Từ mớ rác tồn đọng đến bữa ăn học đường: Lời giải mang tên "Super App"
Mỗi buổi sáng ở Thủ đô Hà Nội, một phụ huynh đưa con đến trường có thể mang theo những lo âu rất đỗi đời thường: một đống rác thải xây dựng đổ trộm gây cản trở giao thông, hay nỗi băn khoăn về thực đơn và an toàn thực phẩm trong bữa ăn bán trú của con em mình.
Trong phương thức quản lý truyền thống, để phản ánh một sự việc phát sinh hay kiểm chứng nguồn gốc thực phẩm, người dân phải tốn không ít thời gian. Đó là một vòng lặp của việc tìm hiểu quy định, gõ cửa đúng cơ quan thẩm quyền, rồi mòn mỏi chờ đợi phản hồi một cách thụ động. Thực tế đó đặt ra một bài toán lớn cho thành phố: Làm sao để tối giản hóa quy trình giao tiếp giữa công dân và chính quyền?
Câu trả lời của Hà Nội mang tính đột phá khi quyết định hợp nhất các nhu cầu đa dạng về một điểm tiếp cận duy nhất nền tảng "siêu ứng dụng" (Super App) iHanoi.
Thay vì phải tải và nhớ hàng tá ứng dụng lẻ tẻ, việc gom 73 ứng dụng và điểm tiếp cận về một mối đã mang lại sự thay đổi rõ rệt trong trải nghiệm người dùng.
Giờ đây, khi gặp vấn đề bất cập ngoài đô thị, công dân chỉ mất vài thao tác chụp ảnh, mô tả vị trí và gửi phản ánh trên hệ thống. Khi lo lắng về bữa ăn của con, miniapp HanoiCheck tích hợp trên nền tảng cho phép truy xuất trực tiếp nguồn gốc thực phẩm và thực đơn học đường của gần 1,5 triệu học sinh.
Những con số thống kê đã phản ánh giá trị định lượng thực chất. Tính đến tháng 10/2026, với hơn 263.000 phản ánh, kiến nghị được tiếp nhận và xử lý qua iHanoi, hệ thống ước tính đã tiết kiệm cho người dân Thủ đô gần 500.000 giờ làm việc. Đồng thời, tiện ích HanoiCheck cũng ghi nhận gần 250.000 lượt truy cập chỉ trong hơn một tháng triển khai.
Chuyển đổi số ở đây không tạo ra gánh nặng thao tác, mà đóng vai trò như một "nhát cắt" loại bỏ khâu trung gian, giúp rút ngắn thời gian và minh bạch hóa thông tin đến tận cùng.
Phá băng "sợ sai, sợ khó": Hành trình hình thành Công dân số
Nếu câu chuyện tại Hà Nội khẳng định tầm quan trọng của hạ tầng số dùng chung, thì thực tiễn từ phường Bình Phước (thành phố Đồng Nai) và các địa phương lại chỉ ra một rào cản cốt lõi khác: Tâm lý e ngại công nghệ và thói quen giải quyết thủ tục trực tiếp của người dân.
Lãnh đạo các địa phương nhìn nhận thực tế: Tại cấp cơ sở, việc trang bị thiết bị thông minh hay cài đặt ứng dụng chưa đồng nghĩa với việc hình thành năng lực số. Người dân vẫn mang nặng tâm lý "sợ sai, sợ khó" khi được yêu cầu nộp hồ sơ trực tuyến hoặc thanh toán không dùng tiền mặt.
Để xóa bỏ rào cản này, chính quyền đã triển khai phong trào "Bình dân học vụ số" cùng mô hình dân vận "Mỗi người dân là một công dân số". Thay vì để cán bộ "làm thay" cho nhanh, đội ngũ Tổ công nghệ số cộng đồng kiên trì đi từng ngõ, gõ từng nhà để hướng dẫn cho người dân tự làm được.
Sự kiên trì ấy đã mang lại những chuyển biến về chất vô cùng ấn tượng. Lấy ví dụ tại cấp phường ở Đồng Nai, trong 9 tháng đầu năm 2026, Trung tâm Phục vụ hành chính công đã tiếp nhận và xử lý 19.028/19.028 hồ sơ hoàn toàn qua môi trường trực tuyến, đạt tỷ lệ số hóa tuyệt đối 100%.
Toàn bộ 18.661 hồ sơ đã giải quyết đều đúng hoặc trước hạn, không có hồ sơ quá hạn. Đặc biệt, trong Chiến dịch 30 ngày đêm năm 2026, 100% hồ sơ phát sinh nghĩa vụ tài chính đều được thanh toán trực tuyến.
Điều quan trọng nhất không dừng lại ở hơn 18.287 lượt cài đặt ứng dụng địa phương, mà là sự dịch chuyển lớn trong tư duy của người dân: từ thế thụ động "đến cơ quan nhà nước để xin làm thủ tục" sang thế chủ động thực hiện giao dịch trên không gian số.
Thực tiễn chứng minh: Một công dân số hình thành không cần phải am hiểu chuyên sâu về kỹ thuật. Đó đơn giản là người biết định danh điện tử, biết giao dịch an toàn, biết tiếp cận thông tin chính thống và có trách nhiệm trên môi trường mạng.
Đổi mới quản trị: Tối ưu hóa từ những việc nhỏ nhất
Chuyển đổi số không chỉ hướng ra bên ngoài phục vụ người dân, mà còn đang giải quyết các bài toán quản trị vô cùng cụ thể ở ngay cấp "tế bào" của xã hội: Tổ dân phố.
Tại phường Việt Hưng (Hà Nội), sau khi sắp xếp lại địa bàn, quy mô dân số ở các tổ dân phố tăng lên đáng kể. Đại diện phường nhìn nhận phương thức quản lý truyền thống bằng sổ sách hay các nhóm chat đại trà bắt đầu bộc lộ bất cập: thông tin dễ trôi, phản ánh của người dân rải rác và rất khó theo dõi tiến độ xử lý.
Từ mô hình thí điểm "Tổ dân phố số" kết hợp ứng dụng "Việt Hưng kết nối", quy trình làm việc tại cơ sở đã được cấu trúc lại hoàn toàn. Thông báo của chính quyền được gửi đúng đối tượng, giảm thời gian truyền đạt từ 60 phút xuống mục tiêu 15 phút.
Mọi phản ánh về vệ sinh môi trường, hạ tầng hay an ninh đều được ghi nhận, phân công người phụ trách và cập nhật trạng thái công khai. Thời gian tiếp nhận và phản hồi bước đầu hướng tới rút ngắn từ 24 giờ xuống chỉ còn 4 giờ.
Hơn thế nữa, dữ liệu hộ gia đình, địa bàn, hạ tầng camera được số hóa trên Bản đồ số GIS với 9 lớp dữ liệu trọng tâm, giúp thời gian tổng hợp, tra cứu thông tin giảm từ 120 phút xuống còn 30 phút.
Điểm then chốt rút ra từ Việt Hưng là việc xác định công nghệ chỉ đóng vai trò công cụ. Yếu tố quyết định sự thành công nằm ở việc tái cấu trúc quy trình, phân định rõ trách nhiệm và tổ chức dữ liệu thực chất. Chuyển đổi số không phải là việc đưa thêm một phần mềm vào vận hành, mà là giúp mỗi thông tin đến đúng nơi, mỗi công việc có người theo dõi đến cùng.
"Dân biết - Dân dùng - Dân hưởng lợi"
Từ những thực tiễn phong phú tại Hà Nội, Đồng Nai và nhiều địa phương khác, một triết lý chung về chuyển đổi số ở cấp cơ sở đang được khẳng định rõ nét: "Dân biết - Dân dùng - Dân hưởng lợi".
Hiệu quả của chuyển đổi số không thể mãi đo đếm bằng số lượng phần mềm được viết ra, số lượt tải ứng dụng hay số tài khoản được khởi tạo. Giá trị thực sự phải được đo bằng những chuyển biến cụ thể trong đời sống hàng ngày: đó là sự giảm bớt thời gian đi lại, cắt giảm các thủ tục rườm rà và đơn giản hóa mọi thao tác hành chính cho người dân và doanh nghiệp.
Để làm được điều đó, chính quyền cần xây dựng hệ thống dữ liệu "đúng, đủ, sạch, sống" để điều hành dựa trên dữ liệu thực tế, qua đó nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm giải trình.
Đồng thời, phải luôn đảm bảo không ai bị bỏ lại phía sau trong tiến trình số hóa, đặc biệt là người cao tuổi, người yếu thế và nhóm dân cư ít có điều kiện tiếp cận công nghệ.
Chuyển đổi số, suy cho cùng, không phải để chính quyền có thêm công cụ quản lý, khoe khoang thành tích. Chuyển đổi số là để người dân có một cuộc sống thuận tiện, an toàn và chất lượng hơn. Khi công nghệ giải quyết hiệu quả những bài toán nhỏ nhất của mỗi gia đình, đó chính là lúc nền tảng của một xã hội số vươn mình vững chắc.
