Theo dự thảo do Bộ Y tế chủ trì soạn thảo, người dưới 18 tuổi không được lấy mô, bộ phận cơ thể khi còn sống. Ngoại lệ là người từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi có thể hiến mô tái sinh để điều trị cho thành viên gia đình khi không có người trưởng thành phù hợp, sau khi được tư vấn và có sự đồng ý của người hiến và người đại diện theo pháp luật.
Trường hợp thứ hai là lấy tinh trùng, noãn, phôi, mô tinh hoàn hoặc mô buồng trứng để bảo tồn khả năng sinh sản khi có chỉ định y khoa.
Mọi trường hợp liên quan đến người hiến dưới 18 tuổi đều phải có sự đồng ý của người đại diện theo pháp luật sau khi được tư vấn, bảo đảm nguyên tắc lợi ích tốt nhất của trẻ em. Dự thảo đồng thời nghiêm cấm tạo phôi nhằm mục đích lấy tế bào gốc và lấy mô, bộ phận cơ thể người từ bào thai.
Tách biệt người xác định chết với ê-kíp lấy, ghép
Một điểm đáng chú ý khác là dự thảo thiết kế quy định nhằm hạn chế nguy cơ lạm dụng hoặc làm sai lệch việc xác định chết não, chết tuần hoàn.
Theo đó, người được xác định chết não hoặc chết tuần hoàn phải đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn chuyên môn và được tất cả thành viên Hội đồng xác định chết não, chết tuần hoàn thống nhất.
Các thành viên hội đồng phải là chuyên gia thuộc lĩnh vực liên quan, đồng thời không được là người đã tham gia tư vấn, vận động hiến hoặc thành viên kíp thực hiện lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể của chính người hiến.
Dự thảo cũng yêu cầu thông tin về người hiến và người được ghép phải được mã hóa, bảo mật. Việc công bố thông tin chỉ được thực hiện theo hướng vô danh, không thể xác định danh tính của người hiến hoặc người được ghép.
Chi ngân sách có thể tăng lên hơn 300 tỷ đồng mỗi năm
Theo đánh giá của cơ quan soạn thảo, ngân sách nhà nước hiện bảo đảm khoảng 111,8-142,4 tỷ đồng mỗi năm cho các hoạt động liên quan đến hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và các chế độ đối với người hiến.
Nếu số ca hiến sau chết não, chết tuần hoàn tăng từ 66 ca năm 2025 lên khoảng 500 ca mỗi năm vào năm 2030, tổng kinh phí dự kiến khoảng 247,1-302,6 tỷ đồng mỗi năm, tăng thêm khoảng 135,3-160,2 tỷ đồng. Con số này chưa bao gồm khoảng 35 tỷ đồng chi một lần để thiết lập Hệ thống thông tin quốc gia về tiếp nhận và điều phối mô, bộ phận cơ thể người.
Các khoản chi chủ yếu gồm truyền thông, tư vấn và vận động hiến; bảo quản, vận chuyển mô và bộ phận cơ thể; đánh giá người có khả năng hiến; chăm sóc, phục hồi sức khỏe cho người hiến; điều phối hoạt động hiến, lấy, ghép và vận hành hệ thống thông tin.
Đáng chú ý, cơ quan soạn thảo cho rằng mức chi tăng khoảng 2,2 lần trong khi số ca hiến sau chết não, chết tuần hoàn có thể tăng khoảng 7,5 lần. Nguyên nhân là nhiều khoản chi có tính cố định như truyền thông, điều phối và đào tạo nhân lực, do đó chi phí bình quân trên mỗi ca hiến có thể giảm khi quy mô tăng.
Ghép thận có thể giảm chi phí xã hội so với chạy thận
Dự thảo cũng đánh giá tác động đối với quỹ bảo hiểm y tế và chi phí xã hội của hoạt động ghép tạng.
Năm 2025, có hơn 68.000 người bệnh thận mạn tính đang chạy thận nhân tạo với hơn 6,36 triệu lượt chạy thận chu kỳ. Tổng chi phí khám, chữa bệnh bảo hiểm y tế cho nhóm này khoảng 4.787 tỷ đồng, trong đó số tiền đề nghị quỹ bảo hiểm y tế thanh toán khoảng 4.551 tỷ đồng.
Ở góc độ chi phí xã hội, chạy thận nhân tạo được ước tính khoảng 194,87 triệu đồng/người/năm, trong khi sau ghép thận khoảng 83,76 triệu đồng/người/năm. Chênh lệch khoảng 111,11 triệu đồng/người/năm, với thời gian hòa vốn ước tính khoảng 3,17 năm.
Cơ quan soạn thảo cho rằng, việc mở rộng nguồn hiến, ghép mô, bộ phận cơ thể không chỉ tạo thêm cơ hội điều trị cho người bệnh mà còn có thể góp phần giảm chi phí điều trị lâu dài và chi phí xã hội do bệnh nhân phải điều trị thay thế kéo dài.
Dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) do Bộ Y tế chủ trì soạn thảo, dự kiến được trình Quốc hội khóa XVI xem xét tại Kỳ họp thứ 2.
