Ngày 28/8, Ủy ban Thường vụ Quốc hội họp cho ý kiến về dự án Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi).
Hoàn thiện quy định để phân biệt rõ thỏa thuận quốc tế và điều ước quốc tế
Trình bày tóm tắt Tờ trình của Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung nhấn mạnh: Việc xây dựng dự án Luật nhằm thể chế hóa các quan điểm chỉ đạo của Đảng tại Văn kiện Đại hội XIV, các nghị quyết chiến lược của Bộ Chính trị, đặc biệt là Nghị quyết số 59-NQ/TW về hội nhập quốc tế trong tình hình mới; Nghị quyết số 06-NQ/TW về triển khai đường lối đối ngoại Đại hội XIV.
Cùng với đó là Chỉ thị số 56-CT/TW của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác ký kết, thực hiện các cam kết quốc tế, đẩy mạnh đối ngoại và hội nhập quốc tế trong kỷ nguyên mới.
Dự án Luật hướng tới khắc phục các hạn chế, bất cập trong luật hiện hành, mở rộng chủ thể ký kết, tăng cường phân cấp, phân quyền, đơn giản hóa trình tự, thủ tục, ứng dụng khoa học, công nghệ nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện thỏa thuận quốc tế và thực hiện đổi mới tư duy về xây dựng pháp luật.
Một số nội dung mới nổi bật bao gồm việc hoàn thiện quy định để phân biệt rõ hơn giữa thỏa thuận quốc tế và điều ước quốc tế, quy định rõ thỏa thuận quốc tế không làm phát sinh, thay đổi hay chấm dứt quyền, nghĩa vụ của Việt Nam theo pháp luật quốc tế.
Dự thảo cũng bổ sung một số bên ký kết phía Việt Nam như Ban Quản lý khu công nghiệp, khu chế xuất, khu kinh tế thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh; đơn vị sự nghiệp công lập thuộc Bộ, cơ quan ngang Bộ, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh; Ủy ban nhân dân đặc khu.
Đồng thời, lược bỏ một số chủ thể như tổng cục thuộc Bộ, Ủy ban nhân dân cấp huyện, Tổng Thư ký Quốc hội, cơ quan thuộc Ủy ban Thường vụ Quốc hội và cơ quan thuộc Chính phủ nhằm phù hợp thực tiễn tinh gọn bộ máy nhà nước.
Dự thảo quy định Thủ tướng Chính phủ trình Chủ tịch nước quyết định đối với các thỏa thuận quốc tế nhân danh Nhà nước; bổ sung quy định về trình tự, thủ tục rút gọn trong các trường hợp cấp bách về quốc phòng - an ninh, cứu trợ khẩn cấp, khắc phục hậu quả thiên tai, dịch bệnh; quy định về ký điện tử, ứng dụng chuyển đổi số và xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về cam kết quốc tế.
Chính phủ kiến nghị Quốc hội xem xét, thông qua dự án Luật thay thế luật hiện hành tại Kỳ họp thứ 2 theo quy trình một kỳ họp.
Báo cáo thẩm tra sơ bộ, Thượng tướng Lê Tấn Tới, Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại của Quốc hội, khẳng định sự cần thiết ban hành Luật. Thường trực Ủy ban đánh giá dự án Luật đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến tại Kỳ họp thứ 2.
Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị Chính phủ lượng hóa chính xác nhu cầu, khả năng cân đối nguồn tài chính, nhân lực, hạ tầng số của các chủ thể mới. Đồng thời, trên cơ sở nhu cầu thực tiễn và việc sắp xếp chính quyền địa phương bỏ cấp huyện, Thường trực Ủy ban đề xuất nghiên cứu bổ sung chủ thể ký kết thỏa thuận quốc tế là Ủy ban nhân dân cấp xã ngoài khu vực biên giới.
Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị bổ sung cơ chế kiểm tra, xác thực chữ ký điện tử của đối tác nước ngoài và làm rõ lý do loại trừ ký điện tử với các thỏa thuận nhân danh Nhà nước, Quốc hội, Chính phủ.
Cần cơ chế giám sát chặt chẽ
Phát biểu tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn khẳng định việc sửa đổi Luật Thỏa thuận quốc tế là cần thiết để thích ứng với chính quyền địa phương 2 cấp và yêu cầu hội nhập quốc tế sâu rộng.
Chủ tịch Quốc hội đồng ý với đề xuất mở rộng chủ thể ký kết một cách có kiểm soát và lựa chọn hợp lý. Tuy nhiên, để tránh tình trạng phân tán, thiếu kiểm soát thống nhất về đối ngoại, Chủ tịch Quốc hội lưu ý cần có cơ chế giám sát chặt chẽ, quy định chi tiết trong các nghị định hướng dẫn.
Do Ủy ban nhân dân xã biên giới có năng lực và nguồn lực hạn chế, dự thảo cần quy định rõ lĩnh vực được phép ký kết hoặc quy trình phê duyệt nhằm tránh rủi ro pháp lý và chính trị.
Chủ tịch Quốc hội yêu cầu làm rõ ranh giới giữa thỏa thuận quốc tế với điều ước quốc tế, bảo đảm đồng bộ chặt chẽ với Luật Điều ước quốc tế năm 2025 để tránh chồng chéo.
Về vấn đề phân cấp, phân quyền, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh phân cấp phải đi đôi với năng lực và trách nhiệm giải trình rõ ràng, tránh tình trạng “ký xong rồi để đó” hoặc thỏa thuận chất lượng thấp. Do đó, cần quy định cụ thể trách nhiệm cơ quan chủ trì, thiết lập cơ chế thu hồi, chấm dứt thỏa thuận không hiệu quả và tăng cường vai trò kiểm tra, giám sát của Bộ Ngoại giao.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, Luật không chỉ là một công cụ kỹ thuật về thủ tục ký kết mà là công cụ quản lý hoạt động đối ngoại ở cấp độ mềm, nơi các cam kết quốc tế không mang tính ràng buộc cao nhưng ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín và hiệu quả hợp tác của Việt Nam. Bảo đảm cân bằng giữa linh hoạt và kiểm soát sẽ quyết định chất lượng của đạo luật này.
