Thị trường nghệ thuật toàn cầu đang chứng kiến sự thay đổi trong chân dung người mua khi Gen Z ngày càng khẳng định sức ảnh hưởng trong nhóm nhà sưu tập giàu có. Theo báo cáo Global Collecting 2026 của Art Basel và UBS công bố đầu tuần này, mức chi trung bình cho nghệ thuật của các nhà sưu tập Gen Z có giá trị tài sản ròng cao gấp đôi các thế hệ lớn tuổi hơn. Thế hệ này cũng dẫn đầu về tổng mức chi cho mỹ thuật trong năm 2025 và nửa đầu năm 2026.
Xu hướng này diễn ra khi thị trường nghệ thuật toàn cầu bắt đầu phục hồi sau hai năm suy giảm liên tiếp. Doanh số năm 2025 tăng 4% so với năm trước, đạt khoảng 59,6 tỷ USD. Dù vậy, hoạt động mua bán vẫn tập trung tại một số thị trường lớn. Mỹ, Anh và Trung Quốc chiếm tổng cộng 76% doanh số toàn cầu tính theo giá trị.
Mỹ tiếp tục dẫn đầu với doanh số 26 tỷ USD, nhờ hoạt động đấu giá sôi động bất chấp những bất ổn thương mại. Doanh số tại Anh tăng lên 10,5 tỷ USD, trong khi Trung Quốc đạt 8,5 tỷ USD, cho thấy khả năng duy trì sức chống chịu của thị trường này giữa những khó khăn của lĩnh vực bất động sản và các lo ngại về kinh tế.
Trung Quốc đại lục và Hồng Kông vẫn giữ vai trò quan trọng trong hệ sinh thái nghệ thuật châu Á. Theo ông Adrian Zuercher, đồng Giám đốc bộ phận Phân bổ Tài sản Toàn cầu và Quản lý Đầu tư Toàn cầu khu vực châu Á - Thái Bình Dương thuộc UBS Global Wealth Management, Trung Quốc tiếp tục là một trong những thị trường nghệ thuật hàng đầu thế giới, còn Hồng Kông là trung tâm của khu vực với nhiều giao dịch giá trị cao. Những dấu hiệu ban đầu về sự ổn định kinh tế vĩ mô, cùng triển vọng lạm phát hạ nhiệt, có thể củng cố thêm vị thế của châu Á - Thái Bình Dương trên thị trường toàn cầu.
Tuy nhiên, sự tăng trưởng của cải tại Trung Quốc không diễn ra đồng đều. Báo cáo ghi nhận số tỷ phú tại Trung Quốc đại lục tăng từ 450 lên 539 người, với tổng tài sản tăng từ 1.880 tỷ USD lên 2.180 tỷ USD. Trái lại, số triệu phú giảm từ 6,3 triệu xuống 5,3 triệu người trong bối cảnh kinh tế chịu nhiều sức ép. Năm 2025, Trung Quốc nhập khẩu 900 triệu USD và xuất khẩu 700 triệu USD tác phẩm nghệ thuật, tương ứng khoảng 3% tổng giá trị nhập khẩu và 2% tổng giá trị xuất khẩu toàn cầu.
Báo cáo do Clare McAndrew, nhà sáng lập công ty Arts Economics, thực hiện dựa trên khảo sát các nhà sưu tập có giá trị tài sản ròng cao tại 10 thị trường trọng điểm. Kết quả cho thấy động lực sưu tầm cũng đang thay đổi. Trong khảo sát năm 2024, Millennials là nhóm thúc đẩy hoạt động thị trường, còn Gen Z chủ yếu được xem là lực lượng khách hàng mới nổi, am hiểu công nghệ số. Đến năm 2025, các nhà sưu tập giàu có dành trung bình 20% danh mục phân bổ vốn cho nghệ thuật, trong khi 66% quan tâm đến các nghệ sĩ mới nổi.
Với Gen Z, việc tiếp cận nghệ thuật ngày càng gắn với nền tảng số và các công cụ nghiên cứu ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI). Tính khan hiếm và chất lượng tác phẩm cũng đóng vai trò ngày càng lớn trong quyết định mua hàng. Đáng chú ý, gia đình vẫn là một động lực quan trọng thúc đẩy hoạt động sưu tầm: 28% số người tham gia khảo sát và 40% nhà sưu tập Gen Z cho biết đây là một trong những lý do họ theo đuổi lĩnh vực này.
Dù vậy, xu hướng chi tiêu của Gen Z tại châu Á có những khác biệt so với bức tranh toàn cầu. Ông Heiman Ng, nhà sáng lập Art Prince Advisory, cho rằng thị trường khu vực vẫn phụ thuộc nhiều vào các nhà sưu tập kỳ cựu từ 45 tuổi trở lên, những người có kinh nghiệm và tiềm lực tài chính mạnh hơn.
Theo ông Ng, giới trẻ châu Á thường ưu tiên các mặt hàng xa xỉ và đồ sưu tầm đang thịnh hành như đồng hồ, trang sức, túi xách hay thẻ bài Pokémon, thay vì nghệ thuật hiện đại quý hiếm và đồ cổ. Những tác phẩm này thường có giá cao, đồng thời đòi hỏi người mua phải có kiến thức chuyên môn sâu rộng.
Sự nổi lên của Gen Z vì thế mở ra cơ hội mới cho thị trường nghệ thuật, nhưng chưa đồng nghĩa với việc thế hệ này sẽ nhanh chóng thay thế các nhà sưu tập truyền thống, đặc biệt tại châu Á. Công nghệ số có thể giúp người trẻ tiếp cận thị trường dễ dàng hơn, song thị hiếu, kiến thức và khả năng tài chính vẫn là những yếu tố quyết định việc họ có sẵn sàng xuống tiền cho các tác phẩm nghệ thuật giá trị cao hay không.
