Sáng 17/10, theo nghị trình, Quốc hội nghe Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi trình bày Báo cáo thẩm tra tình hình thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2026, dự kiến Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2027.
“Trong bối cảnh nhiều khó khăn, thách thức, tình hình kinh tế - xã hội năm 2026 tiếp tục đạt những kết quả quan trọng, khá toàn diện trên nhiều lĩnh vực”, ông Phan Văn Mãi nói và cho hay, dự kiến 9/15 chỉ tiêu chủ yếu đạt, vượt kế hoạch, 5 chỉ tiêu phấn đấu đạt, 1 chỉ tiêu giảm nghèo đa chiều dự kiến chưa đạt.
Trong đó, GDP 9 tháng ước tăng 9,01%; xuất khẩu tăng 24,5%; vốn FDI thực hiện tăng 12,1%; giải ngân đầu tư công đạt 62,9% kế hoạch; CPI bình quân tăng 4,52%.
“Ủy ban Kinh tế và Tài chính đánh giá cao sự chỉ đạo, điều hành quyết liệt, linh hoạt của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và nỗ lực của các bộ, ngành, địa phương”, ông Phan Văn Mãi nói thêm.
Bốn địa phương lớn dự kiến không đạt mục tiêu tăng trưởng
Cơ quan thẩm tra đánh giá những kết quả đạt được trong năm đầu nhiệm kỳ rất đáng ghi nhận, thể hiện khả năng thích ứng và giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô trước nhiều biến động. Đặc biệt, các quyết sách chiến lược về thể chế, hạ tầng, khoa học, công nghệ và tổ chức bộ máy đã bước đầu đi vào thực tiễn, củng cố niềm tin, tạo nền tảng quan trọng để tăng tốc, bứt phá trong giai đoạn 2026 - 2030.
Dù vậy, Ủy ban Kinh tế và Tài chính cũng lưu ý 6 vấn đề trọng tâm cần quan tâm trong công tác chỉ đạo, điều hành thời gian tới.
Đáng chú ý, cơ quan thẩm tra nhận định tăng trưởng cao nhưng nền tảng chưa vững chắc. Bốn địa phương có quy mô kinh tế lớn nhất (TP. Hồ Chí Minh, Hà Nội, Hải Phòng, Đồng Nai), chiếm gần 47% tổng GRDP, đều dự kiến không đạt mục tiêu tăng trưởng năm 2026.
Ngoài ra, đầu tư tư nhân chưa thực sự bứt phá, chiếm 53% tổng vốn đầu tư toàn xã hội nhưng chỉ tăng 14%, thấp nhất trong ba khu vực. Xuất khẩu tăng 24,5% nhưng nhập khẩu tăng 36,7%, nhập siêu 19,42 tỷ USD; xuất khẩu phụ thuộc lớn vào khu vực FDI, trong khi công nghiệp hỗ trợ, tỷ lệ nội địa hóa và năng lực làm chủ công nghệ còn hạn chế.
Tăng trưởng về quy mô chưa đi đôi với nâng cao năng suất, giá trị gia tăng tạo ra trong nước và năng lực tự chủ của nền kinh tế.
Lưu ý thứ hai được ông Phan Văn Mãi đề cập là áp lực ổn định kinh tế vĩ mô và an toàn tài chính gia tăng. CPI bình quân 9 tháng tăng 4,52%, đã ở mức mục tiêu khoảng 4,5% của cả năm, riêng quý III tăng 4,80%; giá hàng hóa, dịch vụ thiết yếu tăng, trong khi sức mua thực tế phục hồi chậm.
“Tín dụng tăng nhanh hơn huy động vốn, tỷ lệ tín dụng/GDP ở mức cao; thị trường vốn chưa đáp ứng tương xứng nhu cầu trung, dài hạn, khiến gánh nặng cung ứng vốn dồn lên hệ thống ngân hàng, làm gia tăng rủi ro mất cân đối kỳ hạn, áp lực thanh khoản; rủi ro giữa ngân hàng, trái phiếu doanh nghiệp và bất động sản có tính liên thông, dễ khuếch đại lẫn nhau”, ông Phan Văn Mãi nhận định dư địa nới lỏng chính sách tiền tệ ngày càng hạn chế.
Hơn 1.100 dự án tồn đọng chưa được tháo gỡ
Một lưu ý quan trọng khác là nguồn lực đầu tư lớn nhưng chậm chuyển hóa thành năng lực sản xuất và động lực tăng trưởng mới. Giải ngân đầu tư công 9 tháng đạt 62,9% kế hoạch, nhưng vốn tạm ứng chưa thu hồi chiếm tới 37% số đã giải ngân…
Đặc biệt, một số dự án trọng điểm chậm tiến độ, còn 1.131 dự án tồn đọng đã có phương án nhưng chưa hoàn thành tháo gỡ. Các dự án nguồn điện, lưới truyền tải, nhất là điện LNG, triển khai chậm, năng lực dự trữ năng lượng hạn chế, tiềm ẩn rủi ro an ninh năng lượng.
Đối với khoa học, công nghệ, dù đã bố trí khoảng 95 nghìn tỷ đồng, sau 9 tháng mới giải ngân 37,26% số đã phân bổ, còn khoảng 24 nghìn tỷ đồng chưa phân bổ; đầu tư cho công nghệ chiến lược chưa tương xứng.
“Vấn đề cốt lõi không chỉ ở quy mô nguồn lực mà ở chất lượng chuẩn bị, phân bổ, khả năng hấp thụ và hiệu quả thực thi”, ông Phan Văn Mãi nói thêm.
Cơ quan thẩm tra cũng nhận định cải cách thể chế được đẩy mạnh nhưng khâu tổ chức thực thi vẫn là điểm nghẽn. Việc sửa đổi, ban hành khối lượng lớn văn bản pháp luật trong thời gian ngắn đặt ra thách thức về tính đồng bộ, ổn định, khả thi và khả năng dự báo của môi trường đầu tư, kinh doanh.
“Mô hình chính quyền địa phương hai cấp cơ bản vận hành thông suốt nhưng chất lượng chưa đồng đều, nhất là cấp xã; phân cấp, phân quyền có nơi chưa gắn với nguồn lực, nhân lực và trách nhiệm thực thi, có thể làm dịch chuyển điểm nghẽn từ cấp trên xuống cơ sở”, theo ông Phan Văn Mãi.
Cũng theo Ủy ban Kinh tế và Tài chính, khu vực doanh nghiệp và hộ kinh doanh còn nhiều khó khăn. Trong 9 tháng, số doanh nghiệp gia nhập và quay lại thị trường giảm 3,2%, trong khi số doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể tăng 118,8%. Doanh nghiệp nhỏ và vừa khó tiếp cận vốn, chịu sức ép chi phí đầu vào, logistics và chi phí tuân thủ. Hộ kinh doanh đối mặt với sức mua phục hồi chậm, đồng thời phải thích ứng với yêu cầu chuyển đổi số, quản trị và chính sách thuế.
“Những khó khăn này ảnh hưởng trực tiếp đến đầu tư, việc làm, thu nhập và sức cầu trong nước”, ông Phan Văn Mãi nói.
Đáng chú ý, chất lượng phát triển xã hội chưa đồng đều. Thiếu hụt nhân lực chất lượng cao; lao động phi chính thức chiếm tỷ trọng lớn, thất nghiệp thanh niên còn cao. Chênh lệch trong tiếp cận giáo dục, y tế và dịch vụ thiết yếu giữa các vùng còn lớn…
“Nhiều ý kiến phản ánh khó mua sách giáo khoa theo bộ sách thống nhất ngay tại một số đô thị lớn, gây lo ngại về khả năng thiếu sách ở vùng khó khăn…”, ông Phan Văn Mãi nói thêm.
Ủy ban Kinh tế và Tài chính cho rằng, bên cạnh nguyên nhân khách quan, cần nhìn nhận đầy đủ những hạn chế có tính cơ cấu về năng suất, năng lực nội tại và tổ chức thực hiện.
“Yêu cầu quan trọng nhất trong thời gian còn lại của năm 2026 không chỉ là huy động thêm nguồn lực, mà phải nâng cao hiệu quả phân bổ, sử dụng và chuyển hóa nguồn lực thành năng suất, năng lực sản xuất và sức cạnh tranh của nền kinh tế”, vẫn lời ông Phan Văn Mãi.
6 trọng tâm để đạt mục tiêu tăng trưởng trên 10% trong năm 2027
Về dự kiến Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2027, Ủy ban Kinh tế và Tài chính lưu ý kịch bản điều hành năm 2027 cần tính đến độ trễ của các cú sốc năm 2026, nhất là khả năng giá năng lượng tiếp tục ở mức cao, lạm phát “dồn nén” khi các biện pháp hỗ trợ thuế, phí được điều chỉnh.
Do đó, kế hoạch điều hành cần có phương án dự phòng và ngưỡng phản ứng rõ ràng đối với các kịch bản bất lợi, tránh để yêu cầu tăng trưởng cao làm thu hẹp dư địa ổn định và phát triển trong trung hạn.
Cơ quan thẩm tra cho rằng hệ thống nhiệm vụ, giải pháp năm 2027 của Chính phủ cơ bản bao quát yêu cầu trước mắt và định hướng trung, dài hạn, nhưng cần khắc phục tình trạng dàn trải, làm rõ thứ tự ưu tiên.
“Với mục tiêu tăng trưởng từ 10% trở lên, vấn đề quyết định không phải bổ sung thêm giải pháp mà là lựa chọn đúng khâu đột phá, nâng cao hiệu quả thực thi, năng suất và năng lực tự chủ của nền kinh tế”, ông Phan Văn Mãi nhấn mạnh.
Từ đó, cơ quan thẩm tra đề nghị tập trung vào 6 nội dung trọng tâm sau. Trong đó, ưu tiên đầu tiên là kiên định giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, coi đây là điều kiện tiên quyết của tăng trưởng cao; đặt yêu cầu phối hợp chính sách tài khóa, tiền tệ và điều hành giá ở vị trí trung tâm.
Thứ hai, đổi mới mô hình tăng trưởng theo chiều sâu, nâng cao giá trị gia tăng trong nước. “Tập trung giải pháp hỗ trợ phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh, nhất là tiếp cận vốn, giảm chi phí đầu vào, chi phí logistics và chi phí tuân thủ…”, ông Phan Văn Mãi đề nghị.
Cơ quan thẩm tra cũng lưu ý cần khẩn trương hoàn thiện cơ chế, chính sách, đưa Trung tâm tài chính quốc tế tại Thành phố Hồ Chí Minh và Đà Nẵng vào hoạt động thực chất, hiệu quả, góp phần thu hút dòng vốn quốc tế.
Ưu tiên thứ ba là hạ tầng chiến lược và an ninh năng lượng, coi an ninh năng lượng là điều kiện nền tảng của tăng trưởng cao. Ngoài ra, cần xử lý thực chất các dự án tồn đọng để tập trung nguồn lực cho các lĩnh vực có năng suất và sức lan tỏa cao.
Ủy ban Kinh tế và Tài chính cũng đề nghị chuyển trọng tâm đầu tư cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số từ chú trọng nguồn lực đầu vào sang tạo ra sản phẩm ứng dụng, nâng cao năng suất và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.
Cơ quan thẩm tra cũng lưu ý việc hoàn thiện thể chế phải chuyển từ số lượng văn bản ban hành sang hiệu quả thực thi. Xử lý chồng chéo pháp luật, phân cấp gắn với nguồn lực, năng lực thực thi, trách nhiệm giải trình.
“Lấy kết quả giải quyết công việc, giảm chi phí tuân thủ và nguồn lực được khơi thông làm thước đo cải cách”, ông Phan Văn Mãi nhấn mạnh.
Lưu ý sau cùng là gắn tăng trưởng cao với phát triển văn hóa, xã hội; chú trọng việc làm bền vững, giảm nghèo thực chất, quan tâm khả năng tiếp cận dịch vụ thiết yếu, chênh lệch vùng miền và tính bền vững của hệ thống an sinh trong bối cảnh cơ cấu dân số thay đổi nhanh…
“Ủy ban Kinh tế và Tài chính nhấn mạnh tổ chức thực hiện là khâu quyết định”, ông Phan Văn Mãi nói và đề nghị xác định rõ trách nhiệm, thời hạn, nguồn lực và kết quả đầu ra của từng nhiệm vụ; tăng cường kiểm tra, giám sát, gắn kết quả thực hiện với trách nhiệm người đứng đầu.
“Yêu cầu xuyên suốt là gắn tăng trưởng cao với ổn định kinh tế vĩ mô, phát triển bền vững và nâng cao thực chất đời sống vật chất, tinh thần của Nhân dân”, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính nhấn mạnh.
Ủy ban Kinh tế và Tài chính cơ bản thống nhất với định hướng, mục tiêu, chỉ tiêu và 11 nhóm nhiệm vụ, giải pháp của Chính phủ. Mục tiêu GDP tăng từ 10% trở lên thể hiện quyết tâm cao nhưng đặt ra thách thức lớn khi nền tảng tăng trưởng chưa vững, áp lực lạm phát và nhu cầu vốn, năng lượng gia tăng.
Cơ quan thẩm tra cho hay một số ý kiến đề nghị làm rõ kịch bản tăng trưởng và có giải pháp theo từng ngành, địa phương, động lực tăng trưởng mới; đánh giá sát khả năng tăng trưởng của các trung tâm kinh tế lớn, dư địa kiểm soát CPI khoảng 4,5%; tính đồng bộ, khả thi của các cân đối lớn.
