Trao đổi với phóng viên Báo Nhà báo và Công luận, TS Nguyễn Minh Phong - nguyên Trưởng phòng Nghiên cứu kinh tế thuộc Viện Nghiên cứu phát triển kinh tế - xã hội Hà Nội cho rằng, Việt Nam cần khai thác tốt hơn các nguồn lực mới, trong đó văn hóa là một nguồn lực giàu tiềm năng.
Khai thác nguồn lực văn hóa theo hướng công nghiệp và chuyên nghiệp
Theo TS Nguyễn Minh Phong, văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần mà còn chứa đựng khả năng tạo ra giá trị kinh tế, việc làm và những ngành nghề mới. Việt Nam có lợi thế lớn với hệ thống di sản phong phú, đa dạng văn hóa vùng miền, nghệ thuật, lễ hội, ẩm thực, thủ công mỹ nghệ và nhiều loại hình sáng tạo.
“Văn hóa không chỉ có giá trị về mặt tinh thần mà còn có thể tạo ra giá trị kinh tế, việc làm và những ngành nghề mới”, ông nhấn mạnh.
Theo ông, vấn đề quan trọng là chuyển từ khai thác đơn lẻ sang tổ chức, phát triển các nguồn lực văn hóa theo hướng công nghiệp và chuyên nghiệp. Một di sản, lễ hội, loại hình nghệ thuật hay sản phẩm truyền thống nếu được đầu tư bài bản có thể kết nối với du lịch, giải trí, dịch vụ và kinh tế ban đêm, qua đó tạo thêm giá trị cho cộng đồng xã hội.
TS Nguyễn Minh Phong cho rằng phát triển công nghiệp văn hóa không chỉ dừng ở bảo tồn và phát huy giá trị di sản mà cần xây dựng sản phẩm, thị trường, thương hiệu và hệ sinh thái sáng tạo.
Trong đó, cần kết hợp giữa nội dung, công nghệ, năng lực sản xuất, quảng bá và phân phối. Đây là điều kiện để sản phẩm văn hóa Việt Nam vừa đáp ứng nhu cầu trong nước, vừa có khả năng tiếp cận thị trường quốc tế.
Đặc biệt, công nghệ số và trí tuệ nhân tạo đang mở ra phương thức mới trong bảo tồn, sáng tạo và phổ biến các giá trị văn hóa. Số hóa di sản, phát triển sản phẩm nghệ thuật số, mở rộng không gian trải nghiệm và đưa nội dung văn hóa đến công chúng toàn cầu là những hướng đi giàu tiềm năng nhất.
Theo TS Nguyễn Minh Phong, khi kết nối công nghiệp văn hóa với du lịch, kinh tế số và các ngành công nghiệp sáng tạo, giá trị của văn hóa sẽ được nhân lên, thay vì chỉ giới hạn trong phạm vi bảo tồn hay phục vụ đời sống tinh thần.
Đầu tư cho con người để phát triển văn hóa
Một lợi thế khác của công nghiệp văn hóa là khả năng tạo việc làm trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) và tự động hóa đang làm thay đổi thị trường lao động.
Theo TS Nguyễn Minh Phong, những lĩnh vực dựa trên sức sáng tạo, cảm xúc, bản sắc và trải nghiệm của con người vẫn có dư địa phát triển. Đây cũng là những yếu tố khó bị thay thế hoàn toàn bởi máy móc.
Vì vậy, công nghiệp văn hóa có thể tạo thêm cơ hội việc làm cho lực lượng lao động trẻ trong các lĩnh vực nghệ thuật, truyền thông, thiết kế, giải trí, du lịch và công nghệ. Muốn phát huy tiềm năng này, cần chú trọng đào tạo nhân lực vừa có chuyên môn văn hóa, vừa có năng lực sáng tạo và khả năng làm chủ khoa học - công nghệ.
Ông Nguyễn Minh Phong cũng cho rằng, con người phải được đặt ở trung tâm của quá trình phát triển. Đầu tư cho con người không chỉ là giáo dục mà còn bao gồm văn hóa, thể thao, môi trường giao tiếp và rèn luyện toàn diện.
Một nền công nghiệp văn hóa phát triển cần đội ngũ có tri thức, kỹ năng, khả năng sáng tạo và thích ứng nhanh với công nghệ mới. Đồng thời, cần tạo môi trường thuận lợi để nghệ sĩ, người sáng tạo và doanh nghiệp văn hóa phát huy năng lực.
Theo TS Nguyễn Minh Phong, trong mục tiêu tăng trưởng hai con số giai đoạn 2026-2030, Việt Nam cần nhìn nhận văn hóa như một nguồn lực nội sinh quan trọng. Khai thác hiệu quả nguồn lực này, kết hợp với công nghệ, đổi mới sáng tạo và phát triển con người, sẽ vừa góp phần bảo tồn, lan tỏa bản sắc dân tộc, vừa tạo thêm việc làm và không gian tăng trưởng mới cho nền kinh tế.
