Suốt hai năm nay, nhịp sống của gia đình chị gần như xoay quanh kỳ thi vào lớp 10. Từ lịch sinh hoạt, giờ giấc nghỉ ngơi đến những kế hoạch cá nhân đều phải nhường chỗ cho hành trình ôn thi với 3 nguyện vọng đầy áp lực: Lớp chuyên Toán của Trường THPT chuyên Khoa học Tự nhiên, Trường THPT chuyên Hà Nội - Amsterdam và Trường THPT chuyên Chu Văn An.
Ban ngày chị Lan tất bật với công việc cơ quan, chiều tối lại vội vã đưa con đi học thêm. Có hôm gần 22h hai mẹ con mới về tới nhà. Nhưng ngày dài của người mẹ vẫn chưa kết thúc. Khi con tiếp tục ngồi giải đề Toán, chị lại lặng lẽ ngồi cạnh dò đáp án, pha ly sữa nóng, nhắc con nghỉ mắt vài phút rồi học tiếp.
“Có những hôm nhìn con học đến mệt lả mà xót lắm. Nhưng thương thì vẫn phải cố đi cùng con, vì biết con đặt rất nhiều hy vọng vào kỳ thi này”, chị Lan nói nhỏ.
Ở Hà Nội những ngày này, áp lực thi lớp 10 dường như không còn là câu chuyện của riêng học sinh. Sau mỗi sĩ tử là cả một gia đình cùng bước vào “cuộc thi” âm thầm nhưng đầy căng thẳng.
Gia đình chị Chu Minh Hà ở phường Hà Đông cũng đang sống trong guồng quay ấy. Con trai chị học trên trường đến 17h rồi tiếp tục học thêm 3 môn Toán, Văn, Anh vào buổi tối. Sợ tắc đường giờ cao điểm khiến con mất thời gian nghỉ ngơi, chị chọn cách chuẩn bị cơm tối từ sớm, cho vào cặp lồng rồi mang tới quán cà phê gần lớp học thêm.
Ở đó, cậu học trò vừa ăn cơm vừa tranh thủ ôn bài cùng bạn.
“Hai bà mẹ thay nhau xin tan làm sớm để mang cơm cho các con. Chỉ mong con có thêm chút thời gian nghỉ ngơi và được ăn bữa cơm nhà tử tế”, chị Hà kể.
Những chiếc cặp lồng nóng hổi, những chuyến xe vội vã trong giờ tan tầm hay ánh đèn phòng học sáng tới khuya đã trở thành hình ảnh quen thuộc của nhiều gia đình Hà Nội mỗi mùa thi lớp 10.
Không ít phụ huynh thừa nhận, điều khiến họ áp lực nhất không chỉ là chuyện đỗ - trượt, mà còn là nỗi sợ con bị bỏ lại phía sau trong cuộc cạnh tranh ngày càng khốc liệt vào trường công lập.
Chị Đỗ Hoài Minh ở phường Hoàng Liệt vẫn nhớ như in quãng thời gian “nín thở” đồng hành cùng con gái lớn mùa thi năm ngoái. Dù con đã trúng tuyển vào Trường THPT Hoàng Văn Thụ đúng nguyện vọng, nhưng với chị, đó là chuỗi ngày gần như kiệt sức.
“Con học kín lịch cả tuần, học ở trung tâm rồi gia sư đến nhà. Vì ở chung phòng với em nên cả gia đình phải nhường phòng khách làm góc học tập cho con. Buổi tối ai đi lại cũng nói khẽ, bật tivi cũng phải giảm âm lượng”, chị Minh kể.
Theo chị Minh, điều khiến nhiều gia đình mệt mỏi không chỉ là chi phí học thêm ngày càng lớn mà còn là áp lực vô hình bao trùm lên cả nhà.
“Có cảm giác không phải một mình con thi, mà cả gia đình cùng ôn thi, cùng hồi hộp, cùng căng thẳng”, chị Minh nói.
Sau lần “vượt vũ môn” đầy áp lực ấy, vợ chồng chị quyết định thay đổi cách định hướng cho cô con gái thứ hai hiện sắp lên lớp 8.
“Con không quá nổi bật về học lực nhưng rất thích âm nhạc, mỹ thuật. Tôi không muốn con tiếp tục lao vào guồng quay học ngày học đêm như chị gái. Nếu không đỗ trường công như mong muốn, con vẫn có thể học ở một ngôi trường phù hợp hơn để phát triển đúng khả năng”, chị Minh chia sẻ thêm.
Theo TS. Vũ Thu Hương, nguyên giảng viên Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, kỳ thi vào lớp 10 là dấu mốc quan trọng giúp học sinh học cách vượt qua thử thách, biết quản lý thời gian và đánh giá đúng năng lực bản thân.
Tuy nhiên, bà cho rằng áp lực của kỳ thi hiện nay phần lớn đến từ tâm lý xã hội và sự chú ý quá mức dành cho thi cử.
“Khi cả xã hội quá tập trung vào chuyện điểm số và đỗ đạt, học sinh sẽ càng căng thẳng hơn”, bà Hương nêu quan điểm.
Theo bà Hương, giải pháp căn cơ để giảm áp lực không chỉ nằm ở việc giảm độ khó đề thi, mà là làm tốt công tác phân luồng sau THCS, để phụ huynh và học sinh hiểu rằng vào trường công lập không phải con đường duy nhất dẫn tới thành công.
Thạc sĩ tâm lý lâm sàng Hoàng Quốc Lân (Bệnh viện Đa khoa Phương Đông) cho rằng, điều đáng lo hiện nay là nhiều học sinh đang xem kỳ thi như “thước đo” giá trị bản thân.
“Có những em nói với tôi rằng: “Nếu con thi trượt thì coi như hết” hoặc “Con sợ làm bố mẹ thất vọng hơn sợ điểm thấp”, ông Lân chia sẻ.
Theo ông Lân, áp lực lớn nhất của nhiều học sinh không nằm ở việc học quá nhiều, mà đến từ cảm giác luôn phải giỏi hơn người khác. Các em bị so sánh liên tục về điểm số, trường lớp, thành tích bạn bè trên mạng xã hội, trong khi tuổi vị thành niên lại rất nhạy cảm.
Điều đáng lo là không ít phụ huynh vẫn nghĩ “thi cử ai chẳng áp lực”. Nhưng theo chuyên gia, nếu trẻ mất ngủ kéo dài, cáu gắt, đau đầu, sợ đi học, thu mình hoặc thường xuyên khóc trước kỳ thi thì đó không còn là áp lực thông thường nữa.
“Khi việc học chỉ xoay quanh điểm số, trẻ rất dễ đánh mất cảm giác được sống đúng tuổi của mình”, ông Lân cho hay.
Theo ông, điều học sinh cần nhất trong mùa thi không phải là thêm những lời thúc ép, mà là cảm giác bố mẹ thực sự ở bên cạnh.
“Có khi chỉ là bố mẹ thức cùng con một lúc, pha cốc nước, gọt đĩa hoa quả hay nói một câu rất bình thường như: “Mệt thì nghỉ chút cũng được” cũng khiến trẻ nhẹ lòng hơn rất nhiều”, chuyên gia tâm lý bày tỏ.
Theo số liệu của Sở GD&ĐT Hà Nội, năm học 2025-2026, toàn thành phố có khoảng 147.000 học sinh tốt nghiệp THCS, tăng hơn 20.000 em so với năm trước, trong khi trường công lập chỉ đáp ứng khoảng 55% chỉ tiêu. Dù vậy, năm nay có khoảng 22.000 học sinh lớp 9 chủ động không đăng ký dự thi vào lớp 10 công lập. Đây được xem là tín hiệu cho thấy nhiều phụ huynh đã bắt đầu thay đổi tư duy, không còn coi trường công là lựa chọn duy nhất.
