Trong dự thảo Luật BHXH sửa đổi đang lấy ý kiến, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội đề xuất hai phương án tiền lương làm căn cứ tính đóng BHXH hàng tháng, áp dụng với lao động khu vực doanh nghiệp trả lương tối thiểu vùng.
Phương án một giữ nguyên quy định hiện hành, tiền lương làm căn cứ đóng BHXH gồm mức lương, phụ cấp lương và các khoản bổ sung khác được xác định bằng mức tiền cụ thể ghi trong hợp đồng lao động.
Theo phương án này, mức lương, phụ cấp và các khoản bổ sung khác đều đã xác định từ trước, như phụ cấp chức vụ vài trăm nghìn đồng mỗi tháng. Những khoản biến động trong quá trình làm việc của lao động chưa được tính đóng.
Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội đề xuất 2 phương án tính lương đóng bảo hiểm xã hội. (Ảnh: TH)
Phương án hai, căn cứ đóng là tiền lương tháng bao gồm mức lương, phụ cấp lương và các khoản bổ sung theo quy định của Bộ luật Lao động. Theo phương án này, tiền được tính đóng bao gồm cả khoản xác định được trước lẫn biến động trong quá trình làm việc của lao động. Như vậy, nền tiền lương đóng BHXH của người lao động sẽ được nâng lên để hưởng lương hưu cao hơn.
Tiền lương đóng BHXH không bao gồm tiền thưởng, các khoản hỗ trợ và trợ cấp không liên quan đến thực hiện công việc hoặc chức danh trong hợp đồng.
Dự luật còn đưa ra mức lương đóng BHXH bắt buộc thấp nhất trong doanh nghiệp là 2 triệu và cao nhất 36 triệu đồng. Chính phủ điều chỉnh mức này dựa trên đà tăng của chỉ số giá tiêu dùng và tăng trưởng kinh tế; đồng thời quy định việc truy thu, truy đóng tiền lương tháng tham gia BHXH của lao động và chủ doanh nghiệp.
Theo hướng dẫn thi hành Bộ luật Lao động do Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội ban hành năm 2016, phụ cấp lương là các khoản bù đắp điều kiện lao động, tính chất phức tạp của công việc, điều kiện sinh hoạt mà mức lương thỏa thuận trong hợp đồng chưa được tính đến hoặc tính chưa đầy đủ. Các loại phụ cấp tính đóng BHXH bao gồm chức vụ, trách nhiệm, khu vực, thâm niên, phụ cấp công việc nặng nhọc độc hại nguy hiểm.
Khoảng 15 loại phụ cấp, phúc lợi không tính đóng BHXH gồm: Tiền thưởng, thưởng sáng kiến, tiền ăn giữa ca; các khoản hỗ trợ xăng xe, điện thoại, đi lại, tiền nhà ở, tiền giữ trẻ, nuôi con nhỏ.
Những khoản bổ sung khác được xác định là mức tiền cụ thể cùng mức lương thỏa thuận trong hợp đồng, chi trả thường xuyên trong mỗi kỳ lương.
Hướng dẫn hiện hành chưa quy định rõ các phụ cấp, khoản bổ sung phải tính đóng BHXH khiến nhiều doanh nghiệp đưa ra khoản thu nhập khác như khoán sản phẩm, tăng năng suất lao động, chuyên cần, để không phải đóng BHXH.
Nhiều doanh nghiệp hiện nay xây dựng thang bảng lương ở mức thấp nhất để đóng BHXH cho người lao động chỉ cao hơn lương tối thiểu vùng cộng 7% cho lao động đã qua đào tạo, thêm 5 - 7% với lao động làm công việc nặng nhọc, độc hại; hoặc hai bên thỏa thuận chỉ lấy tiền lương ghi trong hợp đồng làm căn cứ đóng. Doanh nghiệp cũng cố tình lách luật để giảm bớt chi phí đóng quỹ vì theo quy định, lao động đóng 1/3 và doanh nghiệp đóng 2/3 vào Quỹ BHXH.
