Chứng kiến sự việc, nhiều học sinh trong lớp hoảng hốt hét lớn: “Làm cái gì đấy?”, đồng thời chạy tới can ngăn nam sinh và đỡ cô giáo. Đáng chú ý, sàn lớp học xuất hiện nhiều vết máu kéo dài từ khu vực bàn giáo viên ra phía cửa lớp.
Không thể chỉ chờ học sinh gây bạo lực mới can thiệp
Trao đổi về vấn đề này, ThS.BSNT Hà Anh Dũng, Trung tâm Chăm sóc sức khỏe tinh thần, Bệnh viện Đa khoa Phương Đông cho rằng, ở lứa tuổi THPT, học sinh đang trong quá trình hình thành bản sắc cá nhân, có nhu cầu khẳng định bản thân, được tôn trọng và tự quyết định nhiều hơn. Khi cảm thấy bị xúc phạm, áp đặt hoặc phê bình trước tập thể, một số em có thể phản ứng mạnh để bảo vệ lòng tự trọng.
Tuy nhiên, theo chuyên gia, không thể quy hành vi bạo lực cho một nguyên nhân đơn lẻ hay cho rằng một lời nhắc nhở của giáo viên là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến hành vi gây hấn. Sự việc cần được xem xét trên cơ sở thông tin đầy đủ, trong đó có diễn biến trước đó, cách học sinh ứng phó với mâu thuẫn và những yếu tố liên quan trong môi trường sống, học tập.
Một yếu tố đáng chú ý là khả năng điều chỉnh cảm xúc ở một số học sinh chưa ổn định. Khi tức giận, xấu hổ hoặc thất vọng, các em có thể gặp khó khăn trong việc dừng lại, cân nhắc hậu quả và lựa chọn cách phản ứng phù hợp. Nếu thiếu kỹ năng giải quyết xung đột, sự bất đồng ban đầu có thể chuyển thành lời nói gay gắt, đe dọa hoặc hành vi gây tổn thương người khác.
Bên cạnh đó, áp lực thi cử, kỳ vọng của gia đình, tình trạng bị bắt nạt, cô lập, mâu thuẫn kéo dài hoặc thiếu sự chia sẻ từ người lớn cũng có thể làm gia tăng căng thẳng. Một sự việc tưởng như nhỏ đôi khi trở thành tác nhân kích hoạt phản ứng mạnh ở học sinh vốn đã gặp nhiều khó khăn.
Nhận diện những dấu hiệu cảnh báo trước khi bạo lực leo thang
Theo bác sĩ Dũng, một trong những hạn chế trong phòng ngừa bạo lực học đường là người lớn thường chỉ chú ý khi học sinh đã đánh nhau, đe dọa hoặc gây ra hậu quả nghiêm trọng. Trong khi đó, những thay đổi về cảm xúc, lời nói, quan hệ xã hội và hành vi có thể đã xuất hiện từ trước nhưng chưa được quan tâm đúng mức.
Về cảm xúc, học sinh có thể trở nên dễ nổi nóng hơn trước, phản ứng dữ dội với những lời nhắc nhở thông thường, thường xuyên căng thẳng hoặc khó bình tĩnh sau mâu thuẫn. Những biểu hiện này cần được xem xét trong mối tương quan với trạng thái trước đây của học sinh, thay vì đánh giá qua một lần tức giận đơn lẻ.
Trong giao tiếp, các dấu hiệu đáng chú ý có thể là việc thường xuyên đe dọa, xúc phạm, cổ súy bạo lực hoặc liên tục nhắm vào một người cụ thể bằng những lời lẽ mang tính đe dọa. Mức độ đáng lo ngại sẽ tăng lên khi lời nói đi kèm hành động chuẩn bị hoặc biểu hiện cho thấy nguy cơ gây tổn thương người khác.
Ở khía cạnh quan hệ xã hội, học sinh có thể đột ngột thu mình, cô lập, thường xuyên xung đột với bạn bè hoặc liên tục bị bắt nạt, khiêu khích. Những thay đổi rõ rệt trong kết quả học tập, giấc ngủ, sinh hoạt và khả năng duy trì các mối quan hệ cũng cần được quan tâm.
Đặc biệt, khi hành vi có xu hướng leo thang từ cãi vã sang đập phá, xô đẩy, đánh nhau hoặc tái diễn với mức độ nghiêm trọng hơn, gia đình và nhà trường không nên chỉ coi đó là biểu hiện nóng nảy nhất thời.
Dù vậy, chuyên gia nhấn mạnh các dấu hiệu trên không đủ để khẳng định một học sinh sẽ gây bạo lực. Điều cần quan tâm là sự thay đổi so với trước đây, tần suất, mức độ nghiêm trọng và sự kết hợp của nhiều biểu hiện. Khi xuất hiện nguy cơ cụ thể đối với bản thân hoặc người khác, nhà trường cần ưu tiên bảo đảm an toàn và tìm kiếm hỗ trợ chuyên môn phù hợp.
Dạy học sinh kiểm soát cơn giận, gia đình và nhà trường phải vào cuộc từ sớm
Nói về cách phòng ngừa bạo lực học đường, bác sĩ Dung cho rằng không thể chỉ dựa vào kỷ luật sau khi sự việc xảy ra, mà cần giúp học sinh kiểm soát cảm xúc, giải quyết mâu thuẫn và có sự đồng hành từ gia đình, nhà trường, chuyên gia tâm lý.
"Tức giận là cảm xúc bình thường, nhưng không thể lấy đó làm lý do để xúc phạm, đe dọa hay sử dụng bạo lực. Kỷ luật vẫn cần thiết để học sinh hiểu giới hạn và chịu trách nhiệm về hành vi, song nếu chỉ xử phạt mà không giúp các em điều chỉnh cách ứng xử, nguy cơ tái diễn vẫn còn", bác sĩ Dũng nhấn mạnh
Bên cạnh đó, giáo viên cần xây dựng môi trường học đường an toàn, tôn trọng, duy trì kỷ luật nhưng tránh những cách phê bình gây tổn thương hoặc khiến học sinh mất thể diện trước tập thể. Các trường hợp bắt nạt, cô lập, đe dọa hoặc xung đột trên mạng xã hội cần được phát hiện và xử lý kịp thời.
Gia đình cũng cần quan tâm đến cảm xúc, các mối quan hệ và những thay đổi trong hành vi của con, thay vì chỉ chú trọng điểm số, thành tích. Khi thấy con thường xuyên nổi nóng, thu mình, bị bắt nạt hoặc có hành vi gây hấn, cha mẹ nên bình tĩnh tìm hiểu nguyên nhân, tránh đánh mắng, đổ lỗi hoặc bao che cho hành vi sai trái.
