Hạnh phúc tháng Mười – Một bài thơ nhân văn, cảm động!

(CLO) Nhà thơ Nguyễn Hồng Vinh vừa có một Hạnh phúc tháng Mười – bài thơ cảm động, tràn đầy tinh thần nhân văn, sự tiếp nối hy sinh, cống hiến. Một bài thơ như một định nghĩa mới về hạnh phúc, bằng thơ, ra đời đúng dịp kỷ niệm Ngày Phụ nữ Việt Nam (20/10/2024).

HẠNH PHÚC THÁNG MƯỜI

Nguyễn Hồng Vinh

Sinh tháng Mười

Em tròn tuổi, cha lên phương Bắc

Biên giới ầm ào tiếng súng

Chiến hào như lò nung

Bụi đá, bụi bom bao phủ mịt mùng!

Hai tháng sau, mẹ nhận dòng thư ngắn:

“Anh vẫn trụ cùng đồng đội

Mong mẹ con khỏe, vui”

Hai năm sau đơn vị gửi tin:

Trong trận lên đồi cao giữ chốt

Cùng đồng đội đánh lui đợt tiến công

Còn cha ra đi khi đạn thù xuyên bụng!

hanh phuc thang muoi mot bai tho nhan van cam dong hinh 1

Tháng Mười năm nay đến muộn

Em quên cả thời gian

Cùng đoàn quân thiện nguyện

Lo cứu người bị vùi trong đất sạt

Quần áo ướt không kịp thay

Rét và đói đêm về cào xé!

Chiều chiều mẹ ngồi bậu cửa

Đau đáu hướng về Tây Bắc

Mưa vẫn trắng trời

Thêm nhiều bản, làng bị lũ cuốn trôi!

hanh phuc thang muoi mot bai tho nhan van cam dong hinh 2

Em trở về đúng đêm sinh nhật

Mẹ đã đặt trên bàn lọ hoa hồng em thích

Cùng bưởi, hồng, na, quýt...

Mẹ nhìn con cùng bè bạn quây quần

Hát vang bài ca sinh nhật

Lệ chảy dài trên má…

Chắc bố con dưới cõi âm

Đang mỉm cười mừng tháng Mười hạnh phúc!

Nhân ngày Phụ nữ Việt Nam

(20/10/2024)

Sáng tạo trong nghệ thuật là kiến tạo ra một mô hình mới, mô hình này bắt nguồn từ hiện thực nhưng không đồng nhất với hiện thực. Tác phẩm vừa là hiện thực đời sống vừa là công lao sáng tạo mang rõ dấu ấn chủ thể của nhà văn. Gọi hiện thực trong nghệ thuật là “hiện thực tâm trạng” là theo cái ý ấy. Hiện thực trong Hạnh phúc tháng Mười là câu chuyện về sự cống hiến của một gia đình có ba người: người cha, người mẹ, người con. Mấy chục năm trước, khi con một tuổi, người cha tạm biệt tổ ấm yêu thương lên chiến đấu bảo vệ biên cương phía Bắc:

Sinh tháng Mười

Em tròn tuổi, cha lên phương Bắc

Biên giới ầm ào tiếng súng

Chiến hào như lò nung

Bụi đá, bụi bom bao phủ mịt mùng!

Đó là sự hy sinh của cả ba người: Đứa con “tròn tuổi” đang rất cần người cha bế ẵm, nâng niu, dạy bảo. Người vợ rất cần người chồng chia sẻ trong thời điểm con thơ, việc nhà, việc cơ quan, đồng áng. Tất nhiên người chồng ra đi là sự hy sinh lớn nhất. Nhưng đó cũng là trách nhiệm, còn là vinh dự của một công dân. Hai tháng sau người vợ nhận thư chồng, là niềm vui. Hai năm sau, người vợ nhận tin chồng, là một nỗi đau xé ruột:         

Hai tháng sau, mẹ nhận dòng thư ngắn:

“Anh vẫn trụ cùng đồng đội

Mong mẹ con khỏe, vui”

Hai năm sau đơn vị gửi tin:

Trong trận lên đồi cao giữ chốt

Cùng đồng đội đánh lui đợt tiến công

Còn cha ra đi khi đạn thù xuyên bụng!

Với người vợ, còn nỗi đau nào lớn hơn nỗi đau mất chồng. Với con thơ, còn nỗi đau nào lớn hơn nỗi đau mất cha. Người cha, người chồng là điểm tựa, là trụ cột của gia đình. Thế mà điểm tựa ấy, trụ cột ấy không còn nữa, đã ra đi vì Nước, vì Dân. Đó là sự hy sinh lớn lao của biết bao những gia đình trong hoàn cảnh nghiệt ngã như vậy!

Người cha ngã xuống nơi biên cương, mấy chục năm sau, đến lượt người con gái theo bước chân Cha lên vùng biên giới “Lo cứu người bị vùi trong đất sạt/Quần áo ướt không kịp thay/ Rét và đói đêm về cào xé!”. Người Cha hy sinh thân mình chống quân xâm lược là kẻ thù hai chân. Người con hy sinh tuổi trẻ chống kẻ thù không chân là thiên tai hung dữ. Người Cha cứu nước. Người con cứu dân:

Tháng Mười năm nay đến muộn

Em quên cả thời gian

Cùng đoàn quân thiện nguyện

Lo cứu người bị vùi trong đất sạt

Quần áo ướt không kịp thay

Rét và đói đêm về cào xé!

Còn người mẹ, vẫn sự hy sinh lớn lao. Mấy chục năm trước chờ chồng trong hy vọng khôn nguôi. Nay chờ con, mong con trong nỗi thắc thỏm lo lắng:

Chiều chiều mẹ ngồi bậu cửa

Đau đáu hướng về Tây Bắc

Mưa vẫn trắng trời

Thêm nhiều bản, làng bị lũ cuốn trôi!

Cũng dễ hiểu. Con bây giờ là điểm tựa, là niềm vui, là hy vọng của Mẹ. Với Mẹ, con là tất cả. Niềm vui của Mẹ chỉ vỡ òa khi con trở về:

Em trở về đúng đêm sinh nhật

Mẹ đã đặt trên bàn lọ hoa hồng em thích

Cùng bưởi, hồng, na, quýt...

Mẹ nhìn con cùng bè bạn quây quần

Hát vang bài ca sinh nhật

Lệ chảy dài trên má…

hanh phuc thang muoi mot bai tho nhan van cam dong hinh 3

Ở đời, cái ngẫu nhiên làm thêm cái thi vị cho cuộc sống. Cũng trong tháng Mười: con sinh ra; Cha lên biên giới; Cha hy sinh (hai năm sau); em lên Tây Bắc; em trở về. Tháng Mười chất chứa bao kỷ niệm. Ở đây cái ngẫu nhiên như cái hương vị cho hạnh phúc thêm nồng nàn. Nước mắt người mẹ trở thành biểu tượng đa nghĩa: tình thương con; nỗi nhớ chồng; niềm hạnh phúc; niềm tự hào.

Hai câu kết bài thơ không hề bi lụy, mà sáng lên niềm đồng cảm nhớ thương cùng người cha ở nơi chín suối: “Chắc bố con dưới cõi âm/Đang mỉm cười mừng tháng Mười hạnh phúc!”, làm ta liên tưởng đến một câu thơ của Tố Hữu thời đánh Mỹ: “Lớp cha trước, lớp con sau/Đã thành đồng chí chung câu quân hành”. Có người hy sinh nhưng hàng ngàn vạn người khác đã và đang tiếp nối hành trình giữ Tổ quốc độc lập, tự do và bình yên, hạnh phúc! Đó là triết lý về lẽ sống cao đẹp của dân tộc ta. Giá trị tư tưởng của bài thơ là ở điểm tựa căn cốt ấy.

PGS.TS Nguyễn Thanh Tú

Xem thêm

Nguyễn Khắc Phê và “Quảng Trị, vùng đất hội tụ”

Nguyễn Khắc Phê và “Quảng Trị, vùng đất hội tụ”

(NB&CL) Giữa tháng 5 năm 2026, tôi tìm trên giá sách riêng, tập hợp được hơn chục tác phẩm của nhà văn, nhà báo Nguyễn Khắc Phê. Cuốn sách xuất bản gần đây nhất in 1500 bản của ông ra mắt đầu năm 2026 có tựa đề “Quảng Trị - Vùng đất hội tụ” (Nhà Xuất bản Hội Nhà văn).

Cần những “bà đỡ” từ dòng vốn doanh nghiệp

Cần những “bà đỡ” từ dòng vốn doanh nghiệp

(NB&CL) Để bảo tàng tư nhân “sống sót” và hoạt động chuyên nghiệp là câu chuyện hoàn toàn không đơn giản. Thực tế tại Việt Nam, không hiếm chuyện chủ nhân bảo tàng rơi vào cảnh “vừa làm chủ, vừa làm nhân viên” vì nguồn lực tài chính hạn hẹp. Theo PGS.TS. Nguyễn Văn Huy (nguyên Giám đốc Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, người sáng lập Bảo tàng Nguyễn Văn Huyên), Nhà nước cần có chính sách để thu hút các nguồn lực tài trợ cho hoạt động bảo tàng, từ đó tạo điểm tựa vững chắc cho các bảo tàng tư nhân phát triển bền vững.

Bảo tàng tư nhân góp phần đa dạng văn hóa theo tiêu chí UNESCO

Bảo tàng tư nhân góp phần đa dạng văn hóa theo tiêu chí UNESCO

(NB&CL) Với việc trưng bày các hiện vật đến từ nhiều nền văn hóa, nhiều bảo tàng tư nhân đang thực hiện tiêu chí và thông điệp cốt lõi của UNESCO là góp phần thúc đẩy sự hiểu biết lẫn nhau và gắn kết giữa các dân tộc, xóa bỏ sự ngăn cách và tệ nạn phân biệt đối xử về văn hóa, tôn vinh các giá trị nhân văn, nhân đạo giữa các dân tộc.

Khôi phục thể thức hai vòng đấu tại Lễ hội chọi trâu truyền thống Đồ Sơn năm 2026

Khôi phục thể thức hai vòng đấu tại Lễ hội chọi trâu truyền thống Đồ Sơn năm 2026

(CLO)- Ban tổ chức Lễ hội chọi trâu truyền thống Đồ Sơn năm 2026 vừa chính thức ban hành quy chế sửa đổi với hàng loạt điều chỉnh quan trọng. Việc khôi phục trọn vẹn thể thức hai vòng đấu sau nhiều năm gián đoạn cùng những thay đổi bước ngoặt trong luật phân định thắng thua là những điểm mới cốt lõi nhằm nâng cao tính minh bạch và chất lượng chuyên môn cho di sản văn hóa phi vật thể quốc gia này.

Vì sao thanh niên Khmer phải vào chùa tu trước khi trưởng thành?

Vì sao thanh niên Khmer phải vào chùa tu trước khi trưởng thành?

(CLO) Với người Khmer Nam Bộ, việc vào chùa tu học không đơn thuần là thực hành tín ngưỡng mà còn là cách báo hiếu cha mẹ, rèn luyện đạo đức và đánh dấu bước trưởng thành của một người đàn ông trước khi bước vào cuộc sống gia đình, xã hội.

Kết nối làng nghề và sáng tạo để đánh thức nguồn lực di sản

Kết nối làng nghề và sáng tạo để đánh thức nguồn lực di sản

(CLO) Chương trình Phát triển thủ công đương đại trên nền tảng Di sản làng nghề trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 được khởi động với mục tiêu xây dựng hệ sinh thái kết nối giữa nghệ nhân, nhà thiết kế, doanh nghiệp và các cơ sở đào tạo, góp phần đưa nguồn lực di sản trở thành động lực cho sáng tạo và phát triển bền vững.

VTV lần đầu thực hiện truyền hình trực tiếp về thiên nhiên hoang dã

VTV lần đầu thực hiện truyền hình trực tiếp về thiên nhiên hoang dã

(CLO) Lần đầu tiên, Đài Truyền hình Việt Nam (VTV) triển khai dự án truyền hình trực tiếp về thiên nhiên hoang dã mang tên “Vietnam Wild Live - Kết nối thiên nhiên, lan tỏa nhận thức”, đưa những hình ảnh chân thực của hệ sinh thái tự nhiên đến với khán giả trong và ngoài nước.

Cỡ chữ bài viết: