"Chạm" vào di sản qua không gian thực tế ảo
Nếu trước đây, việc tìm hiểu di sản văn hóa thường gắn liền với những chuyến đi thực tế hoặc qua các trang tài liệu lịch sử truyền thống, thì nay, ngành văn hóa Đồng Nai đang tạo ra một bước ngoặt lớn về cách công chúng tiếp cận lịch sử. Những mục tiêu vĩ mô đang được địa phương cụ thể hóa bằng hàng loạt ứng dụng khoa học, công nghệ hiện đại trong bảo tồn và giới thiệu di sản.
Đến thời điểm hiện tại, toàn bộ hồ sơ các di tích quốc gia, quốc gia đặc biệt trên địa bàn đã được Đồng Nai số hóa 2D. Đáng chú ý hơn, nhiều bảo vật quốc gia đã được khoác lên mình "chiếc áo số" thông qua công nghệ 3D sắc nét.
Công chúng, các nhà nghiên cứu giờ đây có thể chiêm ngưỡng chân thực từng đường nét của bộ đàn đá Lộc Hòa, tượng Tê tê Long Giao, tượng thần Vishnu Bình Hòa, cho đến bộ sưu tập Qua đồng Long Giao và đàn đá Bình Đa mà không cần phải trực tiếp đến bảo tàng.
Không dừng lại ở những hiện vật đơn lẻ, bản thân các không gian di tích mang đậm dấu ấn lịch sử cũng đang được ảo hóa. Tại Văn miếu Trấn Biên, di tích Mộ cự thạch Hàng Gòn, Đền thờ Nguyễn Hữu Cảnh hay đình An Hòa, người dân và du khách chỉ cần một chiếc điện thoại thông minh kết nối internet là có thể dạo bước, trải nghiệm không gian qua các tour tham quan thực tế ảo 360 độ.
Cùng với đó, việc xây dựng thành công bản đồ công nghệ GIS đối với các di tích khảo cổ đã tạo ra một "hàng rào số" vững chắc, hỗ trợ đắc lực cho công tác quản lý, giám sát và bảo vệ di tích trước áp lực của quá trình đô thị hóa.
Tiếp nối đà phát triển này, trong năm 2026, Bảo tàng Đồng Nai đang đẩy nhanh tiến độ triển khai các brochure 3D nhằm giới thiệu chuyên sâu, trực quan về Di tích Thành Biên Hòa, Đền thờ và mộ Nguyễn Hữu Cảnh cùng Văn miếu Trấn Biên.
Song song đó, mảng văn hóa phi vật thể cũng được chú trọng đặc biệt khi 11 di sản thuộc Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia của thành phố đã được số hóa dưới dạng phim tư liệu, không chỉ để lưu giữ muôn đời mà còn mở ra cơ hội quảng bá văn hóa vùng đất miền Đông vươn xa.
Nâng tầm thiết chế, đưa di sản hòa nhịp đời sống cộng đồng
Số hóa mới chỉ là một vế của bài toán bảo tồn và phát triển. Để văn hóa thực sự thấm sâu và tạo ra giá trị thiết thực, Đồng Nai xác định không gian văn hóa phải được mở rộng từ mảng bảo tồn di sản tĩnh sang phục vụ trực tiếp đời sống cộng đồng động.
TP Đồng Nai đặt mục tiêu phấn đấu đến năm 2030 sẽ có 90% thiết chế văn hóa cơ sở đạt chuẩn và hoạt động hiệu quả. Địa phương đang từng bước hiện thực hóa điều này bằng việc quy hoạch và đầu tư đồng bộ cho một hệ thống hạ tầng đồ sộ bao gồm: bảo tàng, thư viện, nhà hát nghệ thuật, quảng trường cho đến các trung tâm hội nghị và triển lãm.
Sự đầu tư bài bản này được kỳ vọng sẽ đáp ứng trực tiếp nhu cầu hưởng thụ và khả năng sáng tạo ngày càng đa dạng, khắt khe của người dân trong bối cảnh hội nhập.
Bên cạnh việc rót vốn cho hạ tầng, Đồng Nai cho thấy tư duy quản lý nhạy bén khi định hướng phát triển hệ sinh thái văn hóa gắn chặt với đổi mới sáng tạo.
Việc khai thác một cách thông minh, hiệu quả các tài nguyên bản địa chính là bệ phóng vững chắc để tỉnh từng bước hình thành, nuôi dưỡng và phát triển các ngành công nghiệp văn hóa mang đậm bản sắc địa phương.
Nhìn về tương lai dài hạn, Đồng Nai vạch ra mục tiêu chiến lược đến năm 2045 là xây dựng thành công một môi trường văn hóa lành mạnh, văn minh, nơi con người được phát triển toàn diện. Khi đó, công nghiệp văn hóa không chỉ là một khái niệm mang tính định hướng, mà sẽ trở thành một động lực kinh tế thực sự, đóng góp ngày càng rõ nét vào chỉ số tăng trưởng kinh tế của thành phố và trực tiếp nâng tầm chất lượng cuộc sống cho từng người dân.
Với sự vào cuộc quyết liệt, kết hợp hài hòa giữa "trái tim" trân trọng quá khứ và "khối óc" nhạy bén với công nghệ, Đồng Nai đang chứng minh rằng: Đầu tư cho văn hóa chính là khoản đầu tư sinh lời bền vững nhất cho tương lai.
