Thiệt hại không chỉ nằm ở tài sản bị phá hủy
Hai trận động đất có cường độ 7,2 và 7,5 độ Richter xảy ra ngày 24/6 gần bờ biển phía bắc Venezuela đã gây rung chấn tại hàng loạt khu vực kinh tế trọng điểm, gồm Caracas, La Guaira, Carabobo, Miranda, Yaracuy và Aragua.
Theo hệ thống đánh giá nhanh RAPIDA do Chương trình Phát triển của Liên Hợp Quốc (UNDP), khoảng 8,6 triệu người đã chịu ảnh hưởng của rung lắc, trong đó hơn 2 triệu người ở khu vực chịu rung chấn mạnh nhất. Hình ảnh vệ tinh kết hợp dữ liệu địa chấn và dân số cũng cho thấy khoảng 1,7 triệu công trình nằm trong vùng bị ảnh hưởng.
Từ những dữ liệu này, UNDP ước tính thiệt hại vật chất trực tiếp khoảng 6,7 tỷ USD, tương đương gần 6% GDP của Venezuela. Tuy nhiên, điều đáng chú ý là con số này mới chỉ phản ánh giá trị tài sản bị hư hại như nhà ở, cơ sở kinh doanh và các công trình kinh tế.
Theo thông lệ đánh giá sau thiên tai, tổng chi phí kinh tế thường cao gấp 1,5-3 lần mức thiệt hại trực tiếp do còn bao gồm chi phí tái thiết, gián đoạn sản xuất, suy giảm tiêu dùng, mất việc làm và những tác động kéo dài đến tăng trưởng. Điều đó đồng nghĩa với việc chi phí cuối cùng mà Venezuela phải gánh chịu có thể vượt xa các ước tính ban đầu.
Thách thức càng lớn hơn khi nền kinh tế nước này vốn đã ở trong tình trạng dễ tổn thương. Hơn 20 triệu trong tổng số 31,7 triệu dân đang sống trong cảnh nghèo đói hoặc thiếu các dịch vụ thiết yếu. Hệ thống y tế ở nhiều nơi thiếu điện, nước sạch và thuốc men, trong khi khoảng 10% dân số đã sống trong các khu nhà xuống cấp trước khi động đất xảy ra.
Dữ liệu vệ tinh của UNDP cũng ghi nhận sự suy giảm của ánh sáng ban đêm tại Caracas, Carabobo, La Guaira và Aragua, dấu hiệu cho thấy tình trạng mất điện đã xảy ra ở nhiều khu vực. Việc gián đoạn điện, giao thông và các dịch vụ công có thể tiếp tục ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất và lưu thông hàng hóa trong thời gian tới, qua đó làm gia tăng chi phí phục hồi.
Trước mắt, chính phủ Venezuela đã công bố quỹ tái thiết trị giá 200 triệu USD với sự hỗ trợ từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), đồng thời tìm kiếm thêm nguồn lực từ các đối tác quốc tế. Theo nhiều nhà kinh tế, quá trình tái thiết nhiều khả năng sẽ cần thêm các khoản viện trợ, vốn ưu đãi và sự linh hoạt hơn trong các giao dịch tài chính để khôi phục hạ tầng và dịch vụ thiết yếu.
Dầu khí trở thành yếu tố quyết định khả năng phục hồi
Trong khi nhiều lĩnh vực chịu ảnh hưởng nặng nề, ngành dầu khí – trụ cột của nền kinh tế Venezuela – lại ghi nhận mức độ thiệt hại tương đối hạn chế.
Các báo cáo ban đầu cho thấy nhà máy lọc dầu El Palito gần khu vực tâm chấn không bị hư hại đáng kể, còn khu phức hợp hóa dầu Moron chỉ tạm ngừng hoạt động để kiểm tra an toàn trước khi vận hành trở lại. Chevron, Shell, Eni và Repsol cũng xác nhận các cơ sở của họ vẫn hoạt động bình thường và không ghi nhận tổn thất lớn.
Điều này được xem là yếu tố tích cực đối với triển vọng phục hồi của Venezuela. Quốc gia Nam Mỹ hiện khai thác khoảng 1,2 triệu thùng dầu mỗi ngày, trong khi dầu mỏ vẫn là nguồn thu ngoại tệ và ngân sách quan trọng nhất.
Nếu các mỏ dầu, hệ thống đường ống hay nhà máy lọc dầu bị hư hại nghiêm trọng, Venezuela sẽ đối mặt với nguy cơ sụt giảm nguồn thu đúng vào thời điểm cần lượng vốn lớn để tái thiết. Việc cơ sở hạ tầng năng lượng vẫn duy trì hoạt động giúp giảm bớt áp lực lên ngân sách và tạo điều kiện để chính phủ tập trung nguồn lực cho công tác khắc phục hậu quả.
Bên cạnh đó, phản ứng của cộng đồng quốc tế cũng được xem là yếu tố ảnh hưởng đến tốc độ phục hồi. Mỹ đã triển khai các nhóm đánh giá thiệt hại và chuẩn bị hỗ trợ nhân đạo, trong khi Liên Hợp Quốc cùng nhiều quốc gia đã bắt đầu cung cấp thiết bị cứu hộ và vật tư khẩn cấp. Theo các chuyên gia, nếu dòng viện trợ được giải ngân nhanh và không phát sinh thêm gián đoạn đối với ngành năng lượng, Venezuela có thể giảm bớt tác động kinh tế trong ngắn hạn.
Đối với UNDP, giá trị của hệ thống RAPIDA không chỉ nằm ở việc lượng hóa thiệt hại mà còn ở khả năng hỗ trợ chính phủ xác định khu vực ưu tiên và xây dựng kế hoạch tái thiết dựa trên dữ liệu. Trong bối cảnh thiên tai ngày càng gây tổn thất lớn cho các nền kinh tế đang phát triển, công nghệ vệ tinh, trí tuệ nhân tạo và dữ liệu không gian được kỳ vọng sẽ trở thành công cụ quan trọng giúp rút ngắn thời gian đánh giá và nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực.
Đối với Venezuela, bài toán lớn nhất sau trận động đất không chỉ là khắc phục những gì đã bị phá hủy, mà còn là tận dụng quá trình tái thiết để nâng cao khả năng chống chịu của nền kinh tế trước các cú sốc trong tương lai. Khi chi phí phục hồi vẫn tiếp tục được cập nhật, khả năng huy động nguồn lực quốc tế và duy trì ổn định của ngành dầu khí sẽ là hai yếu tố quyết định tốc độ phục hồi của quốc gia này trong những năm tới.
