Phát biểu khai mạc sự kiện, Vụ trưởng Vụ Khoa học Xã hội và Tự nhiên (Bộ KH&CN) Trần Quốc Cường nhấn mạnh, việc xây dựng định hướng nghiên cứu phải bám sát xu thế phát triển của khoa học thế giới, đồng thời xuất phát từ yêu cầu phát triển thực tiễn của đất nước. Ông cho biết, định hướng lần này phân định rất rõ giữa nghiên cứu cơ bản nền tảng và nghiên cứu cơ bản định hướng ứng dụng. Sự rành mạch này bảo đảm cho ngành Hóa học vừa phát triển tri thức mới, vừa tạo cơ sở khoa học để giải quyết các bài toán lớn của quốc gia.
Định hướng nghiên cứu trong giai đoạn mới được thiết kế dựa trên bốn mục tiêu cụ thể. Trước hết là xây dựng các định hướng nghiên cứu cơ bản dựa trên nền tảng khoa học thuộc lĩnh vực hóa học.
Tiếp theo là phát triển các lĩnh vực khoa học liên ngành dựa trên nền tảng tri thức của hóa học theo xu hướng chung của thế giới. Mục tiêu thứ ba tập trung định hướng các nghiên cứu tiên phong nhằm đáp ứng các nhiệm vụ và sản phẩm công nghệ chiến lược của quốc gia.
Cuối cùng là thúc đẩy phát triển nghiên cứu chuyên sâu, hình thành các nhóm nghiên cứu mạnh và các trung tâm nghiên cứu xuất sắc nhằm tăng cường năng lực cạnh tranh và hội nhập quốc tế.
Trình bày báo cáo dự thảo định hướng, GS.TS. Vũ Thị Thu Hà, Phó Chủ tịch Hội KHCN Xúc tác và Hấp phụ Việt Nam, Giám đốc Phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia về Công nghệ lọc, hóa dầu (Keylab PRT), Phó Viện trưởng Viện Hóa học Công nghiệp Việt Nam, Tổ chuyên gia xây dựng Định hướng, cho biết bản dự thảo được xây dựng trên hai trụ cột chính là nghiên cứu cơ bản và nghiên cứu cơ bản định hướng ứng dụng.
Dự thảo cũng xác định năm điểm mới nổi bật, bao gồm việc xây dựng cấu trúc hai tầng, tái cấu trúc nghiên cứu cơ bản thành bảy lĩnh vực nền tảng, kết nối trực tiếp với các công nghệ chiến lược quốc gia, bổ sung các lĩnh vực khoa học mới nổi và chuyển từ nghiên cứu đơn ngành sang nghiên cứu liên ngành.
Điểm đột phá lớn nhất của dự thảo chính là việc dịch chuyển từ cách tiếp cận chuyên ngành của giai đoạn 2017-2025 sang tiếp cận hệ thống và sứ mệnh cho giai đoạn 2026-2035. Hướng nghiên cứu giờ đây sẽ tập trung vào giải quyết các vấn đề chiến lược của quốc gia thay vì chỉ phát triển từng lĩnh vực riêng lẻ. Để hiện thực hóa điều này, hệ thống được thiết kế theo cấu trúc hai tầng tương hỗ chặt chẽ.
Tầng thứ nhất tập trung vào bảy lĩnh vực cốt lõi của ngành Hóa học, đóng vai trò tạo nền móng vững chắc. Các lĩnh vực này bao gồm Hóa học hữu cơ, Hóa dược, Hóa vô cơ và Điện hóa, Hóa lý thuyết và Hóa lý, Hóa vật liệu và Polymer, Hóa phân tích, cùng với Hóa sinh.
Tầng thứ hai là sáu không gian ứng dụng chiến lược, nơi tri thức hóa học trực tiếp giải quyết các bài toán lớn của đất nước. Sáu không gian này bao gồm: năng lượng, chuyển hóa carbon và Net Zero; hóa học xanh và môi trường; vật liệu tiên tiến, bán dẫn và điện tử thế hệ mới; y sinh, nông nghiệp, thực phẩm và sức khỏe; tài nguyên chiến lược, đất hiếm, khoáng sản và biển; cuối cùng là không gian về hóa học số, trí tuệ nhân tạo và khoa học dữ liệu.
Tại Hội thảo, các chuyên gia và nhà khoa học đã thống nhất cao về sự cần thiết ban hành định hướng mới này. Đây sẽ là cơ sở quan trọng để xác định các hướng nghiên cứu ưu tiên, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành.
Các đại biểu đánh giá dự thảo đã bám sát chủ trương của Đảng, Chính phủ, kế thừa được nền tảng của giai đoạn trước và cập nhật tốt các xu hướng thế giới. Bên cạnh đó, các ý kiến cũng đề nghị tiếp tục rà soát để tăng cường tính liên ngành, bảo đảm tính logic, khả thi và cân đối giữa các trụ cột nghiên cứu.
Kết luận Hội thảo, Vụ Khoa học Xã hội và Tự nhiên cùng Tổ chuyên gia cam kết tiếp thu các ý kiến đóng góp phù hợp. Trọng tâm hoàn thiện trong thời gian tới là làm rõ nét hơn cấu trúc hai tầng và nội hàm từng nhóm nghiên cứu để tránh chồng chéo.
Qua đó, định hướng sẽ bảo đảm đủ năng lực làm nền tảng cho sự phát triển của các công nghệ chiến lược, công nghiệp hóa chất, hóa dược, vật liệu tiên tiến, năng lượng xanh, kinh tế tuần hoàn và chuyển đổi số trong nền Hóa học nước nhà.
