Bộ Tài chính đang xây dựng dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều của Luật Hợp tác xã thay thế Nghị định 113 và hoàn thiện báo cáo tiếp thu, giải trình ý kiến thẩm định của Bộ Tư pháp đối với dự thảo này.
35 nghìn hợp tác xã, gần 6 triệu thành viên
Luật Hợp tác xã năm 2023 có hiệu lực từ ngày 1/7/2024 đã tạo ra hành lang pháp lý mới, thúc đẩy khu vực kinh tế tập thể phát triển theo hướng minh bạch, năng động.
Tính đến ngày 31/12/2025, cả nước có hơn 35 nghìn hợp tác xã với gần 6 triệu thành viên tham gia. Hiện tại có 216 liên hiệp hợp tác xã với hơn 1 nghìn hợp tác xã thành viên; gần 66 nghìn tổ hợp tác với hơn 1 triệu thành viên. Đồng thời có khoảng 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động (tăng 20% so với năm 2020). Khoảng 4,7 nghìn hợp tác xã tham gia liên kết chuỗi giá trị và 2,6 nghìn hợp tác xã ứng dụng công nghệ cao.
Qua tổng hợp báo cáo của các bộ, ngành, địa phương cho thấy quá trình thi hành Nghị định số 113/2024/NĐ-CP còn phát sinh nhiều khó khăn, vướng mắc cả về thể chế và tổ chức thực hiện. Một số địa phương còn gặp khó khăn trong việc tiếp cận chính sách hỗ trợ. Ngoài ra, các vướng mắc về tư cách pháp lý và quản trị nội bộ ngày càng bộc lộ rõ.
Việc tổ hợp tác không có tư cách pháp nhân tiếp tục là rào cản trong việc ký kết hợp đồng kinh tế, mở tài khoản thanh toán chung, thực hiện nghĩa vụ thuế và tiếp cận nguồn vốn tín dụng chính thức.
Theo Bộ Tài chính đánh giá, nguyên nhân là do nhiều quy định pháp luật chưa thực sự đồng bộ, chưa theo kịp thực tiễn phát triển nhanh của các mô hình liên kết. Năng lực nội tại và trình độ quản trị của khu vực kinh tế tập thể còn nhiều hạn chế. Phần lớn hợp tác xã và tổ hợp tác có quy mô nhỏ lẻ, manh mún, thiếu vốn đầu tư và chưa xây dựng được phương án sản xuất kinh doanh hiệu quả…
Mặt khác, tình trạng hợp tác xã "treo" còn phổ biến với nhiều đơn vị ngừng hoạt động trong thời gian dài nhưng không thể giải thể do vướng mắc về nợ thuế, nợ tín dụng, thất lạc con dấu, hồ sơ hoặc không còn người đại diện pháp luật…
Theo Bộ Tài chính, dự thảo Nghị định gồm 6 chương, 29 điều và phụ lục; thể chế hóa 8 nhóm chính sách tại Nghị quyết số 20-NQ/TW ngày 16/6/2022 và Luật Hợp tác xã.
Cụ thể, dự thảo tập trung sửa đổi, hoàn thiện quy định về phân loại hợp tác xã; tiêu chí thụ hưởng chính sách hỗ trợ của Nhà nước, các chính sách hỗ trợ phát triển như hỗ trợ phát triển nguồn nhân lực, thông tin, xây dựng mạng lưới cung cấp dịch vụ tư vấn, hỗ trợ ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, tiếp cận và nghiên cứu thị trường, đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng, trang thiết bị...
Hỗ trợ chi phí kiểm toán
Đáng chú ý, Bộ Tài chính đề xuất hỗ trợ chi phí kiểm toán đối với hợp tác xã đã thực hiện thuê tổ chức kiểm toán độc lập để thực hiện kiểm toán báo cáo tài chính năm trước liền kề trong trường hợp hợp tác xã quy mô siêu nhỏ và nhỏ được Nhà nước hỗ trợ với kinh phí hỗ trợ từ 3 tỷ đồng trở lên phù hợp với khả năng cân đối ngân sách và theo quy định của pháp luật về ngân sách nhà nước. Hoặc 5 tỷ đồng đối với các hợp tác xã hoạt động tại địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, đặc biệt khó khăn.
Cơ quan soạn thảo cũng đề xuất lược bỏ quy định gia hạn nợ với thời hạn tối đa bằng 12 tháng đối với hoạt động cho vay nội bộ trong hợp tác xã, liên hiệp hợp tác хã…
Theo tính toán của Bộ Tài chính, dự kiến mỗi năm trong giai đoạn 2026-2030, nhu cầu hỗ trợ từ ngân sách khoảng 1.300 tỷ đồng, dự kiến tăng 10% so với giai đoạn 2021-2021. Số tiền này từ các nguồn vốn trung ương, địa phương, vốn lồng ghép từ các chương trình mục tiêu quốc gia và các nguồn huy động hợp pháp khác.
Theo Bộ Tài chính, khu vực kinh tế tập thể có khoảng 10 triệu hộ chủ yếu là đối tượng yếu thế, có vai trò quan trọng bảo đảm sinh tế, an sinh, an toàn xã hội. Việc đảm bảo kinh phí thực hiện các chính sách Nhà nước hỗ trợ cho khu vực này là phù hợp. Ngoài ra, nhiều công trình hỗ trợ hợp tác xã cũng là hỗ trợ có mục tiêu cho địa phương như giao thông, thủy lợi nội đồng.
Góp ý dự thảo, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị nghiên cứu bổ sung nguyên tắc ưu tiên trong lựa chọn đối tượng thụ hưởng, tránh tình trạng hỗ trợ dàn đều, “cào bằng".
Cụ thể, ưu tiên hỗ trợ đối với hợp tác xã nông nghiệp tham gia liên kết chuỗi giá trị, phát triển vùng nguyên liệu, sản xuất hàng hóa quy mô lớn, ứng dụng nông nghiệp xanh, hữu cơ, kinh tế tuần hoàn, giảm phát thải, chuyển đổi số… Tuy nhiên, Bộ Tài chính đề nghị giữ nguyên như dự thảo luật.
