Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm không chỉ vạch ra hướng mở rộng đô thị mà còn đặt trọng tâm đặc biệt vào việc tái cấu trúc khu vực nội đô lịch sử. Trong đó, khu phố cổ, phố cũ và khu vực hồ Gươm được xác định là "trái tim" di sản cần được ưu tiên bảo tồn và phát huy giá trị.
Diện mạo của phố cổ Hà Nội trong tương lai sẽ có những thay đổi mang tính bước ngoặt, tác động trực tiếp đến không gian sống và thói quen sinh hoạt của người dân.
Khôi phục kiến trúc 36 phố phường, thiết lập "vùng phát thải thấp"
Theo định hướng quy hoạch, cấu trúc không gian đô thị tại khu vực nội đô lịch sử sẽ được bảo tồn nguyên trạng đối với các cấu trúc thành cổ, khu phố cổ, phố cũ và các làng nghề truyền thống.
Một trong những thay đổi rõ nét nhất là việc Thành phố sẽ tập trung khôi phục hình ảnh không gian kiến trúc 36 phố phường mang đậm bản sắc đặc thù. Tại mặt đất, không gian sẽ được ưu tiên tuyệt đối cho con người và hệ sinh thái tự nhiên thông qua việc phát triển hệ thống đi bộ an toàn.
Đáng chú ý, Hà Nội sẽ hình thành khu phố đi bộ mở rộng, hạn chế phương tiện giao thông cá nhân tiến vào khu vực trung tâm, đồng thời xác lập vùng phát thải thấp tại đây. Phương tiện giao thông công cộng và phương tiện thân thiện với môi trường sẽ được đẩy mạnh phát triển để thay thế. Điều này hứa hẹn sẽ trả lại cho phố cổ một bầu không khí trong lành, giảm thiểu ùn tắc và tiếng ồn.
Khu vực phố cổ, phố cũ hiện là nơi có mật độ dân cư rất cao. Do đó, bản quy hoạch cũng yêu cầu phải kiểm soát chặt chẽ sự phát triển thông qua việc kiểm soát mật độ cư trú và đánh giá kỹ lưỡng tác động của các dự án cải tạo, chỉnh trang đô thị.
Để "giảm áp lực" hạ tầng cơ sở cho khu vực nội đô lịch sử, Hà Nội sẽ thực hiện lộ trình từng bước chuyển đổi chức năng, di dời các trường đại học, bệnh viện, cơ sở sản xuất gây ô nhiễm ra các đô thị bên ngoài.
Quỹ đất "vàng" sau khi di dời sẽ không được dùng để phát triển các dự án bất động sản thương mại. Thay vào đó, Thành phố kiên quyết ưu tiên sử dụng để phát triển các công trình hạ tầng xã hội, công viên cây xanh, bãi đỗ xe và tiện ích công cộng chất lượng cao, đồng thời hạn chế phát triển xây dựng nhà ở mới.
Đánh thức "kinh tế đêm" và khai thác không gian ngầm
Sự vắng bóng dần của các phương tiện cá nhân sẽ nhường chỗ cho sự bùng nổ của các hoạt động dịch vụ, văn hóa và thương mại đô thị. Quy hoạch vạch rõ định hướng phát triển đa dạng các hoạt động kinh tế đêm tại khu vực phố cổ, ven sông Hồng và khu vực Hồ Tây.
Hà Nội sẽ nghiên cứu kết hợp khai thác không gian công cộng tại một số khu vực để phát triển dịch vụ, văn hóa, du lịch, ẩm thực và các hoạt động thương mại đặc thù truyền thống. Mục tiêu là mang đến những trải nghiệm văn hóa phố cổ và dịch vụ đêm sâu sắc, biến nơi đây thành điểm đến không thể bỏ qua của du khách quốc tế.
Đặc biệt, để giải quyết bài toán thiếu không gian tĩnh trong khi quỹ đất chật hẹp, việc tối ưu hóa hiệu quả sử dụng đất thông qua phát triển không gian ngầm (như bãi đỗ xe ngầm, thương mại ngầm) và mô hình nén tại các điểm giao thông công cộng (TOD) sẽ được chú trọng. Không gian ngầm tầng nông (từ 0 đến -15m) sẽ được ưu tiên cho hành lang đi bộ ngầm, bãi đỗ xe và dịch vụ thương mại, kết nối đồng bộ với mặt đất.
Có thể thấy, với quy hoạch 100 năm, phố cổ Hà Nội sẽ không bị "bê tông hóa" hay hiện đại hóa một cách xô bồ. Thay vào đó, khu vực này sẽ được trả lại những giá trị nguyên bản, hướng tới một không gian sống chậm, an toàn, mang đậm bản sắc văn hóa nhưng vẫn sở hữu những tiện ích ngầm và hệ thống giao thông công cộng thông minh bậc nhất.
