Sau vụ Giám đốc Công ty Việt KTV Vũ Phi Điệp bị khởi tố với cáo buộc sao chép, khai thác trái phép các tác phẩm âm nhạc, vấn đề bản quyền trong hoạt động kinh doanh karaoke tiếp tục nhận được sự quan tâm.
Một số cơ sở được cho là chuyển từ sử dụng đầu karaoke sang mở YouTube cho khách hát với kỳ vọng giảm rủi ro pháp lý. Tuy nhiên, theo tiến sĩ, luật sư Lê Bá Thường, Giám đốc Công ty Luật TNHH MTV Dân Luật Tín Thành (Đoàn Luật sư TP.HCM), thay đổi nền tảng phát nội dung không đồng nghĩa với việc được miễn nghĩa vụ bản quyền.
Thay đổi phương thức, không thay đổi bản chất
Theo luật sư Lê Bá Thường, vụ việc liên quan đến Việt KTV là lời cảnh báo đối với các cơ sở kinh doanh karaoke về việc sử dụng tác phẩm âm nhạc trong môi trường thương mại.
Việc mua đầu karaoke, tài khoản lưu trữ hay sử dụng một nền tảng trực tuyến chỉ cho phép người dùng sở hữu hoặc truy cập thiết bị, nội dung trong phạm vi được cấp. Điều đó không đồng nghĩa với việc cơ sở kinh doanh được quyền khai thác thương mại các bài hát để phục vụ khách hàng.
Đối với việc sử dụng bản ghi âm, ghi hình đã được công bố trong hoạt động kinh doanh, cơ sở karaoke phải thực hiện các nghĩa vụ về quyền tác giả, quyền liên quan theo quy định pháp luật hiện hành. Khi xảy ra vi phạm, cơ sở karaoke có thể phải đối mặt với trách nhiệm dân sự, hành chính, thậm chí hình sự tùy tính chất và mức độ.
Trước thực tế một số chủ cơ sở karaoke chuyển sang mở YouTube cho khách hát, luật sư Lê Bá Thường khẳng định đây không phải giải pháp để loại bỏ trách nhiệm về quyền tác giả, quyền liên quan. Theo ông, “thay đổi phương thức, không thay đổi bản chất” sử dụng đầu karaoke chứa dữ liệu hay phát nội dung trực tuyến qua YouTube đều nhằm phục vụ hoạt động kinh doanh karaoke.
YouTube là nền tảng cung cấp và truyền tải nội dung, nhưng việc một bài hát hoặc video được đăng tải công khai trên nền tảng này không có nghĩa mọi cá nhân, tổ chức đều được quyền khai thác nội dung đó cho mục đích thương mại.
Nếu cơ sở karaoke sử dụng video, bản nhạc được đăng tải trên YouTube để phục vụ khách hát, hoạt động này vẫn có thể được xem là sử dụng tác phẩm, bản ghi âm, ghi hình trong hoạt động kinh doanh, thương mại. Việc nội dung được cung cấp miễn phí trên Internet cũng không đồng nghĩa quyền khai thác thương mại được cung cấp miễn phí.
Luật sư Lê Bá Thường cho rằng, các cơ sở kinh doanh cần phân biệt rõ quyền truy cập nội dung trên Internet với quyền khai thác tác phẩm trong môi trường kinh doanh. Đây là hai vấn đề pháp lý khác nhau.
Nội dung "lậu" trên YouTube vẫn tiềm ẩn rủi ro
Một vấn đề khác được đặt ra là nguồn gốc của các video, bản nhạc karaoke. Nếu nội dung trên YouTube được một cá nhân đăng tải trái phép, cơ sở kinh doanh không thể mặc nhiên cho rằng việc nội dung đã xuất hiện công khai trên nền tảng đồng nghĩa với việc được phép sử dụng.
Theo luật sư Lê Bá Thường, rủi ro pháp lý càng đáng lưu ý nếu cơ sở biết hoặc có cơ sở để biết nội dung không hợp pháp nhưng vẫn sử dụng nhằm phục vụ hoạt động kinh doanh.
Trách nhiệm bản quyền cũng cần được phân định giữa các chủ thể. Chủ cơ sở karaoke là bên trực tiếp khai thác nội dung để kinh doanh nên phải kiểm tra tính hợp pháp của nguồn nhạc, video được sử dụng.
Đơn vị cung cấp đầu karaoke, phần mềm chịu trách nhiệm trong phạm vi nội dung, giấy phép và hành vi cung cấp của mình. Việc hợp đồng ghi rằng khách hàng tự chịu trách nhiệm bản quyền không đương nhiên loại trừ trách nhiệm của nhà cung cấp nếu chính đơn vị này có hành vi vi phạm.
Trong khi đó, YouTube là nền tảng trung gian. Một video xuất hiện trên YouTube không thể được hiểu là nền tảng đã cấp cho mọi cơ sở karaoke quyền khai thác thương mại đối với nội dung đó.
Chủ động kiểm soát nguồn nhạc, video
Từ thực tế trên, luật sư Lê Bá Thường khuyến nghị các cơ sở karaoke không nên coi việc chuyển từ đầu karaoke sang YouTube là cách “né” bản quyền. Điều quan trọng là phải xác định rõ quyền sử dụng đối với từng loại nội dung đang được khai thác.
Các cơ sở nên xây dựng hồ sơ chứng minh nguồn quyền đối với kho nhạc, video sử dụng trong hoạt động kinh doanh, gồm hợp đồng hoặc giấy tờ chứng minh quyền sử dụng từ nhà cung cấp, danh mục tác phẩm và bản ghi được phép khai thác, chứng từ thanh toán tiền bản quyền cùng các tài liệu liên quan.
Đặc biệt, cần xác định rõ quyền đối với tác phẩm âm nhạc và quyền đối với bản ghi âm, ghi hình, bởi đây có thể là những quyền thuộc các chủ thể khác nhau.
Theo chuyên gia pháp lý, thay vì tìm cách thay đổi thiết bị hoặc nền tảng để giảm rủi ro, doanh nghiệp karaoke cần chủ động kiểm tra nguồn nội dung, xác định phạm vi quyền được cấp, thực hiện nghĩa vụ bản quyền và lưu giữ đầy đủ chứng từ.
“Vấn đề pháp lý nằm ở quyền sử dụng nội dung, không nằm ở việc nội dung được phát từ thiết bị hay nền tảng nào”, luật sư Lê Bá Thường nhấn mạnh.
Bởi vậy, việc tuân thủ bản quyền không chỉ giúp các cơ sở karaoke hạn chế nguy cơ bị xử lý mà còn góp phần xây dựng môi trường khai thác âm nhạc minh bạch, tôn trọng quyền và lợi ích hợp pháp của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả và các chủ thể quyền liên quan.
