Vượt rào cản, "viết" lại lời ca bản cội
Sinh ngày 14/6/1951 tại xóm Cốc Xả, xã Bảo Lạc, tỉnh Cao Bằng, Nghệ nhân Dân gian Chu Văn Ngấn lớn lên cùng nhịp sống, tiếng khèn và những phong tục ngàn đời của cộng đồng người Lô Lô Đen
Người Lô Lô vốn là một trong những dân tộc thiểu số rất ít người trong cộng đồng 54 dân tộc Việt Nam, với dân số dưới 5.000 người
Nhận thức được nguy cơ những giá trị truyền thống có thể trôi vào dĩ vãng, từ năm 1979, ông Ngấn đã bắt đầu đứng ra tổ chức các buổi diễn xướng và miệt mài truyền dạy dân ca Lô Lô cho thanh thiếu niên trong bản
Để khắc phục khó khăn của việc truyền miệng "một thầy một trò", ông đã đưa ra một quyết định đầy nỗ lực: theo học các lớp bổ túc văn hóa nhằm nâng cao khả năng đọc, viết chữ Quốc ngữ
Gần nửa thế kỷ miệt mài "truyền lửa"
Hành trình bảo tồn văn hóa của ông Ngấn không chỉ gói gọn trong những trang chép tay mà được hiện thực hóa qua hàng loạt lớp học và các sự kiện thực tế. Những điệu múa trống đồng cổ xưa, vốn là linh hồn trong đời sống tâm linh của người Lô Lô, đã được ông hướng dẫn và trình diễn trong nhiều sự kiện quan trọng.
Năm 1998, ông trực tiếp hướng dẫn múa trống đồng Lô Lô cho đoàn công tác của Sở Văn hóa Thông tin tỉnh Cao Bằng (nay là Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch) ngay tại sân trường tiểu học xóm Cốc Xả
Đến năm 2006, ông tiếp tục tổ chức hướng dẫn nghệ thuật này cho đoàn công tác của Viện Âm nhạc Việt Nam và vinh dự được Viện trưởng tặng Giấy khen vì có công lưu giữ, truyền dạy múa trống đồng
Không mệt mỏi với thời gian, trong giai đoạn từ 2015 đến 2022, ông tiếp tục mở lớp ngay tại gia đình, truyền dạy những làn điệu cổ giàu ý nghĩa nhân văn như Tề gà tía (Lời ca nhớ ơn Tổ tiên) hay Tò nỉ chế (Thơ ghi ơn công lao người Cha) cho thế hệ kế cận
Đặc biệt, vào mùa hè năm 2020, ông đã mở thành công một lớp dạy hát dân ca Lô Lô quy mô lớn với 57 học viên tại nhà văn hóa xóm, tạo ra một phong trào sinh hoạt văn hóa sôi nổi chưa từng có tại địa phương
Pho "từ điển sống" của giới nghiên cứu
Vượt ra khỏi không gian xóm làng, Nghệ nhân Dân gian Chu Văn Ngấn còn đóng vai trò là một cộng tác viên đắc lực, một "pho từ điển sống" vô giá hỗ trợ giới nghiên cứu văn hóa chuyên sâu.
Từ năm 2022 đến 2025, ông đã cung cấp nhiều tư liệu quan trọng về văn hóa vật thể, phi vật thể, tín ngưỡng, dân ca (Lả Chế) và phong tục tang ma của người Lô Lô Đen cho các nhà nghiên cứu địa phương, tiêu biểu là các hội viên Hội Văn nghệ Dân gian Việt Nam nhằm phục vụ các đề tài khoa học cấp tỉnh
Với khát khao hiểu sâu sắc hơn về cội nguồn dân tộc, trong các năm 2023, 2024 và 2025, ông còn chủ động cùng các nhà nghiên cứu tổ chức những đợt giao lưu, tìm hiểu chéo với người Lô Lô Chải ở Đồng Văn và Lô Lô Hoa ở Mèo Vạc (Hà Giang)
Với những cống hiến bền bỉ và vô giá đó, ngày 22/12/2025, ông Chu Văn Ngấn đã vinh dự được Hội Văn nghệ Dân gian Việt Nam phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Dân gian Việt Nam, đồng thời được trao tặng Kỷ niệm chương vì sự nghiệp truyền dạy, thực hành dân ca Lô Lô
Tháng 4/2026, hồ sơ của ông tiếp tục được địa phương hoàn thiện trình Hội đồng thi đua, khen thưởng tỉnh Cao Bằng đề nghị tặng Bằng khen của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch
