Theo hãng tin nhà nước Antara, Bộ trưởng Năng lượng và Tài nguyên Khoáng sản Indonesia Bahlil Lahadalia cho biết chính phủ đang xem xét ngừng xây dựng các nhà máy sản xuất niken bán thành phẩm trong bối cảnh nguồn cung toàn cầu dư thừa gây sức ép lên giá kim loại này.
Các sản phẩm thuộc nhóm này gồm gang niken (nickel pig iron), nguyên liệu chủ yếu để sản xuất thép không gỉ, và niken matte, được sử dụng trong sản xuất pin xe điện. Theo Antara, hai loại sản phẩm này chiếm khoảng 50-60% tổng sản lượng niken của Indonesia. Việc hạn chế đầu tư mới nằm trong nỗ lực của chính phủ nhằm củng cố cơ cấu công nghiệp và nâng cao giá trị từ nguồn tài nguyên khoáng sản.
Theo ước tính của Trung tâm Nghiên cứu Quốc phòng Tiên tiến (C4ADS) có trụ sở tại Mỹ, vốn đầu tư từ Trung Quốc chiếm khoảng 75% trong ngành công nghiệp tinh luyện niken của Indonesia. Vì vậy, bất kỳ thay đổi chính sách nào cũng có thể tác động đáng kể đến các doanh nghiệp Trung Quốc đang hoạt động hoặc có kế hoạch mở rộng tại nước này.
Bà Nukila Evanty, thành viên hội đồng cố vấn của Viện Nghiên cứu Asia Centre tại Indonesia, nhận định các nhà đầu tư Trung Quốc sẽ chịu ảnh hưởng đáng kể do giữ vai trò quan trọng trong ngành khai thác và luyện niken. Bà khuyến nghị doanh nghiệp cân nhắc kỹ các dự án mới, đặc biệt là những cơ sở sản xuất niken bán thành phẩm trong bối cảnh thị trường dư thừa nguồn cung.
Indonesia đã trở thành trung tâm sản xuất niken toàn cầu sau khi áp dụng lệnh cấm xuất khẩu quặng niken thô. Theo nghiên cứu của ông Rafi Adis Subarna, chuyên gia phân tích tại công ty tư vấn rủi ro chính trị KRA Group ở Jakarta, nước này nắm giữ hơn một nửa thị phần niken toàn cầu vào năm 2023. Chính sách hạn chế xuất khẩu quặng đã thúc đẩy hoạt động chế biến trong nước, thu hút dòng vốn đầu tư lớn vào các cơ sở luyện kim để đáp ứng nhu cầu từ ngành thép không gỉ và pin xe điện.
Tuy nhiên, quá trình mở rộng nhanh chóng cũng góp phần gây dư thừa nguồn cung. Trong bài bình luận hồi tháng 2, Goldman Sachs nhận định nguồn vốn đầu tư của Trung Quốc đã hỗ trợ Indonesia gia tăng năng lực chế biến niken, nhưng đồng thời cũng tạo áp lực giảm giá kể từ năm 2023.
Nếu lệnh tạm dừng được áp dụng, các dự án mở rộng nhà máy luyện niken truyền thống có thể bị trì hoãn hoặc hủy bỏ, nhất là những dự án có biên lợi nhuận thấp. Ông Siwage Dharma Negara, chuyên gia nghiên cứu cấp cao tại Viện ISEAS – Yusof Ishak ở Singapore, cảnh báo sự bất định trong chính sách cũng có thể khiến nhà đầu tư trì hoãn kế hoạch mở rộng hoặc rút vốn nếu các điều kiện đầu tư liên tục thay đổi.
Ở chiều ngược lại, ông Zhao Xijun, giáo sư tài chính tại Đại học Nhân dân Trung Quốc, cho rằng Indonesia cần đánh giá năng lực công nghệ và khả năng tự vận hành các nhà máy luyện niken của doanh nghiệp trong nước nếu lệnh tạm dừng được thực thi. Theo ông, các doanh nghiệp Trung Quốc có thể chuyển vốn sang châu Phi hoặc Mỹ Latinh nếu môi trường đầu tư tại Indonesia trở nên kém thuận lợi. Khi đó, Indonesia có nguy cơ bỏ lỡ cơ hội khai thác và phát triển nguồn tài nguyên sẵn có.
Bà Evanty khuyến nghị các nhà đầu tư tập trung cải thiện hiệu quả của những cơ sở hiện hữu, chuyển sang sản xuất các mặt hàng có giá trị gia tăng cao hơn và đáp ứng tiêu chuẩn môi trường nghiêm ngặt hơn.
Theo Antara, nhóm công tác của Bộ trưởng Năng lượng và Tài nguyên Khoáng sản Indonesia đang chuẩn bị đề xuất trình Tổng thống Prabowo Subianto để quyết định những phân khúc nào trong ngành luyện niken bán thành phẩm sẽ bị hạn chế.
