Khu chu vi Hà Nội đã được tiếp quản theo đúng kế hoạch
Ngày 30/9/1954, đại diện Chính phủ của hai bên đã ký Hiệp định chuyển giao Hà Nội về mặt quân sự; ngày 2/10/1954, ký tiếp hiệp định chuyển giao Hà Nội về hành chính.
Từ thời khắc đó, công cuộc tiếp quản Thủ đô ngày một khẩn trương. Từ ngày 2 đến ngày 5/10/1954, đồng chí Trần Danh Tuyên, Phó Bí thư Thành ủy dẫn đầu Đội hành chính, trật tự vào trước thành phố để chuẩn bị tiếp quản các cơ quan, công sở, các công trình lợi ích công cộng. Ngày 6/10/1954, địch rút khỏi quận lỵ Văn Điển và thị xã Hà Đông, đồng thời, ta vào tiếp quản hai vị trí quan trọng này.
Sáng 8/10/1954, các đơn vị quân đội của ta tham gia tiếp quản Thủ đô, theo nhiều đường tiến về Hà Nội. Chiều 8/10, một số đơn vị tiến sát vành đai Đê La Thành, Nhật Tân, Cầu Giấy, Ngã Tư Sở, Bạch Mai và Vĩnh Tuy. Ở phía Bắc, địch rút khỏi Yên Viên sang bên tả ngạn sông Đuống. Sách “Thiên sử vàng của quân dân Thủ đô anh dũng”, Ban Tuyên giáo Thành ủy Hà Nội, NXB Hà Nội - 2014 có đoạn: “Tướng Mát-xông, Tư lệnh các đơn vị triệt thoái đứng dưới chân cột cờ sơn trắng, buồn rầu giơ hai tay đỡ lấy lá cờ, gấp lại làm tư, rồi trịnh trọng giao cho viên quan năm Đác-giăng-xơ... Ngay tối 8/10, quân Pháp đã chuyển các bộ phận nặng như pháo binh, xe tăng sang bên Gia Lâm, chỉ còn để lại trong Hà Nội hai tiểu đoàn bộ binh và một số xe thiết giáp, xe vận tải”.
Ngày 9 tháng 10, Đại tướng Tổng Tư lệnh Võ Nguyên Giáp ra bản Nhật lệnh nêu rõ: “Nhiệm vụ tiếp quản rất nặng nề nhưng cũng rất vẻ vang. Do đó phải đoàn kết giữa các lực lượng để giữ trật tự an ninh Thủ đô. Phải nêu cao kỹ luật, triệt để chấp hành 8 chính sách và 10 điều kỷ luật của Chính phủ, bảo vệ, tôn trọng và giúp đỡ nhân dân luôn nâng cao cảnh giác sẵn sàng đập tan mọi âm mưu khiêu khích của bọn phá hoại”.
Sáng 9/10/1954, ta tiếp quản 4 quận Quảng Bá, Cầu Giấy, Ngã Tư Sở và Quỳnh Lôi. Quân đội ta theo nhiều đường, từ ngoại thành tiến vào tiếp quản Hà Nội, chia làm nhiều cánh quân tiến vào năm cửa ô chính rồi tỏa ra các khu. Lần lượt, bộ đội ta tiếp quản nhà ga Hà Nội, phủ Toàn quyền cũ, khu Đồn Thủy, khu Bờ Hồ, Bắc Bộ phủ.
Đúng 16 giờ 30 phút ngày 9/10/1954, những tên lính Pháp cuối cùng rút khỏi cầu Long Biên sang phía Gia Lâm, Quân đội nhân dân Việt Nam hoàn toàn kiểm soát thành phố. Đêm 9/10/1954, một đơn vị công binh thức suốt đêm để treo cờ Tổ quốc lên đỉnh Cột Cờ.
Ngày 10 tháng 10 là ngày chính thức tiếp quản Thủ đô Hà Nội. Sách “Thiên sử vàng của quân dân Thủ đô anh dũng”, Ban Tuyên giáo Thành ủy Hà Nội, NXB Hà Nội - 2014 ghi lại những diễn biến không thể nào quên của ngày 10/10 cách đây 72 năm: “Sáng 10/10/1954, theo kế hoạch của Bộ Tổng tư lệnh chuẩn y, ba cánh quân - mỗi cánh quân có một tiểu đoàn, từ các cửa 6, tiến vào tiếp quản thành phố. Phía Đông Nam, xe ô-tô của Ủy ban quân chính Thành phố dẫn đầu đoàn pháo binh, bộ binh, từ sân bay Bạch Mai, qua Ngã Tư Vọng lên phố Bạch Mai, Phố Huế tiến vào Hàng Bài. Phía Tây Bắc, Trung đoàn Thủ Đô giương cao lá cờ “Quyết chiến, quyết thắng” từ khu vực Quần Ngựa tiến vào trung tâm. Trung đoàn 36 và 88 từ khu Việt Nam học xá (nay là Đại học Bách khoa) hành binh lên phố Huế. Cả ba mũi gặp nhau tại Hồ Gươm. Ở Gia Lâm, quân Pháp rút khỏi sân bay, Cảng hàng không Gia Lâm về Bần Yên Nhân. Khu chu vi Hà Nội đã được tiếp quản theo đúng kế hoạch”.
Ta đã tiếp thu an toàn và nhanh gọn 129 công sở, công trình công cộng, xí nghiệp, bệnh viện, trường học, trong đó có các vị trí quân sự và các cơ quan đầu não quan trọng như Thành Hà Nội, Đồn Thủy, sân bay Bạch Mai, sân bay Gia Lâm, Phủ Toàn quyền, Phủ Thủ hiến Bắc Việt, sở Mật thám liên bang. Sinh hoạt của Nhân dân vẫn giữ được bình thường, ổn định. Các ngành điện, nước, giao thông liên lạc hoạt động đều, thông suốt, an ninh chính trị, trật tự xã hội được bảo đảm tốt; trường học, bệnh viện, các cơ quan văn hóa, báo chí... tiếp tục hoạt động bình thường dưới sự quản lý của chính quyền.
“Muôn dặm một nhà, lòng vui mừng khôn xiết kể!”
Trong tập hồi ức “Điện Biên Phủ - Điểm hẹn lịch sử”, Đại tướng Võ Nguyên Giáp nhớ lại: “Sáng 10/10/1954, những ngôi nhà cổ kính của Hà Nội đều sáng rực lên những lá cờ sao. Trời mưa, nhưng đường phố rất sạch. Cổng chào đã được dựng lên khắp nơi. Những cụ phụ lão khăn đóng áo dài trang nghiêm đứng chung quanh bàn thờ Tổ quốc. Tàu điện từ ngoại ô vào chật ních bà con ngoại thành. Sau nhiều năm tạm bị chiếm, Thủ đô đã sống lại không khí ngày đầu tổng khởi nghĩa. Tất cả mọi người đều dồn ra hai bên đường chờ đón giờ phút lịch sử, đoàn quân chiến thắng trở về… Hàng Bông, Hàng Đào rộn ràng tiếng trống múa sư tử, múa lân. Pháo nổ rền, xác pháo đỏ hồng rải trên đường phố như những cánh hoa đào. Bên Hồ Hoàn Kiếm, sinh viên, học sinh tụ tập kín vườn hoa Linh như năm nào, hát những bài ca cách mạng.”.
Theo sách “Thiên sử vàng của quân dân Thủ đô anh dũng”, 15 giờ chiều ngày 10/10/1954, tại sân Cột Cờ thiêng liêng, hàng vạn nhân dân Hà Nội và các vùng phụ cận tham dự lễ chào cờ mừng chiến thắng do Ủy ban quân chính tổ chức.
Sau lễ chào cờ, Chủ tịch Ủy ban Quân chính Vương Thừa Vũ trân trọng đọc Lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi đồng bào Thủ đô nhân ngày giải phóng. Trong Lời kêu gọi, Bác viết: “Tám năm qua, Chính phủ phải xa rời Thủ đô để kháng chiến cứu nước. Tuy xa nhau, nhưng lòng Chính phủ luôn luôn gần cạnh đồng bào. Ngày nay do Nhân dân ta đoàn kết nhất trí, quân đội ta chiến đấu anh dũng, hòa bình đã thắng lợi, Chính phủ lại trở về Thủ đô với đồng bào. Muôn dặm một nhà, lòng vui mừng khôn xiết kể!”. Bác cũng căn dặn: “Chính phủ có quyết tâm, toàn thể đồng bào Hà Nội đồng tâm nhất trí góp sức với Chính phủ, thì chúng ta nhất định vượt được mọi khó khăn và đạt được mục đích chung: Làm cho Hà Nội thành một Thủ đô yên ổn, tươi vui và phồn thịnh”.
