Ngày 25/8, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Gia Lai cho biết đơn vị đang phối hợp với Viện Thiết kế, Tổng cục Hậu cần - Kỹ thuật sử dụng radar xuyên đất để khảo sát các khu vực tại đồi Xuân Sơn, xã Kim Sơn (tỉnh Gia Lai).
Những ngày qua, khoảng 15 cán bộ, chiến sĩ cùng phương tiện, trang thiết bị chuyên dụng được duy trì tại hiện trường để tiếp tục khảo sát, tìm kiếm và quy tập hài cốt liệt sĩ.
Thông tin về các khu mộ tại đồi Xuân Sơn được lực lượng chức năng xác lập từ nhiều nguồn tư liệu, hình ảnh và dữ liệu do các cựu binh cung cấp. Trong đó, cựu chiến binh Đặng Hà Thụy (83 tuổi, phường Hoài Nhơn, tỉnh Gia Lai) đóng vai trò quan trọng khi kết nối với các cựu binh Mỹ, thu thập thông tin và phối hợp xác định địa điểm chôn cất liệt sĩ.
Theo ông Thụy, một cựu binh Mỹ từng trực tiếp tham gia chôn cất, cho biết một hố chôn nằm trong khu vực chiến hào quân sự, với khoảng 30 liệt sĩ. Thực hiện chỉ đạo của Ban Chỉ đạo về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tỉnh Gia Lai, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh đã sử dụng thiết bị bay không người lái (flycam) khảo sát toàn bộ khu vực đồi Xuân Sơn.
Trên cơ sở thông tin, hình ảnh do cựu binh Mỹ và người dân địa phương cung cấp, kết hợp kết quả khảo sát bằng flycam, lực lượng chức năng phân tích hình ảnh, dữ liệu vệ tinh bằng các ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI). Qua đó, bước đầu xác định 3 vị trí nghi có mộ liệt sĩ để tiếp tục kiểm tra, xác minh.
Hiện công tác tìm kiếm vẫn được triển khai khẩn trương. Tuy nhiên, địa hình đồi núi phức tạp, cùng với việc cảnh quan và hiện trạng khu vực đã thay đổi đáng kể sau gần 60 năm khiến việc xác định chính xác vị trí các hố chôn gặp không ít khó khăn. Việc kết hợp giữa tư liệu lịch sử, nhân chứng và các thiết bị khảo sát hiện đại được kỳ vọng sẽ giúp thu hẹp phạm vi tìm kiếm, nâng cao hiệu quả quy tập.
Theo tư liệu lịch sử, đêm 26 rạng sáng 27/12/1966, Trung đoàn 22, thuộc Sư đoàn 3 Sao Vàng phối hợp với quân, dân huyện Hoài Ân, tỉnh Bình Định (cũ), tổ chức tập kích cứ điểm đồi Xuân Sơn. Đây là trận đánh quan trọng nhằm kéo quân Mỹ ra khỏi công sự để tiêu diệt, hỗ trợ phong trào quần chúng nổi dậy, phá âm mưu “bình định” của Mỹ - ngụy.
Sau trận đánh, Trung đoàn 22 tiêu diệt và làm bị thương khoảng 600 lính Mỹ, phá hủy 11 khẩu pháo, bắn rơi 5 máy bay trực thăng và thu 34 khẩu súng các loại. Trên đường lui quân, lực lượng ta tiếp tục tiêu diệt khoảng 120 lính Mỹ và một trực thăng.
Trong trận chiến ác liệt ấy, nhiều cán bộ, chiến sĩ đã anh dũng hy sinh và nằm lại trên vùng đất đồi Xuân Sơn. Đến năm 2022, cơ quan chức năng tỉnh Bình Định (cũ) đã tổ chức khai quật một hố chôn tập thể tại khu vực này, qua đó quy tập được 60 hài cốt liệt sĩ.
Những hài cốt được tìm thấy sau hàng chục năm không chỉ là sự trở về của những người đã hy sinh vì Tổ quốc, mà còn là lời đáp cho những gia đình vẫn đau đáu chờ tin người thân. Vì vậy, tại đồi Xuân Sơn, mỗi dấu hiệu dưới lòng đất, mỗi thông tin từ nhân chứng và mỗi mét đất được khảo sát đều mang theo một hy vọng đưa thêm những người lính năm xưa trở về với quê hương, đồng đội và gia đình.
