Người già truyền lửa, thanh niên chung tay chuẩn bị
Những ngày này, tiếng nói cười của bà con làng Bua rộn rã hơn thường ngày. Người tranh thủ chọn tre, chặt nứa, người tỉ mẩn vót từng thanh tre, người chuẩn bị các vật dụng trang trí cây nêu. Mỗi người một việc, ai cũng mong muốn góp sức để lễ cúng nhà rông truyền thống được tổ chức trang trọng, đúng với phong tục của dân tộc mình.
Giữa không khí tất bật ấy, già làng Rơ Châm Trom (SN 1942) là người trực tiếp hướng dẫn, phân công công việc cho thanh niên. Với vốn hiểu biết và kinh nghiệm được tích lũy qua nhiều năm, già Trom chỉ dẫn từng công đoạn, từ lựa chọn nguyên liệu đến cách tạo hình, trang trí cây nêu phục vụ nghi lễ.
Đối với người Jrai, cây nêu không đơn thuần là một vật dụng trang trí trong lễ hội mà mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc. Cây nêu thường được làm từ tre, gỗ, trang trí bằng hoa lá rừng, những dải chỉ màu đỏ, trắng cùng các vật dụng truyền thống. Mỗi chi tiết đều góp phần tạo nên vẻ đẹp riêng, thể hiện quan niệm về thế giới tâm linh và mối quan hệ gắn bó giữa con người với thiên nhiên.
Già làng Rơ Châm Trom chia sẻ: “Trong đời sống tinh thần của người Jrai, cây nêu được xem như cầu nối giữa con người với thần linh (Yàng), giữa đất trời và buôn làng. Vì vậy, việc lựa chọn nguyên liệu, tạo hình và trang trí cây nêu phải được thực hiện cẩn thận, phù hợp với phong tục truyền thống”.
Không chỉ hướng dẫn người trẻ làm cây nêu, già làng còn nhắc nhở bà con về ý nghĩa của từng nghi thức, từng công đoạn chuẩn bị. Bởi theo quan niệm của người Jrai, lễ cúng nhà rông là việc chung của cả cộng đồng, cần được thực hiện bằng sự thành kính và tinh thần đoàn kết.
Cùng với già làng, anh Rơ Mah Vinh (SN 1982, làng Bua) được giao nhiệm vụ chặt tre, nứa để chuẩn bị nguyên liệu. Với anh Vinh, được góp sức chuẩn bị lễ cúng nhà rông không chỉ là trách nhiệm của một thành viên trong làng mà còn là niềm vui khi được tham gia gìn giữ phong tục của cha ông.
Từ những thanh tre, đoạn nứa được chọn lựa, bàn tay khéo léo của người dân dần tạo nên những vật dụng mang đậm dấu ấn văn hóa Jrai. Không khí chuẩn bị vì thế không chỉ có sự tất bật mà còn chứa đựng niềm vui, sự háo hức của cả cộng đồng trước ngày diễn ra nghi lễ.
Gìn giữ hồn làng qua từng nhịp cồng chiêng
Từ lâu, nhà rông được xem là biểu tượng văn hóa đặc trưng của cộng đồng các dân tộc Tây Nguyên. Đây không chỉ là nơi hội họp, sinh hoạt chung mà còn là không gian diễn ra các hoạt động văn hóa, tín ngưỡng quan trọng của mỗi làng. Với người Jrai, nhà rông còn được ví như linh hồn, là trái tim của cộng đồng, nơi kết nối các thế hệ và lưu giữ những phong tục được trao truyền qua bao đời.
Bởi vậy, lễ cúng nhà rông có ý nghĩa đặc biệt trong đời sống tinh thần của người dân. Đây là dịp để cộng đồng dâng lễ vật tạ ơn thần linh đã che chở, phù hộ cho dân làng; đồng thời cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, cuộc sống bình yên, no ấm.
Đặc biệt, lễ cúng nhà rông còn là dịp để các thành viên trong làng gặp gỡ, cùng tham gia những công việc chung, thắt chặt tình đoàn kết cộng đồng. Chính sự tham gia của nhiều thế hệ đã tạo nên sức sống cho nghi lễ. Văn hóa không chỉ được lưu giữ qua lời kể hay những tư liệu ghi chép mà còn được trao truyền bằng chính những hoạt động thực hành trong đời sống cộng đồng.
Đây cũng là cơ hội để người dân, nhất là thế hệ trẻ, hiểu rõ hơn về nguồn cội, phong tục tập quán của dân tộc mình. Khi được trực tiếp tham gia chuẩn bị và thực hành nghi lễ, lớp trẻ không chỉ tiếp nhận kiến thức từ thế hệ đi trước mà còn hình thành ý thức, trách nhiệm trong việc gìn giữ bản sắc văn hóa.
Theo lãnh đạo UBND xã Ia Pnôn, việc tổ chức phục dựng lễ cúng nhà rông truyền thống của người Jrai tại làng Bua năm 2026 nhằm bảo tồn, phát huy và duy trì những giá trị văn hóa đặc sắc của dân tộc. Các nghi thức, nghi lễ truyền thống, hình thức diễn xướng dân gian, âm nhạc cồng chiêng, múa dân gian, trang phục, ẩm thực và những giá trị văn hóa cộng đồng gắn với nhà rông được tái hiện trong không gian văn hóa bản địa.
Thông qua hoạt động này, địa phương mong muốn khẳng định vai trò chủ thể của cộng đồng trong bảo tồn văn hóa; đồng thời phát huy vai trò của già làng, nghệ nhân, người có uy tín và những người am hiểu văn hóa Jrai trong thực hành nghi lễ, truyền dạy, trao truyền các giá trị truyền thống cho thế hệ trẻ.
Đặc biệt, lễ cúng còn góp phần nâng cao nhận thức của cán bộ và Nhân dân, nhất là thế hệ trẻ, về vị trí, vai trò của nhà rông trong đời sống văn hóa, tinh thần. Qua đó, khơi dậy ý thức trách nhiệm của mỗi người trong gìn giữ không gian văn hóa truyền thống, bảo vệ và phát huy những giá trị tốt đẹp của cộng đồng Jrai.