Những cuộc giao tranh ác liệt đang khơi lại ký ức của 6 năm về trước, thời điểm đại dịch Covid-19 càn quét toàn cầu khiến các quốc gia rơi vào hỗn loạn. Khi đó, lệnh phong tỏa, những cú sốc trên thị trường năng lượng và cảm giác lo âu bao trùm đã để lại những vết sẹo khó quên.
Giờ đây, cuộc chiến tại Iran như "đổ thêm dầu vào lửa", khiến giá dầu thô leo thang và nguồn cung năng lượng rơi vào tình trạng khan hiếm, đẩy nhiều nền kinh tế đặc biệt là tại châu Á vào tình thế "ngàn cân treo sợi tóc".
Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi cũng đưa ra cảnh báo rằng cuộc xung đột này đang tạo ra những thách thức chưa từng có, gây hệ lụy tiêu cực đến kinh tế toàn cầu, an ninh quốc gia và các vấn đề nhân đạo.
Các biện pháp tiết kiệm nhiên liệu mang hơi hướng thời kỳ đại dịch
Trong giai đoạn dịch bệnh, thế giới đã quen với các lệnh hạn chế như làm việc tại nhà, học trực tuyến hay cắt giảm lương công chức để ứng phó với khủng hoảng.
Hiện nay, những biện pháp tương tự đang được áp dụng trở lại, đặc biệt là tại các nước châu Á. Khu vực này tiêu thụ hơn 80% lượng dầu thô đi qua eo biển Hormuz - huyết mạch quan trọng đã bị phong tỏa phần lớn kể từ khi xung đột bùng phát vào ngày 28/2.
Nhiều quốc gia châu Á đã yêu cầu các doanh nghiệp quay lại mô hình làm việc kết hợp (hybrid) hoặc làm việc từ xa. Philippines đã tuyên bố tình trạng khẩn cấp về năng lượng quốc gia, rút ngắn tuần làm việc tại một số cơ quan chính phủ do lo ngại rủi ro về nguồn cung.
Tại Thái Lan, công chức được yêu cầu hạn chế đi lại, để nhiệt độ điều hòa trên 25°C, tránh mặc lễ phục trang trọng và làm việc từ xa khi có thể. Trong khi đó, Sri Lanka đã quyết định cho công chức nghỉ thêm ngày thứ Tư hằng tuần để tiết kiệm nhiên liệu.
Dù Ấn Độ chưa áp dụng các biện pháp thắt chặt, nước láng giềng Pakistan đã cho đóng cửa trường học trong hai tuần, mở rộng quy định làm việc tại nhà và hủy bỏ các hoạt động kỷ niệm Ngày Quốc khánh, chỉ giữ lại nghi thức kéo cờ.
Nỗi lo ngại về lệnh phong tỏa
Mặc dù chưa có quốc gia nào chính thức ban bố lệnh phong tỏa do chiến tranh, nhưng tâm lý lo ngại vẫn đang lan rộng, đặc biệt là tại Ấn Độ. Nỗi lo này gia tăng sau khi Thủ tướng Narendra Modi có bài phát biểu trước Quốc hội đầu tuần này.
Ông nhắc lại việc chuỗi cung ứng toàn cầu từng bị đứt gãy trong thời kỳ đại dịch và chỉ ra những điểm tương đồng với sự gián đoạn do xung đột Mỹ - Iran hiện nay gây ra.
Thủ tướng Narendra Modi khẳng định Chính phủ sẽ không để gánh nặng của cuộc khủng hoảng toàn cầu đè nặng lên vai người nông dân, đồng thời kêu gọi người dân cần "chuẩn bị tinh thần và đoàn kết như thời kỳ chống dịch".
Tuy nhiên, những thông điệp này đã bị hiểu lầm là dấu hiệu cho một lệnh phong tỏa sắp tới, khiến lượt tìm kiếm về từ khóa "phong tỏa" tăng vọt, gây ra làn sóng lao động di cư rời bỏ các thành phố lớn để trở về quê vì lo sợ kịch bản xấu nhất.
Trước tình hình đó, Chính phủ Ấn Độ đã khẳng định không có kế hoạch phong tỏa. Chính quyền của Thủ tướng Narendra Modi trấn an người dân rằng nguồn cung xăng dầu và khí đốt hóa lỏng (LPG) vẫn ổn định.
Các quan chức Bộ Dầu mỏ và Khí đốt tự nhiên đang theo dõi sát sao tình hình, đồng thời khuyến cáo người dân không nên tích trữ hoảng loạn do những tin đồn thất thiệt trên mạng xã hội.
Thị trường biến động dữ dội
Nếu như đại dịch Covid-19 từng khiến chỉ số chứng khoán toàn cầu sụt giảm kỷ lục và đẩy giá dầu Brent xuống dưới 20 USD/thùng do cầu yếu, thì cuộc chiến tại Iran lại đang gây ra kịch bản ngược lại về giá cả.
Tính đến ngày 26/3, giá dầu Brent đã vượt ngưỡng 105 USD/thùng. Theo các chuyên gia phân tích tại Kpler, giá khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) còn tăng mạnh hơn, khoảng 60% kể từ khi chiến tranh bắt đầu. Các sản phẩm dầu tinh luyện như xăng, dầu hỏa và nhiên liệu bay cũng ghi nhận mức tăng đáng kể.
Thị trường chứng khoán toàn cầu đã giảm 5,5% kể từ đầu cuộc chiến, trong đó khu vực châu Á chịu ảnh hưởng nặng nề nhất.
Tổng giám đốc Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), bà Kristalina Georgieva, cảnh báo rằng nếu xung đột kéo dài, rủi ro lạm phát đối với kinh tế toàn cầu sẽ trở nên vô cùng nghiêm trọng.
Ngành du lịch và hàng không gặp khó
Tương tự như khi biên giới đóng cửa vì dịch bệnh, ngành du lịch hiện đang đối mặt với những thách thức mới.
Các trung tâm hàng không lớn như Dubai, Abu Dhabi và Doha hiện nằm trong vùng rủi ro, gây ảnh hưởng đến các chuyến bay nối chuyến từ phương Tây sang Ấn Độ, Đông Nam Á và Úc.
Việc không phận vùng Vịnh đóng mở thất thường buộc hàng triệu hành khách phải đối mặt với hành trình bay dài hơn, ít lựa chọn hơn và giá vé tăng vọt. Ngay cả những quốc gia nằm ngoài vùng chiến sự cũng bị ảnh hưởng do các biện pháp tiết kiệm nhiên liệu được thực thi.
Thật trớ trêu khi trước đây thế giới từng ví cuộc chiến chống lại virus như một cuộc chiến tranh thực sự, thì giờ đây, chúng ta lại đang nằm giữa một cuộc chiến thực thụ với một kết cục vẫn còn bỏ ngỏ.
