Dòng dầu Trung Đông tìm lại đường ra thị trường
Khả năng kiểm soát dòng dầu qua eo biển Hormuz của Iran đang giảm dần khi Hải quân Mỹ và các nước sản xuất dầu vùng Vịnh thích nghi tốt hơn với các cuộc tấn công, đồng thời tìm cách duy trì vận chuyển qua các tuyến thay thế.
Theo dữ liệu theo dõi tàu của Kpler được Wall Street Journal dẫn lại, lượng dầu thô vận chuyển qua Hormuz và các tuyến thay thế đã phục hồi lên gần 80% mức trước xung đột. Dữ liệu từ Huax cho thấy xuất khẩu dầu thô của các nhà sản xuất lớn như Ả Rập Xê Út, Iraq và UAE trong tháng 9 tăng lên gần 13 triệu thùng/ngày, cao nhất kể từ tháng 2, nhưng vẫn thấp hơn đáng kể so với mức gần 19 triệu thùng/ngày trước khi xung đột nổ ra.
Ả Rập Xê Út đang đóng vai trò đáng chú ý trong quá trình phục hồi này. Sau khi sửa chữa hư hại do các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái, nước này đã nối lại vận chuyển dầu qua đường ống Đông - Tây tới cảng Yanbu trên Biển Đỏ và bắt đầu bốc dầu lên tàu tại đây. Tuy nhiên, khối lượng vẫn thấp hơn bình thường và một phần dầu được dành cho các nhà máy lọc dầu trong nước.
Đường ống Đông - Tây có công suất khoảng 4 triệu thùng/ngày, giúp Ả Rập Xê Út giảm phụ thuộc vào Hormuz. UAE cũng có thể sử dụng hệ thống đường ống dẫn dầu tới cảng Fujairah nằm ngoài eo biển. Dù vậy, các phương án này vẫn có giới hạn và chưa thể thay thế hoàn toàn tuyến hàng hải quan trọng nhất của khu vực.
Trong khi đó, Iran gặp khó khăn lớn hơn trong việc đưa dầu ra thị trường. Kể từ khi Mỹ tái áp đặt phong tỏa hàng hải đối với các cảng Iran vào tháng 7, lượng dầu nước này lưu trữ trên các tàu bên ngoài khu vực phong tỏa giảm từ khoảng 29 triệu thùng hồi đầu tháng 9 xuống còn khoảng 15 triệu thùng. Kpler dự báo phần lớn số dầu này, chủ yếu hướng tới Trung Quốc, có thể được tiêu thụ hết vào đầu hoặc giữa tháng 10.
Khả năng vận chuyển dầu bằng đường bộ cũng rất hạn chế. Theo các nhà phân tích, xe tải chỉ có thể đưa tối đa khoảng 40.000 thùng/ngày, trong khi trước xung đột Iran xuất khẩu gần 2 triệu thùng/ngày. Điều này khiến Tehran đứng trước nguy cơ mất dần nguồn thu dầu mỏ trong lúc nền kinh tế vốn chịu sức ép từ các lệnh trừng phạt và chi phí chiến tranh.
Iran mất đòn bẩy, rủi ro giá dầu vẫn còn
Sự phục hồi của dòng dầu Trung Đông đang làm thay đổi cán cân xung quanh Hormuz. Khi các nhà sản xuất vùng Vịnh tìm được cách duy trì một phần xuất khẩu, khả năng Iran gây sức ép lên thị trường năng lượng bằng cách hạn chế hoạt động qua eo biển không còn mạnh như giai đoạn đầu xung đột.
Bà Sanam Vakil, Giám đốc Chương trình Trung Đông tại Chatham House, nhận định hiệu quả chiến lược của Iran tại Hormuz đang giảm. Theo bà, nếu Tehran nhận thấy quyền kiểm soát tuyến hàng hải này tiếp tục suy yếu, nguy cơ nước này tìm cách leo thang hoặc châm ngòi cho một cuộc xung đột lớn hơn sẽ tăng lên.
Rủi ro cũng có thể lan sang các tuyến thay thế. Các nước sản xuất dầu vùng Vịnh lo ngại cảng biển, nhà máy lọc dầu và đường ống có thể trở thành mục tiêu mới. Iran còn có mạng lưới lực lượng đồng minh trong khu vực, trong đó có Houthi tại Yemen, lực lượng từng tấn công tàu thuyền và cơ sở hạ tầng của Ả Rập Xê Út.
Thực tế, những tuyến thay thế cho Hormuz cũng đã bộc lộ điểm yếu. Các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái hồi đầu tháng từng khiến đường ống Đông - Tây của Ả Rập Xê Út phải tạm dừng, trong khi các mối đe dọa từ Houthi khiến vận tải trên Biển Đỏ trở nên rủi ro hơn. Điều này buộc Aramco có thời điểm phải đưa thêm dầu trở lại tuyến Hormuz.
Dù vậy, thị trường dầu toàn cầu đã phần nào được giải tỏa nhờ xuất khẩu Trung Đông phục hồi. Tuy nhiên, bất kỳ cuộc tấn công thành công nào nhằm vào tuyến vận chuyển hoặc cơ sở hạ tầng năng lượng cũng có thể nhanh chóng đẩy giá dầu tăng trở lại. Ông Hamad Hussain, chuyên gia kinh tế cấp cao tại Capital Economics, cho rằng nếu xung đột không được giải quyết dứt điểm, rủi ro đối với giá dầu vẫn nghiêng về phía tăng.
Hoạt động tấn công tàu thuyền tại Hormuz gần đây đã tạm lắng. UKMTO cho biết đến ngày 27/9 không có vụ tấn công hay gián đoạn nào được xác nhận tại eo biển trong 72 giờ trước đó, dù cảnh báo an ninh vẫn ở mức cao. Vụ việc gần nhất được ghi nhận xảy ra ngày 23/9.
Khoảng lặng này diễn ra trong bối cảnh Washington và Tehran vẫn bất đồng về điều kiện đàm phán. Iran đề xuất mở lại Hormuz trong vòng 7 ngày nếu Mỹ dỡ bỏ phong tỏa hàng hải và đáp ứng một số điều kiện, nhưng Tổng thống Donald Trump đã bác đề xuất ngày 26/9.
Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent ngày 27/9 cho biết lượng dầu Iran còn đang trên đường tới thị trường chỉ khoảng 15 triệu thùng và có thể được giao hết cho Trung Quốc trong vòng hai tuần. Đây là ước tính từ phía Mỹ, trong khi thời điểm thực tế còn phụ thuộc vào tình hình vận tải.
