Đó là ý kiến của đại đa số các đại biểu bộ, ngành, Hiệp hội, doanh nghiệp ngành Hóa chất, Phân bón đưa ra tại Diễn đàn Xanh hóa ngành Hóa chất – Phân bón: Vấn đề đặt ra trong thực tiễn và Giải pháp diễn ra chiều 25/12 do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) chỉ đạo Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp phối hợp với Tập đoàn Hóa chất Việt Nam (VINACHEM) tổ chức.
Xanh hóa là xu hướng không thể đảo ngược
Phát biểu tại Diễn đàn, ông Hoàng Quang Phòng - Phó Chủ tịch VCCI cho rằng: Những năm qua, Việt Nam luôn nhận thức rõ vai trò của chuyển đổi xanh như một động lực mới để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, giảm thiểu ô nhiễm môi trường, qua đó nâng cao chất lượng cuộc sống người dân. Trong đó, ngành Hoá chất công nghiệp và Phân bón đã nỗ lực đầu tư đồng bộ công nghệ hiện đại, đổi mới rất nhiều. Điển hình là Công ty Cổ phần – Tổng công ty Phân bón Dầu khí Cà Mau, Tổng công ty Phân bón và Hóa chất Dầu khí, Công ty CP Phân bón Bình Điền…
Tuy nhiên, quá trình xanh hóa ngành Hóa chất – Phân bón thời gian qua vẫn đang phải đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức. Nổi bật là việc xanh hóa công nghiệp vẫn còn là khái niệm mới, chưa có quy định văn bản pháp luật cụ thể, thiếu quy trình công nghệ, chuyển đổi tốn kém, tiêu chuẩn chưa đồng bộ, nhận thức về sản xuất xanh còn hạn chế, sản phẩm bị làm giả, làm nhái vẫn còn diễn ra phổ biến.
Thách thức rất lớn, để thực hiện Chiến lược quốc gia về Tăng trưởng xanh giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 1658/QĐ-TTg ngày 1/10/2021. Là văn kiện nền tảng xác lập định hướng phát triển kinh tế theo hướng bền vững và bao trùm, nhấn mạnh tái cấu trúc nền kinh tế, thúc đẩy mô hình kinh tế tuần hoàn, tăng cường sử dụng năng lượng tái tạo, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên, và giảm phát thải khí nhà kính phù hợp với cam kết Net Zero và không thể chậm trễ. Theo đó, việc đẩy mạnh triển khai xanh hóa trong ngành Hóa chất – Phân bón là một xu hướng không thể đảo ngược.
Theo ông Phùng Ngọc Bộ - Trưởng Ban Kỹ thuật - Tập đoàn Hóa chất Việt Nam: Việc triển khai thực hiện cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 của Việt Nam tại COP26, Hội đồng thành viên Tập đoàn đã ban hành Chương trình chuyển đổi xanh trong Tập đoàn Công nghiệp Hoá chất Việt Nam giai đoạn 2025 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 theo Quyết định số 194/QĐ-HCVN ngày 28/4/2025. Chương trình chuyển đổi xanh được coi là một thành phần quan trọng trong việc triển khai thực hiện đồng bộ công tác KHCN, đổi mới sáng tạo của Tập đoàn và là một định hướng chiến lược quan trọng, gắn kết trách nhiệm xã hội với mục tiêu phát triển bền vững của Tập đoàn trong giai đoạn sắp tới.
Theo đó, Tập đoàn Hóa chất Việt Nam đã quán triệt và yêu cầu các đơn vị trong toàn tập đoàn thực hiện chuyển đổi nguyên liệu, nhiên liệu, năng lượng đầu vào, chủ động triển khai các dự án điện mặt trời áp mái để giảm phụ thuộc nguồn điện lưới; tăng cường sử dụng năng lượng sinh khối (rơm rạ, trấu, mùn cưa, bã mía…) nhằm từng bước thay thế nhiên liệu hóa thạch; sử dụng các phụ gia để nâng cao hiệu suất đốt nhiên liệu và thu hồi nhiệt. Trong đó, đối với Công ty CP Phân lân nung chảy Văn Điển đã sử dụng trấu ép thay cho than để sản xuất.
Tuy nhiên, cũng phải nói rằng, hiện nay còn nhiều doanh nghiệp sản xuất với đặc thù công nghệ còn tồn tại nhiều dây chuyền cũ, tiêu hao nhiều năng lượng, Tập đoàn Hóa chất Việt Nam ưu tiên đầu tư chiều sâu, cải tạo nâng cấp dây chuyền, áp dụng công nghệ tự động hóa, kiểm soát tối ưu quá trình sản xuất. Xây dựng và thực hiện các giải pháp sử dụng điện tiết kiệm và hiệu quả như: đảm bảo sử dụng đúng công suất và biểu đồ phụ tải; thực hiện kế hoạch sản xuất hợp lý; hạn chế tối đa việc huy động các thiết bị, máy móc có công suất tiêu thụ điện lớn vào giờ cao điểm; hạn chế tối đa các thiết bị điện hoạt động không tải.
“Đặc biệt, chúng tôi áp dụng kinh tế tuần hoàn tái chế chất thải. Định hướng giai đoạn tới là từng bước xây dựng hệ sinh thái tuần hoàn trong các khu công nghiệp tập trung, liên kết các nhà máy để tận dụng các chất thải, phụ phẩm làm nguyên liệu đầu vào, giảm thiểu lượng chất thải phải chôn lấp, xử lý…” ông Phùng Ngọc Bộ cho hay.
Theo Phó Chủ tịch thường trực Hiệp hội Phân bón Việt Nam Nguyễn Trí Ngọc: Xanh hóa ngành Phân bón là xu hướng tất yếu. Vì vậy, chúng ta muốn hội nhập sâu rộng cần xanh hóa ngành Phân bón. Muốn xanh hóa được là phải sử dụng công nghệ xanh, tiết kiệm…
Tại Việt Nam đã có những doanh nghiệp tiên phong thực hiện xanh hóa mặc dù chưa cần có văn bản pháp lý nào yêu cầu đã thực hiện như Đạm Cà Mau, Đạm Phú Mỹ…
Cũng theo ông Nguyễn Trí Ngọc, các yếu tố xanh hóa ngành Phân bón là phải đổi mới công nghệ, thiết bị, đổi mới quy trình sản xuất, điển hình là phải phát triển sản xuất phân bón hữu cơ bởi sản phẩm hữu cơ đảm bảo cung cấp đầy đủ dinh dưỡng cho cây trồng và đảm bảo môi trường.
Cần nút thắt cơ chế, chính sách để gỡ khó
Ông Ngọc cũng thẳng thắn chỉ ra rằng, ngành Phân bón đã chịu tác động rất lớn của Luật tiêu chuẩn, quy chuẩn. Để giúp doanh nghiệp ngành Phân bón phát triển bền vững, đảm bảo sản xuất xanh – sạch – đẹp, cho ra sản phẩm hữu cơ đó là bài toán chưa có đáp số bởi nhiều doanh nghiệp sản xuất còn gặp nhiều khó khăn do công nghệ máy móc được đầu tư từ lâu. Song, việc để thay đổi được đòi hỏi thời gian cũng như nhiều yếu tố khác, đặc biệt là cơ chế chính sách gỡ khó, điển hình là nguồn kinh phí.
Nhằm giúp doanh nghiệp đổi mới, giảm bớt khó khăn, Hiệp hội Phân bón Việt Nam đã cùng doanh nghiệp sản xuất phân bón có những kiến nghị tới Nhà nước, Chính phủ.
Song song với đó cũng cần bỏ thay đổi tư duy quản lý chất lượng sản phẩm từ tiền kiểm sang hậu kiểm.
Theo đó, việc sửa đổi hoàn chỉnh luật trong ngành Phân bón và thuế đóng vai trò quan trọng giúp sản xuất kinh doanh đi đúng xu thế tất yếu là “Xanh hóa ngành Phân bón” để giảm tác hại đến môi trường, góp phần hướng tới mục tiêu phát thải bằng “0”- Net Zero vào năm 2050.
