Nhân Ngày Quốc tế Bảo tàng, ngày 18/5, Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng phối hợp Viện Viễn Đông Bác cổ Pháp (EFEO) tổ chức tọa đàm khoa học: “Nhịp cầu di sản - Từ việc thành lập Bảo tàng Henri Parmentier của EFEO đến sự phát triển của Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng”.
Tại tọa đàm, các đại biểu trình bày nhiều tham luận chuyên sâu xoay quanh vai trò tiên phong của EFEO trong việc thiết lập hệ thống bảo tàng, thư viện và triển khai các đợt khai quật khảo cổ tại Việt Nam đầu thế kỷ XX; quá trình hình thành Bảo tàng Henri Parmentier từ khu vườn tượng Tourane; thực trạng thiếu hụt tư liệu lưu trữ tại Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng cùng định hướng bổ sung tư liệu thông qua hợp tác quốc tế.
Theo ông Philippe Le Failler, Trưởng đại diện Viện Viễn Đông Bác cổ Pháp, ngay từ khi thành lập năm 1900, một trong những nhiệm vụ đầu tiên của EFEO là bảo vệ di sản trên toàn cõi Đông Dương. Nhiều công trình, di tích và hiện vật được đề xuất xếp hạng, sau khi được công nhận, EFEO chịu trách nhiệm giám sát bảo dưỡng và trùng tu.
Ông Philippe Le Failler cũng cho rằng, giai đoạn 1900-1954, EFEO đã triển khai nhiều hoạt động quan trọng tại Việt Nam như: thành lập bảo tàng, thư viện, khai quật khảo cổ, dập văn bia, đo vẽ kiến trúc, kiểm soát xuất khẩu hiện vật và công bố các công trình nghiên cứu khoa học.
Bà Isabelle Poujol, phụ trách Kho ảnh và truyền thông của EFEO Paris đã khái quát quá trình hình thành Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng cùng vai trò đặc biệt của Henri Parmentier. Đó là những nỗ lực kéo dài suốt 17 năm để vận động kinh phí xây dựng bảo tàng trước khi công trình chính thức mở cửa năm 1919.
Sau nhiều lần mở rộng, đến năm 1936, bảo tàng được đặt tên là Bảo tàng Henri Parmentier trước khi EFEO chuyển giao lại cho chính quyền địa phương vào năm 1960.
Ông Bertrand Porte - chuyên gia phục chế tượng của EFEO cũng điểm lại dự án hợp tác phục chế hiện vật điêu khắc Chăm bằng sa thạch giai đoạn 2001 - 2010 giữa Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng, EFEO và Bảo tàng Guimet.
Dự án này góp phần quan trọng trong việc phục chế hiện vật, nâng cấp các không gian trưng bày Mỹ Sơn, Đồng Dương và quảng bá nghệ thuật điêu khắc Champa ra thế giới thông qua triển lãm tại Paris năm 2006.
Ông Porte cho biết, nhiều hiện vật Chăm cổ từng chưa được quan tâm đầy đủ kể từ khi thành lập bảo tàng đã được phục chế, di chuyển và bảo quản theo quy trình chuyên môn, góp phần nâng cao chất lượng trưng bày, phát huy giá trị các bộ sưu tập điêu khắc Chăm.
Bà Lê Thị Thu Trang, Giám đốc Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng cho biết, để có được một thiết chế văn hóa hơn 100 năm tuổi như hôm nay là cả một hành trình dài với nhiều đóng góp quan trọng của EFEO và các học giả đầu thế kỷ XX trong công tác bảo tồn và gìn giữ di sản văn hóa Champa.
Hành trình ấy bắt đầu từ khu vườn tượng do Công sứ Charles Lemire khởi xướng cuối thế kỷ XIX, sau đó được tiếp nối bằng những nỗ lực bền bỉ của kiến trúc sư, nhà khảo cổ Henri Parmentier cùng nhiều học giả EFEO trong việc xây dựng một bảo tàng dành riêng cho nghệ thuật Chăm.
Bà Trang cho biết thêm, trong bối cảnh công tác quản lý di sản ngày càng đặt ra nhiều yêu cầu mới như số hóa tư liệu, đổi mới trưng bày, tăng cường khả năng tiếp cận công chúng, hợp tác quốc tế tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc chia sẻ tri thức, kinh nghiệm và thực hành chuyên môn.
Trong khuôn khổ sự kiện, Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng và EFEO chính thức công bố Thỏa thuận hợp tác giai đoạn 2026 - 2028 với các định hướng hợp tác giữa hai đơn vị trong thời gian tới, trọng tâm là chuỗi sự kiện kỷ niệm 100 năm khai quật khảo cổ tại Trà Kiệu (1927 - 2027).
Nhân dịp này, Điêu khắc Chăm Đà Nẵng giới thiệu trưng bày chuyên đề ảnh “Từ khu vườn tượng Tourane đến Bảo tàng Henri Parmentier” với hơn 40 bức ảnh tư liệu quý từ kho lưu trữ của EFEO.
Không gian trưng bày tái hiện hành trình hình thành khu vườn tượng, ý tưởng xây dựng tòa nhà đầu tiên và quá trình mở rộng Bảo tàng Henri Parmentier vào cuối thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX.
