Quyết định này được đưa ra sau cuộc họp cấp cao tại Riyadh với sự tham dự của các lãnh đạo quân sự và đại diện từ 43 quốc gia cùng phái đoàn Liên minh châu Âu (EU).
Liên minh mới mang tên Liên minh Phòng thủ Hàng hải Đa quốc gia, bao gồm 14 thành viên sáng lập là Ả Rập Xê Út, Kuwait, Bahrain, Qatar, Pakistan, Thổ Nhĩ Kỳ, Ai Cập, Jordan, Yemen, Bangladesh, Nigeria, Sudan, Djibouti và Somalia.
Trong cơ chế này, Ả Rập Xê Út đóng vai trò là quốc gia sáng lập, dẫn dắt và cũng là nơi đặt trụ sở thường trực của liên minh. Tuy nhiên, đáng chú ý là sự vắng mặt của Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) và Oman trong danh sách các bên ký kết tuyên bố chung.
Mục tiêu cốt lõi của liên minh là thiết lập một khuôn khổ hợp tác thể chế bền vững nhằm tăng cường an ninh hàng hải, bảo đảm tự do hàng hải và bảo vệ các tuyến thương mại quốc tế cũng như chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu. Các khu vực trọng điểm được bảo vệ bao gồm eo biển Bab el-Mandeb, Biển Đỏ và Vịnh Aden, vốn được coi là những "động mạch" không thể thay thế đối với dòng chảy năng lượng và hàng hóa thế giới đi qua kênh đào Suez.
Trước những lo ngại về khả năng leo thang quân sự, Bộ Quốc phòng Ả Rập Xê Út khẳng định liên minh này hoàn toàn mang tính chất phòng thủ.
Tuyên bố chung của các nước thành viên nêu rõ: "Liên minh hoàn toàn mang tính chất phòng thủ, không nhằm vào bất kỳ quốc gia, liên minh hay tổ chức quốc tế nào, và tiến hành mọi hoạt động tuân thủ đầy đủ luật pháp quốc tế, tôn trọng chủ quyền quốc gia và bảo vệ tự do hàng hải".
Ả Rập Xê Út cũng nhấn mạnh quan điểm rằng an ninh của các tuyến đường biển quốc tế là trách nhiệm tập thể, đòi hỏi sự hợp tác hiệu quả và phối hợp lâu dài.
Liên minh hàng hải này ra đời trong bối cảnh eo biển Hormuz – nơi vận chuyển khoảng 25% lượng dầu mỏ toàn cầu, đang bị phong tỏa do cuộc chiến giữa Mỹ và Iran bùng phát từ tháng 2. Tình hình càng trở nên khẩn cấp khi lực lượng Houthi thân Iran, tuyên bố cấm vận hàng hải đối với Ả Rập Xê Út từ ngày 20/7 và liên tiếp thực hiện các vụ tấn công bằng máy bay không người lái vào tàu chở dầu trong khu vực.
Mới đây nhất, vào ngày 29/7, hai tàu chở khí đốt hóa lỏng (LNG) thuộc sở hữu của Mỹ đã bị tấn công tại cảng Damietta của Ai Cập, gần kênh đào Suez, gây ra hỏa hoạn lớn. Vụ việc này làm gia tăng lo ngại rằng các mục tiêu hàng hải đang bị mở rộng ra cả khu vực Địa Trung Hải.
Trung tướng Khaled Al-Shuraiaan, Tổng Tham mưu trưởng Quân đội Kuwait, khi tham dự cuộc họp tại Riyadh đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo vệ các tuyến đường thủy quốc tế trước những thách thức an ninh khu vực đang gia tăng.
Việc hình thành liên minh 14 quốc gia này được kỳ vọng sẽ tạo ra một lá chắn an ninh vững chắc hơn thông qua các hoạt động quân sự chung, chia sẻ thông tin tình báo và phối hợp tác chiến. Dù vậy, hiệu quả thực tế của liên minh trong việc ngăn chặn các mối đe dọa từ lực lượng Houthi và duy trì ổn định kinh tế quốc tế vẫn là câu hỏi cần thời gian trả lời.
