Chấp nhận áp lực để người dân được hưởng lợi
Sau một năm Phú Thọ vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, một trong những thay đổi rõ nét nhất là việc nhiều nhiệm vụ và thẩm quyền được chuyển từ cấp trên về trực tiếp cho cấp xã.
Những thủ tục hành chính liên quan đến đất đai, hộ tịch, chính sách xã hội... vốn trước đây người dân phải đi qua nhiều cấp, nay được giải quyết ngay tại địa phương. Đó là bước chuyển quan trọng trong cải cách hành chính, hướng đến mục tiêu phục vụ người dân tốt hơn.
Tuy nhiên, nhìn từ phía cơ sở, phân cấp không chỉ là trao quyền mà còn là trao trách nhiệm. Trong khi biên chế hầu như không thay đổi, khối lượng công việc lại tăng lên đáng kể. Bộ máy cấp xã bỗng trở thành nơi hội tụ của "trăm mối tơ vò", nơi mỗi cán bộ vừa trực tiếp tiếp nhận hồ sơ, trực tiếp xử lý, vừa chịu trách nhiệm đến cùng đối với kết quả trả về cho người dân.
Điều đó cũng đòi hỏi đội ngũ cán bộ không thể tiếp tục làm việc theo những kinh nghiệm cũ. Họ phải hiểu sâu hơn về pháp luật, nắm chắc chuyên môn ở nhiều lĩnh vực, đủ năng lực giải thích cặn kẽ để người dân hiểu, đủ bản lĩnh để xử lý những tình huống phát sinh ngay từ cơ sở.
Áp lực "trăm dâu đổ đầu tằm" vì thế không còn là cách nói hình tượng mà đã trở thành thực tế trong công việc hằng ngày. Nhưng thay vì coi đó là gánh nặng, nhiều cán bộ cơ sở lựa chọn thích nghi, xem áp lực là động lực để tự hoàn thiện mình.
Nhớ lại giai đoạn đầu tiên khi chủ trương phân cấp gắn với việc sáp nhập đơn vị hành chính cấp xã bắt đầu triển khai, nhiều lãnh đạo, cán bộ cấp cơ sở thừa nhận đó là khoảng thời gian thử thách cao độ. Sự thay đổi về địa giới hành chính cộng với yêu cầu số hóa gấp rút khiến lượng hồ sơ dồn về đột biến.
Ông Phùng Minh Dũng, Chủ tịch UBND xã Võ Miếu cho biết: "Thời gian đầu sau sáp nhập, quy mô dân số lớn. Nhiều hôm từ sáng sớm, người dân đã xếp hàng dài rất đông khu vực chờ làm thủ tục. Anh em cán bộ ở bộ phận Một cửa vừa phải giải quyết lượng lớn hồ sơ cũ, vừa phải làm quen với hệ thống phần mềm mới để phục vụ bà con".
Theo lời kể của Chủ tịch UBND xã Võ Miếu, nhịp độ làm việc trong những tháng đầu vận hành mô hình mới gần như không có khoảng lặng. Mới 7 giờ 15 phút sáng, toàn bộ hệ thống máy tính đã được khởi động. Đến 11 giờ 30 phút, không ít hôm dãy ghế tại bộ phận Một cửa vẫn còn người dân chờ đăng ký khai sinh, chứng thực hay giải quyết các thủ tục hành chính khác. Với cán bộ xã khi ấy, tinh thần "làm hết việc chứ không làm hết giờ" trở thành lựa chọn gần như mặc định.
"Sau một năm vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, mặc dù khối lượng công việc rất lớn nhưng anh em cán bộ đều chủ động học tập, rèn luyện thêm kỹ năng chuyển đổi số. Đến nay, công việc cơ bản đã đi vào nền nếp, các quy trình được vận hành ổn định hơn" , Chủ tịch UBND xã Võ Miếu khẳng định.
Sức ép ấy cũng là câu chuyện được nhắc lại tại xã Minh Đài. Hồi tưởng về những ngày đầu vận hành hệ thống Một cửa điện tử liên thông, một cán bộ xã cho biết khái niệm "giờ hành chính" gần như không còn nguyên vẹn: "Trước đây, anh em chúng tôi chủ yếu quen xử lý hồ sơ giấy, lật từng tập tài liệu, ký từng văn bản. Nay gần như mọi thao tác đều thực hiện trên máy tính. Khối lượng công việc lớn, nhiều lĩnh vực, nhiều phần mềm và khối dữ liệu điện tử ngày càng dày lên, đòi hỏi sự tập trung rất cao".
Sự chuyển đổi từ phương thức làm việc truyền thống sang môi trường số hóa toàn diện chưa bao giờ là điều dễ dàng. Song điều đáng ghi nhận là đội ngũ cán bộ cơ sở không lựa chọn đứng yên trước sự thay đổi. Họ chủ động học thêm kỹ năng tin học, làm quen với các nền tảng số, sắp xếp và quản lý dữ liệu khoa học hơn để từng bước biến những phần mềm từng rất xa lạ trở thành công cụ hỗ trợ đắc lực trong công việc.
Hài hòa giữa "máy móc" và "tình người"
Có lẽ điều đáng quý nhất ở đội ngũ cán bộ cơ sở tại Phú Thọ hôm nay là họ không để công nghệ làm phai nhạt yếu tố con người trong hoạt động công vụ.
Giữa bộn bề những thao tác trên màn hình máy tính, giữa áp lực phải xử lý hồ sơ điện tử đúng thời gian quy định, những nguyên tắc "4 xin, 4 luôn" vẫn được gìn giữ như một chuẩn mực nghề nghiệp.
Có những lúc hệ thống cần thêm thời gian để đồng bộ dữ liệu hoặc đường truyền chậm hơn thường lệ. Thay vì sốt ruột hay để người dân phải chờ trong im lặng, cán bộ xã tranh thủ rót chén nước, hỏi han chuyện gia đình, mùa màng, đồng thời giải thích cặn kẽ quy trình xử lý hồ sơ trực tuyến. Những khoảng thời gian tưởng như vô nghĩa ấy lại trở thành nhịp cầu giúp công nghệ không tạo ra khoảng cách, mà kéo chính quyền đến gần người dân hơn.
Chia sẻ về chặng đường phía trước, một lãnh đạo xã phía tây tỉnh Phú Thọ cho rằng, điều cán bộ cơ sở mong muốn nhất không phải là giảm việc, bởi khi quyền hạn được giao nhiều hơn thì trách nhiệm lớn hơn là điều tất yếu. Điều cần thiết là các hệ thống phần mềm tiếp tục được hoàn thiện, dữ liệu giữa các ngành được kết nối đồng bộ và những vướng mắc phát sinh trong thực tiễn được tháo gỡ kịp thời để cán bộ có thêm thời gian tập trung phục vụ người dân.
"Chúng tôi xác định đã là cán bộ cơ sở thì phải sẵn sàng học cái mới, làm việc nhiều hơn để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ. Điều mong muốn nhất là các quy trình ngày càng thông suốt, phần mềm ổn định hơn, cơ chế phối hợp giữa các cấp chặt chẽ hơn. Khi đó, cán bộ sẽ bớt áp lực xử lý kỹ thuật, còn người dân sẽ được hưởng lợi nhiều nhất từ cải cách hành chính", vị cán bộ tâm sự.
Sau một năm, điều đọng lại không chỉ là số lượng hồ sơ được giải quyết đúng hạn hay những chỉ số cải cách hành chính được cải thiện. Giá trị lớn hơn nằm ở sự thay đổi của chính đội ngũ cán bộ cấp xã - những người buộc phải học nhanh hơn, làm nhiều hơn và thích ứng mạnh mẽ hơn để đáp ứng yêu cầu của một mô hình quản trị mới. Mỗi hồ sơ được hoàn thành ngay tại xã, mỗi lần người dân không còn phải đi lại nhiều nơi đều được tạo nên từ những nỗ lực bền bỉ, ít khi được nhìn thấy của những con người ở tuyến đầu.
Thế nhưng, nỗ lực của cơ sở, dù lớn đến đâu, cũng không thể thay thế vai trò của một cơ chế vận hành đồng bộ. Trong quá trình thực hiện vẫn còn những điểm nghẽn về hạ tầng số, về sự liên thông giữa các hệ thống dữ liệu hay những vướng mắc phát sinh từ thực tiễn cần được cấp tỉnh kịp thời tháo gỡ. Khi quyền hạn đã được trao về cơ sở, điều người cán bộ xã cần không chỉ là thêm trách nhiệm, mà còn là một "đường truyền" thông suốt về cơ chế, nguồn lực và sự đồng hành từ cấp trên.
Chỉ khi mạch kết nối giữa cấp tỉnh và cấp xã thực sự vận hành liền mạch, những nỗ lực thầm lặng ở tuyến đầu mới được tiếp thêm động lực, để mô hình chính quyền địa phương 2 cấp không chỉ vận hành hiệu quả trước mắt mà còn tạo nền tảng cho một nền hành chính hiện đại, gần dân và phục vụ Nhân dân tốt hơn.
Bài 3: Nối nhịp cầu Tỉnh - Xã: Khơi thông "điểm nghẽn", tạo đà bứt phá
