Giải quyết hài hòa giữa chủ quyền quốc gia và quyền, lợi ích hợp pháp của người dân
Theo đó, tham gia thảo luận tại Phiên thứ hai có chủ đề: Bàn tròn Thực tiễn phát triển của chủ nghĩa xã hội công nghệ và định hướng chính sách đối với Việt Nam tại Hội thảo khoa học cấp quốc gia: Chủ nghĩa tư bản kỹ thuật số và Chủ nghĩa xã hội công nghệ - lý luận và thực tiễn (chiều 13/1), nói về an ninh dữ liệu, Trung tướng, PGS.TS Phan Xuân Tuy, Giám đốc Học viện Chính trị Công an nhân dân trong 5 năm đánh giá lại Kế hoạch 235 của Bộ về bảo đảm an ninh trên không gian mạng, có tới 70,2% các vụ lộ lọt xảy ra trong hệ thống nhà nước. “Đây là câu chuyện có thật”, Trung tướng Phan Xuân Tuy nói.
Theo Trung tướng, PGS.TS Phan Xuân Tuy, an ninh dữ liệu là vấn đề cốt lõi, bởi dữ liệu là đầu vào của kinh tế số, là tài nguyên mới. Tài nguyên này phải được bảo vệ và phải làm chủ, không thể để bất kỳ tập đoàn nào, trong hay ngoài nước, độc quyền, thậm chí dùng dữ liệu để mặc cả với quyền lực chính trị. “Điều đó là không thể chấp nhận. Vì vậy, chủ quyền dữ liệu chính là một không gian mới, một thách thức mới trong bảo vệ quốc gia, và là một bộ phận cấu thành của chủ quyền quốc gia”, ông Tuy nhấn mạnh.
Song song với đó, Trung tướng, PGS.TS Phan Xuân Tuy cho rằng, trong bảo vệ an ninh, chủ quyền dữ liệu, phải giải quyết hài hòa giữa chủ quyền quốc gia và quyền, lợi ích hợp pháp của người dân. Quan điểm xuyên suốt là tất cả vì con người, mọi chính sách đều vì con người. Không thể đặt mâu thuẫn đối lập giữa bảo vệ quốc gia và bảo vệ quyền cá nhân. Nhà nước phải tổ chức các dịch vụ công, dịch vụ số để người dân và doanh nghiệp có thể tiếp cận, sáng tạo, bởi người dân là trung tâm của quá trình phát triển.
Theo Trung tướng, PGS.TS Phan Xuân Tuy cho biết, có 5 nhóm nhiệm vụ lớn theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ cần triển khai. Thứ nhất, khẩn trương hoàn thiện thể chế, tháo gỡ triệt để các điểm nghẽn. Thứ hai, phát triển hạ tầng số hiện đại; Trung tâm dữ liệu quốc gia số 1 đã hình thành, Thủ tướng yêu cầu sớm triển khai trung tâm số 2 và số 3. Thứ ba, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đặc biệt là nhân tài số, từ đào tạo cơ bản, từ mầm non đến giáo dục phổ thông. Thứ tư, phát triển hệ sinh thái và thúc đẩy kinh tế số. “Tuy nhiên, tất cả những điều này sẽ không thể đạt được nếu chúng ta xem nhẹ an ninh dữ liệu”, Trung tướng, PGS.TS Phan Xuân Tuy nhấn mạnh.
Cũng theo Trung tướng, PGS.TS Phan Xuân Tuy, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã ký Quyết định số 1131/QĐ-TTg ngày 12/6/2025 ban hành Danh mục công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược, có 11 nhóm công nghệ chiến lược với 35 nhóm sản phẩm công nghệ chiến lược, trong đó có an ninh mạng. Vì vậy, cần bảo vệ bằng được những giá trị cốt lõi quốc gia, các cấu trúc dữ liệu lớn quốc gia, đồng thời bảo đảm chia sẻ, kết nối dữ liệu đúng – đủ – sạch – sống, quản trị tốt quyền tiếp cận. Nếu không bảo đảm quyền con người, không vì dân, thì khái niệm chủ quyền cũng trở nên hình thức.
“Chủ quyền trong bối cảnh hiện nay là một khái niệm rất mới, gắn chặt với vai trò của dữ liệu và vai trò dẫn dắt của Nhà nước. Tuy nhiên, sự dẫn dắt này phải dựa trên định hướng chính trị đúng đắn, xử lý đúng những vấn đề kinh tế – chính trị mới của hai hệ tư tưởng, hai chế độ xã hội, hai mô hình phát triển đang song song tồn tại trong quan hệ quốc tế. Việt Nam có quan hệ với 194 quốc gia và hơn 250 đảng chính trị, vì vậy câu hỏi cốt lõi là xử lý thế nào cho đúng, vì Đảng, vì dân”, Trung tướng, PGS.TS Phan Xuân Tuy nhấn mạnh.
“Bàn cờ”, thì bàn cờ truyền thống đang dần bị thay thế bằng một “bàn cờ mới”
Cũng tại thảo luận, trả lời câu hỏi về việc liệu các yếu tố số, an ninh chủ quyền và dữ liệu có phải là một trong những nguyên nhân gây ra bất ổn ở một số quốc gia và trong quan hệ quốc tế thời gian qua, cũng như những bài học đặt ra cho Việt Nam trong bối cảnh mới, TS Đào Ngọc Báu - Viện trưởng Viện Chính trị và Quan hệ quốc tế, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh khẳng định là có.
TS Đào Ngọc Báu cho biết, công nghệ số đang và sẽ tiếp tục làm thay đổi sâu sắc quan hệ quốc tế. Nếu ví quan hệ quốc tế như một “bàn cờ”, thì bàn cờ truyền thống đang dần bị thay thế bằng một “bàn cờ mới” – bàn cờ của kỷ nguyên công nghệ số và chuyển đổi số.
Trong bối cảnh đó, khái niệm chủ quyền quốc gia cũng đang có sự chuyển dịch quan trọng. "Như Trung tướng Phan Xuân Tuy đã phân tích, chủ quyền “cứng” đang dần chuyển sang chủ quyền “mềm”, biên giới “cứng” cũng đang trở thành biên giới “mềm”. Công nghệ số, dữ liệu và không gian mạng trở thành những yếu tố then chốt cấu thành quyền lực quốc gia", ông Báu nói.
Cũng theo TS Đào Ngọc Báu, xu hướng dịch chuyển chuỗi sản xuất toàn cầu cũng đang thay đổi mạnh mẽ. Lợi thế về lao động giá rẻ và dồi dào của các nước đang phát triển dần mất đi khi các nước phát triển đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, tự động hóa và trí tuệ nhân tạo, qua đó đưa sản xuất quay trở lại chính quốc. Điều này làm gia tăng khoảng cách phát triển giữa các quốc gia và tác động trực tiếp đến cục diện quan hệ quốc tế.
"Trong trật tự mới ấy, quốc gia nào nắm giữ và làm chủ công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và các công nghệ lõi sẽ có lợi thế đi trước và khả năng chi phối quan hệ quốc tế. Ngược lại, ngay cả những nước từng là đang phát triển hoặc kém phát triển, nếu biết tận dụng và làm chủ công nghệ số, vẫn có thể vươn lên, đóng vai trò dẫn dắt trong một số lĩnh vực then chốt", ông Báu nêu rõ.
TS Đào Ngọc Báu nêu ví dụ điển hình là Đài Loan với TSMC – tập đoàn sản xuất chất bán dẫn hàng đầu thế giới. Năng lực công nghệ bán dẫn đã trở thành một “vũ khí số” quan trọng, giúp Đài Loan có vị thế đặc biệt trong quan hệ quốc tế. Hay như những diễn biến gần đây tại Venezuela, cũng cho thấy yếu tố công nghệ số và dữ liệu có vai trò không nhỏ trong các biến động chính trị – quốc tế.
"Từ thực tiễn đó, bài học đặt ra cho Việt Nam là không thể đi ngược lại xu thế phát triển của nhân loại. Việt Nam cần chủ động hòa mình vào dòng chảy chung của thời đại, kết hợp chặt chẽ sức mạnh dân tộc với sức mạnh của thời đại – đúng như tư tưởng Hồ Chí Minh – để có thể bắt kịp, tiến cùng và thậm chí vươn lên trong quan hệ quốc tế trong kỷ nguyên số", ông Báu nhấn mạnh.
