Phú Thọ - Một năm chính quyền địa phương 2 cấp đi vào hoạt động
LTS: Có những thay đổi không nằm ở những trụ sở mới hay những sơ đồ tổ chức được sắp xếp lại, mà hiện diện trong cách một quyết định từ cấp tỉnh đến nhanh hơn với người dân, cách một cán bộ xã giải quyết nhiều việc hơn trên nền tảng số và cách những "điểm nghẽn" tồn tại nhiều năm dần được tháo gỡ bằng một phương thức điều hành mới.
Sau một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, Phú Thọ đang bước qua giai đoạn thích nghi để chuyển sang giai đoạn kiến tạo hiệu quả. Hành trình ấy không chỉ phản ánh sự thay đổi của bộ máy, mà còn cho thấy một tư duy quản trị mới: từ quản lý sang phục vụ, từ phân cấp sang trao quyền gắn với trách nhiệm, từ những mệnh lệnh hành chính đến những kết quả có thể cảm nhận trong đời sống người dân và doanh nghiệp. Loạt bài "Phú Thọ - Một năm chính quyền địa phương 2 cấp đi vào hoạt động" ghi nhận những chuyển động ấy từ cơ sở, qua những câu chuyện, con người và cách làm đang định hình diện mạo của một nền hành chính hiện đại.
Từ "chỉ lệnh" trên mặt giấy...
Cuối năm 2025, UBND tỉnh Phú Thọ ban hành Quyết định số 1970/QĐ-UBND ngày 1/12/2025, kèm theo Quy chế văn hóa công sở áp dụng tại các cơ quan, đơn vị trên địa bàn tỉnh. Thời điểm ấy, không ít người từng băn khoăn liệu đây có tiếp tục là một văn bản hành chính chỉ dừng lại trên giấy, như không ít nỗ lực cải cách trước đây.
Nhưng đọc kỹ quy chế mới sẽ thấy, phía sau những quy định tưởng như rất quen thuộc về tác phong, ứng xử hay kỷ luật công vụ là một thông điệp rõ ràng về thay đổi phương thức quản trị. Đó không đơn thuần là chuẩn hóa văn hóa công sở, mà là yêu cầu chuyển đổi tư duy phục vụ của đội ngũ cán bộ, công chức.
Theo đó, cán bộ, công chức khi tiếp xúc, giải quyết công việc cho người dân phải thực hiện "4 xin": xin chào, xin lỗi, xin cảm ơn, xin phép; đồng thời thực hiện "4 luôn": luôn mỉm cười, luôn nhẹ nhàng, luôn lắng nghe, luôn giúp đỡ.
Song hành với những chuẩn mực ứng xử là những quy định mang tính kỷ luật nghiêm khắc. Cán bộ không được gây khó khăn, phiền hà, vòi vĩnh, trục lợi cá nhân hay cố tình kéo dài thời gian giải quyết công việc của tổ chức và công dân. Mục tiêu xuyên suốt được đặt ra là mọi thủ tục hành chính phải được giải quyết kịp thời, nhanh chóng, thuận lợi, tạo sự hài lòng cho người dân và doanh nghiệp.
Nếu trước đây, chính quyền chủ yếu được nhìn nhận dưới góc độ quản lý, thì với quy chế này, tỉnh Phú Thọ đã phát đi một thông điệp rõ ràng về việc chuyển sang tư duy phục vụ, lấy người dân làm trung tâm. Hành lang pháp lý đã được thiết lập, điều còn lại là những "chỉ lệnh" ấy sẽ được hiện thực hóa như thế nào ở cấp cơ sở.
... Đến "nhịp đập" thực tiễn tại xã Thanh Thủy
Để tìm câu trả lời, chúng tôi có mặt tại xã Thanh Thủy - một trong những địa phương cho thấy rõ hiệu quả của việc phân cấp, phân quyền sau một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.
Không còn cảnh người dân cầm xấp hồ sơ đứng chờ nhiều giờ trước phòng làm việc hay phải đi lại nhiều lần giữa các cấp chính quyền. Bộ phận một cửa của xã được bố trí gọn gàng, quy trình xử lý công khai, minh bạch, trong khi sự cởi mở của đội ngũ cán bộ trở thành điều dễ nhận thấy ngay từ những phút đầu tiếp xúc.
Vừa nhận lại hồ sơ đất đai được giải quyết nhanh chóng, ông Nguyễn Văn Hải, người dân xã Thanh Thủy, không giấu được sự hài lòng: "Từ ngày chính quyền địa phương 2 cấp đi vào hoạt động, chúng tôi ra thẳng xã làm việc. Cán bộ hướng dẫn thủ tục nhanh gọn lắm, thiếu gì là chỉ cặn kẽ một lần để bổ sung, đỡ mất thời gian chạy đi chạy lại. Khỏe nhất là không còn thấp thỏm chờ đợi hay gặp thái độ cứng nhắc như trước nữa".
Trao đổi về chuyện này, ông Nguyễn Minh Tân - Chủ tịch UBND xã Thanh Thủy chia sẻ, điều tạo nên sự thay đổi không chỉ là quy chế văn hóa công sở mà còn là việc phân cấp, phân quyền thực chất.
"Khi được phân cấp, phân quyền rõ ràng, xã chủ động hơn rất nhiều trong việc phục vụ bà con. Trước đây, nhiều thủ tục xã chỉ tiếp nhận rồi chuyển lên huyện, người dân phải đi lại nhiều lần để chờ giải quyết. Nay, những việc thuộc thẩm quyền đều được xử lý ngay tại cơ sở. Quyền hạn lớn hơn cũng đồng nghĩa trách nhiệm nặng hơn, vì vậy anh em cán bộ đều ý thức phải không ngừng nâng cao năng lực để làm tròn vai trò người công bộc của dân", ông Tân cho biết.
Và "luồng gió mới" ở vùng cao Tân Sơn
Tinh thần "người công bộc" ấy không chỉ hiện diện ở vùng trung tâm mà còn lan tỏa tới những địa bàn miền núi, nơi mỗi lần đi làm thủ tục hành chính từng đồng nghĩa với cả một ngày vượt đèo, băng dốc.
Ở xã Tân Sơn, sự thay đổi có thể được đo bằng chính thời gian, công sức và chi phí mà người dân tiết kiệm được sau khi nhiều thủ tục được giải quyết ngay tại xã.
Cầm trên tay giấy khai sinh bản chính và bản sao chứng thực của cháu nội vừa được cấp, bà Bàn Thị Mùi (người dân xã Tân Sơn) không giấu nổi niềm vui: "Nhà cách trung tâm xã xa lắm, đi lại đường đèo dốc vất vả. Trước đây, mỗi lần lên xã rồi lại bị chỉ lên huyện làm giấy tờ là bà con mệt lắm, mất cả ngày làm nương. Giờ thì sướng rồi, mọi việc giải quyết ngay tại xã. Cán bộ nói chuyện nhẹ nhàng, mỉm cười chào hỏi, lại bấm máy tính làm giấy tờ nhanh lắm. Bà con mình ưng cái bụng vô cùng".
Nói về những chuyển biến trên, ông Trần Tấn Giang, Chủ tịch UBND xã Tân Sơn, cho rằng chính sự kết hợp giữa trao quyền và siết chặt kỷ luật công vụ đã tạo nên động lực thay đổi.
"Quy chế văn hóa công sở mới, cùng với việc trao thêm thẩm quyền cho cấp xã, tạo ra áp lực tích cực buộc cán bộ phải thay đổi. Chúng tôi quán triệt tinh thần không kén chọn vị trí công tác, không chọn việc dễ, bỏ việc khó. Với đồng bào vùng cao, nhận thức pháp luật đôi khi còn hạn chế nên cán bộ không thể ngồi chờ người dân mang đủ giấy tờ đến nộp mà phải chủ động hướng dẫn, thậm chí cầm tay chỉ việc. Khi thủ tục được giải quyết nhanh chóng, thấu tình đạt lý ngay tại xã, tâm lý e ngại mỗi khi bước vào cơ quan công quyền cũng dần được xóa bỏ", ông Giang khẳng định.
Một năm chưa phải quãng thời gian dài để đánh giá toàn diện một mô hình tổ chức chính quyền mới, nhưng đủ để nhìn thấy những chuyển động đầu tiên trong cách điều hành và phục vụ ở Phú Thọ.
Thước đo chân thực nhất chính là nụ cười, sự hài lòng và niềm tin của người dân từ miền xuôi Thanh Thủy cho đến miền ngược Tân Sơn. Từ những quy định được ban hành ở cấp tỉnh đến cách ứng xử của cán bộ tại bộ phận một cửa, khoảng cách giữa chủ trương và thực tiễn đang từng bước được rút ngắn. Điều người dân cảm nhận rõ nhất không chỉ là thủ tục được giải quyết nhanh hơn, mà còn là sự thay đổi trong thái độ phục vụ của chính quyền cơ sở.
Tuy nhiên, phía sau những nụ cười nơi bộ phận một cửa và sự hài lòng của người dân là một thực tế khác ít được nhìn thấy. Khi quyền hạn được trao nhiều hơn, cũng là lúc phần lớn khối lượng công việc và trách nhiệm được chuyển về cấp xã. Mỗi hồ sơ được giải quyết nhanh hơn đồng nghĩa với việc cán bộ cơ sở phải làm nhiều hơn, biết nhiều hơn và chủ động hơn trước rất nhiều tình huống phát sinh.
Đặc biệt, trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, người cán bộ cấp xã không chỉ phải giữ đúng chuẩn mực ứng xử theo quy chế văn hóa công sở, mà còn phải thành thạo các nền tảng số, xử lý hồ sơ điện tử, cập nhật dữ liệu liên tục và bảo đảm mọi thủ tục được giải quyết đúng quy định, đúng thời hạn. Những thay đổi mà người dân cảm nhận được hôm nay vì thế không đến từ sự dễ dàng hơn của công việc, mà được đánh đổi bằng áp lực ngày càng lớn đối với chính đội ngũ ở tuyến đầu.
Bài 2: Chuyện ở cơ sở: Cán bộ xã thời chuyển đổi số và áp lực "trăm dâu đổ đầu tằm"
