Từ các đợt không kích quy mô lớn của Mỹ và Israel khiến Lãnh tụ Tối cao Ayatollah Ali Khamenei thiệt mạng, đến loạt phản công bằng tên lửa của Iran và nguy cơ gián đoạn tại Eo biển Hormuz, xung đột đang mở rộng cả về quân sự lẫn kinh tế. Bản đồ và dữ liệu dưới đây cho thấy những điểm nóng then chốt và tác động trực tiếp tới Trung Đông và thị trường năng lượng toàn cầu.
Địa điểm Mỹ và Israel tấn công Iran
Ngày 28/2, Mỹ và Israel tiến hành chiến dịch quân sự quy mô lớn nhất nhằm vào Iran trong nhiều thập kỷ. Các quan chức Iran xác nhận Lãnh tụ tối cao Ayatollah Ali Khamenei đã thiệt mạng trong đợt tấn công này.
Động thái được xem là bước đi táo bạo nhất trong chính sách đối ngoại của Tổng thống Mỹ Donald Trump, diễn ra sau khi ông từng vận động tái tranh cử với thông điệp ưu tiên hòa bình và nhấn mạnh mong muốn giải quyết bất đồng với Iran bằng biện pháp ngoại giao.
Trong chiến dịch hôm đó, Mỹ sử dụng nhiều loại vũ khí hiện đại nhằm vào các mục tiêu tại Iran, bao gồm tên lửa hành trình Tomahawk, máy bay chiến đấu tàng hình và lần đầu tiên đưa vào tác chiến loại máy bay không người lái cảm tử chi phí thấp, được phát triển theo thiết kế của Iran.
Iran lên án các cuộc không kích là vô cớ và trái luật quốc tế, đồng thời đáp trả bằng việc phóng tên lửa về phía Israel và ít nhất 7 quốc gia khác, trong đó có các nước vùng Vịnh đặt căn cứ quân sự của Mỹ.
Cuộc tấn công vào cấu trúc quyền lực của Iran
Ngoài Lãnh tụ tối cao Ayatollah Ali Khamenei, các đợt tấn công cũng khiến nhiều nhân vật chủ chốt trong bộ máy quân sự Iran thiệt mạng.
Ngày 1/3, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian thông báo một hội đồng lãnh đạo gồm ông, người đứng đầu ngành tư pháp và một thành viên Hội đồng Giám hộ sẽ tạm thời đảm nhiệm chức trách của Lãnh tụ tối cao.
Eo biển Hormuz nghẹt thở giữa làn đạn và thủy lôi
Iran tuyên bố đã phong tỏa tuyến hàng hải chiến lược này, khiến dòng chảy vận tải qua khu vực gần như tê liệt sau khi hàng loạt tàu bị tấn công trong động thái đáp trả các cuộc không kích của Mỹ và Israel.
Chủ tàu Stena Bulk và đơn vị quản lý Mỹ Crowley cho biết tàu chở dầu mang cờ Mỹ Stena Imperative bị hư hại do một “vụ va chạm trên không” khi đang neo đậu tại vùng Vịnh Trung Đông; một công nhân thiệt mạng vì vụ việc.
Cùng ngày 1/3, tàu chở dầu MKD VYOM treo cờ Quần đảo Marshall trúng đạn pháo ngoài khơi Oman, khiến một thủy thủ tử vong. Hai tàu chở dầu khác cũng bị hư hại. Ngoài khơi UAE, tàu Hercules Star treo cờ Gibraltar bị một vật thể lạ bắn trúng, theo công ty quản lý Peninsula. Con tàu sau đó quay về neo đậu tại Dubai, toàn bộ thủy thủ đoàn an toàn.
Không chỉ tên lửa và máy bay không người lái, Iran còn có thể sử dụng thủy lôi để siết chặt eo biển. Tình báo Mỹ ước tính Iran sở hữu khoảng 6.000 quả thủy lôi, gồm nhiều loại như thủy lôi trôi, thủy lôi gắn thân tàu, thủy lôi đáy và thủy lôi neo.
Theo Scarlett Suarez, chuyên gia phân tích cấp cao của Dryad Global (Anh), thủy lôi là mối đe dọa bất đối xứng đặc biệt nguy hiểm tại vùng biển hẹp như eo Hormuz. Độ sâu nông và vị trí ven bờ của Iran cho phép triển khai nhanh từ tàu cao tốc, tàu ngầm hoặc các phương tiện khác, đồng thời có thể phủ nhận trách nhiệm.
Dù hiện chưa ghi nhận chiến dịch rải thủy lôi quy mô lớn hay phát hiện bãi mìn xác nhận nào trong đợt khủng hoảng này, nguy cơ sử dụng hạn chế hoặc có chọn lọc vẫn hoàn toàn hiện hữu.
