Chiều 3/9, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định đã có buổi tiếp và làm việc với Đoàn Ủy ban Giáo dục, Văn hóa, Thể thao, Khoa học và Công nghệ Hạ viện Nhật Bản do ông Saito Hiroaki làm trưởng Đoàn.
Buổi làm việc đánh dấu một bước tiến quan trọng trong quan hệ song phương, tập trung vào các lĩnh vực lõi của kỷ nguyên số bao gồm bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), năng lượng và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.
Mở rộng Chương trình NEXUS và phát triển "AI chủ quyền"
Tại buổi tiếp, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định đánh giá cao vai trò của Quốc hội Nhật Bản trong việc thúc đẩy quan hệ giữa hai nước, đặc biệt là dấu ấn của Ủy ban Giáo dục, Văn hóa, Thể thao, Khoa học và Công nghệ trong việc xây dựng các chính sách về đổi mới sáng tạo và phát triển nguồn nhân lực.
Điểm sáng trong hợp tác công nghệ thời gian qua là Chương trình NEXUS. Hiện nay, hai quốc gia đang tích cực thúc đẩy chương trình hợp tác nghiên cứu chung này trong lĩnh vực bán dẫn. Mục tiêu hướng tới là đồng tài trợ cho các nhiệm vụ nghiên cứu chuyên sâu về thiết kế, vật liệu, công nghệ hỗ trợ và sản xuất bán dẫn ngay trong năm 2026, tiến tới mở rộng quy mô vào năm 2027.
Cùng với đó, hợp tác trong lĩnh vực công nghệ thông tin và truyền thông cũng đang được tăng tốc. Dự kiến vào cuối tháng 10/2026, Nhóm công tác chung Việt Nam - Nhật Bản sẽ nhóm họp nhằm thúc đẩy các chương trình cụ thể, mở rộng nghiên cứu, chuyển giao công nghệ bán dẫn và kết nối cộng đồng doanh nghiệp.
Đặc biệt, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định đề nghị phía Nhật Bản tiếp tục hỗ trợ Việt Nam phát triển AI. Trong đó, định hướng chiến lược là phát triển "AI chủ quyền" và xây dựng các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) bằng tiếng Việt nhằm làm chủ công nghệ và dữ liệu quốc gia.
Ảnh: Bộ Khoa học và Công nghệ.
Để hiện thực hóa các mục tiêu này, đại diện Bộ Khoa học và Công nghệ đã nhấn mạnh 3 nội dung trọng tâm mong muốn Nhật Bản tiếp tục quan tâm và hỗ trợ.
Thứ nhất, tăng cường Chương trình NEXUS, mở rộng hợp tác với Cơ quan Khoa học và Công nghệ Nhật Bản (JST) để hình thành chương trình hợp tác thường niên. Chương trình này không chỉ dừng ở bán dẫn mà cần mở rộng sang các lĩnh vực Nhật Bản có thế mạnh như AI, vật liệu mới, năng lượng tái tạo và y sinh.
Thứ hai, thúc đẩy hợp tác chặt chẽ hơn giữa doanh nghiệp hai nước trong việc triển khai các mô hình đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Thứ ba, tiếp tục hỗ trợ Việt Nam đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, đặc biệt là đội ngũ chuyên gia, kỹ sư trưởng trong các ngành công nghệ chiến lược thông qua các cơ chế hợp tác linh hoạt.
Bài toán hạ tầng và năng lượng cho công nghiệp công nghệ cao
Về phía Nhật Bản, Trưởng đoàn Saito Hiroaki khẳng định Đoàn đặc biệt quan tâm đến các chính sách phát triển khoa học và công nghệ của Việt Nam, nhất là chiến lược phát triển ngành bán dẫn và bài toán nguồn nhân lực.
Đi sâu hơn vào điều kiện thực thi, Hạ nghị sĩ Nhật Bản Moriyama Masahito cho rằng để phát triển thành công ngành công nghiệp bán dẫn, Việt Nam không chỉ cần nguồn nhân lực chất lượng cao. Khối ngành này đòi hỏi sự đồng bộ khắt khe về hạ tầng và một nguồn cung ổn định tuyệt đối về điện, năng lượng cũng như nguồn nước.
Xuất phát từ yêu cầu này, ông nhấn mạnh việc Nhật Bản rất quan tâm đến định hướng phát triển năng lượng của Việt Nam, đặc biệt là chủ trương phát triển điện hạt nhân.
Trao đổi thẳng thắn về vấn đề năng lượng, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định chia sẻ Việt Nam đang hướng tới chiến lược đa dạng hóa nguồn năng lượng, kết hợp hài hòa giữa các nguồn năng lượng truyền thống với năng lượng tái tạo và điện hạt nhân để có thể đáp ứng đủ nhu cầu dài hạn.
Đáng chú ý, bên cạnh các dự án điện hạt nhân quy mô lớn, Việt Nam hiện cũng đang dành sự quan tâm đến việc nghiên cứu các công nghệ hạt nhân hiện đại, nổi bật là mô hình lò phản ứng module nhỏ (SMR).
Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định nhìn nhận quá trình chuyển đổi năng lượng của Việt Nam là một bài toán khó, đòi hỏi nguồn lực lớn, thời gian dài và đội ngũ chuyên gia chất lượng cao.
Chính vì vậy, Việt Nam mong muốn tiếp tục nhận được sự đồng hành và hỗ trợ từ Nhật Bản trong lĩnh vực này, qua đó góp phần bảo đảm nền tảng năng lượng vững chắc để phát triển các ngành công nghệ cao mang tính chiến lược.
