Quan hệ Mỹ-Trung sẽ định hình thế giới vào năm 2023

Với lập luận đó, Bloomberg hướng năm 2023 bằng cách tập trung vào ba động lực quan trọng đằng sau sự cạnh tranh. Hai vấn đề liên quan đến vị trí của phần còn lại của thế giới, và vấn đề thứ ba phân tích nơi mà chính Trung Quốc đang hướng tới sau một năm tăng trưởng kinh tế yếu kém.

Vị thế của Châu Âu có lẽ là điểm tựa, là ngã ba đường của các cường quốc kinh tế. Sau khi phương Tây áp đặt hàng loạt các lệnh trừng phạt nặng nề lên Nga, thì mối quan hệ của Bắc Kinh và Moscow đã “keo sơn” đáng kể.

Nhưng đến cuối năm, thủ tướng Đức đến thăm Bắc Kinh và tổng thống Pháp dự kiến sẽ sớm đến đó. Liên minh châu Âu (EU) theo một cách nào đó đã thắt chặt quan hệ với Mỹ khi họ đoàn kết chống lại Điện Kremlin, nhưng căng thẳng giữa hai bên cũng bùng phát.

Với việc Ấn Độ dẫn đầu G20 trong năm tới, Washington có thể khám phá ra liệu giấc mơ làm lu mờ vai trò của Trung Quốc trong chuỗi cung ứng toàn cầu có thành hiện thực hay không.

Cuối cùng, mức độ thành công của Trung Quốc trong việc phục hồi tăng trưởng kinh tế, đặc biệt đại dịch COVID-19 và chính sách zero-Covid, sẽ là yếu tố quyết định trong sự cạnh tranh của nước này với Mỹ, cũng như định hình quan điểm của Trung Quốc với phần còn lại của thế giới.

Châu Âu làm điểm tựa

Mong muốn từ lâu của Bắc Kinh đối với châu Âu là "lục địa già" có thể tuân thủ đường lối “tự chủ chiến lược” và không liên minh với Mỹ theo cách có thể gây tổn hại đến các lợi ích kinh tế sống còn của Trung Quốc. EU tương đương với Mỹ về thị trường xuất khẩu và là nguồn đầu tư lớn vào Trung Quốc.

Chuyến thăm gần đây của Thủ tướng Olaf Scholz (cùng với đoàn tùy tùng gồm các nhà lãnh đạo doanh nghiệp Đức) đã nêu bật cách nền kinh tế lớn nhất châu Âu không chấp nhận bất kỳ sự tách rời kinh tế - lợi ích nào. Vào tháng 11,Thủ tướng Italy Giorgia Meloni thậm chí đã ngỏ lời với ông Tập rằng Italy muốn có quan hệ thương mại sâu sắc hơn với Trung Quốc.

Ông Tập cũng đã tìm cách xoa dịu “cơn thịnh nộ” của châu Âu về tình hữu nghị của Trung Quốc với Nga bằng cách ông muốn thấy các cuộc đàm phán để chấm dứt chiến tranh tại Ukraine.

Nhưng năm 2022 không phải là tất cả tin tốt cho Trung Quốc khi nói đến EU. Trong lĩnh vực kinh tế, EU ngày càng lo lắng về sự gia tăng nhập khẩu xe do Trung Quốc sản xuất.

Khoảng 11% số xe điện được bán ở châu Âu trong ba quý đầu năm 2022 đến từ các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc—tăng từ mức chỉ 2% vào năm 2020.

Trong khi đó, EU cũng đã tăng cường hợp tác kinh tế với Mỹ thông qua một diễn đàn mới là Hội đồng Thương mại và Công nghệ. Điều đó có hiệu quả như thế nào trong việc giải quyết căng thẳng xuyên Đại Tây Dương và phối hợp các cách tiếp cận đối với Trung Quốc sẽ rất quan trọng để theo dõi.

Cuối cùng, có sự chia rẽ trong nội bộ châu Âu về sức hấp dẫn của đầu tư Trung Quốc. Nội các của Đức đã bị chia rẽ vì một tập đoàn vận tải biển thuộc sở hữu nhà nước của Trung Quốc mua cổ phần trong một cảng container ở Hamburg.

Thị trường mới nổi

Trong Chiến tranh Lạnh, một loạt các quốc gia đang phát triển đã từ chối đứng sau Washington hoặc Moscow, kiên định theo phe trung lập.

Giữ vai trò là người đứng đầu luân phiên năm 2022 của nhóm các thị trường mới nổi và tiên tiến lớn G-20, Indonesia hoan nghênh sự tham gia của Nga tại hội nghị thượng đỉnh Bali ngay cả khi vấp phải sự phản đối của Washington.

Ấn Độ - quốc gia đảm nhận chức chủ tịch G-20 vào năm 2023 - cũng từ chối tham gia cùng phương Tây trong việc cô lập Nga vì đã khơi mào cuộc chiến tranh trên bộ lớn nhất ở châu Âu kể từ Thế chiến II.

Hoa Kỳ đã đặt nhiều hy vọng vào việc nuôi dưỡng Ấn Độ như thể “thay thế cho một số hoạt động sản xuất của Trung Quốc. Ví dụ, các dấu hiệu đang nổi lên rằng Apple Inc. đang để mắt đến Ấn Độ, cùng với Việt Nam trong giấc mơ biến hai quốc gia này trở thành trung tâm sản xuất lớn mới.

Khi Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi và các thành viên trong nội các của ông tiếp đón những người đồng cấp của họ từ khắp nơi trên thế giới, năm tới sẽ mang lại sự rõ ràng hơn về nơi Ấn Độ nhìn thấy tương lai của mình và liệu New Delhi có thực sự sẵn sàng gắn bó chặt chẽ hơn với Washington hay không.

Và vào cuối năm 2022, kế hoạch xoay trục sang châu Phi của Nhà Trắng trước sự xâm nhập của Trung Quốc và Nga đã tạo ra chuyển động, với các thỏa thuận trị giá 15 tỷ USD đến từ hội nghị thượng đỉnh đầu tiên của Tổng thống Joe Biden với các nhà lãnh đạo châu Phi sau 8 năm.

Vào năm 2023, Tổng thống Mỹ Joe Biden, cùng với các bộ trưởng Tài chính, Thương mại và Quốc phòng, đang lên kế hoạch thăm các quốc gia châu Phi. Sau thời gian dài thống trị của Trung Quốc trong lĩnh vực cho vay và đầu tư phát triển ở lục địa này, năm mới có thể cho thấy liệu Mỹ có đồng hành cùng lục địa chặng đường dài hay không.

Tổng thống Mỹ Joe Biden ngày 15/12 cho biết sẽ đến thăm khu vực cận Sahara của châu Phi vào năm tới, và sẽ là Tổng thống Mỹ đầu tiên đến đây trong một thập kỷ qua.

“Lục địa đen” có vai trò rất quan trọng đối với các cường quốc toàn cầu vì dân số tăng nhanh, tài nguyên thiên nhiên quan trọng và là khối bỏ phiếu khá lớn tại Liên Hợp Quốc. Một số nhà lãnh đạo châu Phi đã nói rõ rằng họ muốn chính quyền Biden tránh việc buộc họ phải lựa chọn giữa Mỹ và các đối thủ cạnh tranh toàn cầu khi nói đến các vấn đề thương mại.

Trung Quốc mở cửa trở lại 

Tất nhiên, ngọn nguồn khiến Bắc Kinh ảnh hưởng đến các nước khác là quy mô khổng lồ của nền kinh tế Trung Quốc. Tăng trưởng nhanh chóng thúc đẩy doanh thu cho phép Trung Quốc gửi các khoản đầu tư trị giá hàng tỷ đô la vào các quốc gia mới nổi, tài trợ cho việc xây dựng quân đội quy mô lớn và thu được vô số tài sản ở nước ngoài, từ Tập đoàn sản phẩm hạt giống khổng lồ Syngenta và nhà chế tạo robot Kuka cho đến một mạng lưới các cảng trải dài trên toàn cầu.

Nhưng nền kinh tế Trung Quốc đã vấp ngã vào năm 2022, nhiều người cho rằng đó là do chính sách “zero - Covid” trong khi phần còn lại của thế giới mở cửa. Doanh số bán lẻ trong nước giảm trong 12 tháng tính đến tháng 11. Sản lượng công nghiệp tăng nhẹ 2,2%. Thị trường bất động sản đã bị cản trở bởi một cú hích giảm nợ. Và xu hướng dân số và năng suất cơ bản là không hứa hẹn.

Vào tháng 12, Trung tâm Nghiên cứu Kinh tế Nhật Bản có trụ sở tại Tokyo đã điều chỉnh lại các dự báo kinh tế trung hạn để tuyên bố rằng Trung Quốc khó có thể vượt qua quy mô của nền kinh tế Mỹ trong những thập kỷ tới.

Nếu các đối tác thương mại của Trung Quốc trên khắp thế giới đi đến một kết luận tương tự, điều đó có thể có tác động mạnh mẽ đến mức độ sẵn sàng của một số quốc gia phát triển để gạt các mối quan tâm khác sang một bên và nắm lấy mối quan hệ sâu sắc hơn với Bắc Kinh.

Giờ đây, chính quyền Trung Quốc đã thúc đẩy nền kinh tế bằng các dự án cơ sở hạ tầng. Đồng thời, cam kết hỗ trợ mới cho tài chính bất động sản và tái áp dụng mục tiêu tăng trưởng định lượng.

Khánh Vy (Theo Bloomberg)