Nhật Bản - quốc gia từng được nhà thám hiểm người Ý Marco Polo mô tả là “vùng đất của vàng” - đang thu hút sự quan tâm trở lại của các doanh nghiệp trong và ngoài nước khi giá kim loại quý tăng mạnh.
Tại Hokkaido, công ty Canada Irving Resources và JX Advanced Metals của Nhật Bản đang thăm dò vàng gần thị trấn Omu, phía bắc đảo. Hồi tháng 6, Irving cho biết đã phát hiện các vỉa quặng hàm lượng cao tại một phần dự án gần bờ biển Okhotsk.
Tuy nhiên, để một mỏ vàng đi vào sản xuất cần nhiều năm để hoàn tất quá trình thăm dò, cấp phép và xây dựng. JX Advanced Metals cho biết, ngay cả trong trường hợp thuận lợi, hoạt động sản xuất thương mại tại dự án Omu có thể phải đến những năm 2030 mới bắt đầu.
Nếu thành công, đây sẽ là mỏ vàng mới đầu tiên đi vào hoạt động tại Nhật Bản kể từ khi mỏ Hishikari ở tỉnh Kagoshima bắt đầu sản xuất năm 1985.
Với JX Advanced Metals, vàng không phải mục tiêu duy nhất. Công ty cũng cần silica cho hoạt động luyện đồng, trong khi khu vực Omu có các mỏ silica chứa vàng. Dự án vì vậy có thể giúp doanh nghiệp bổ sung nguồn cung silica nội địa.
Irving Resources cũng đang thăm dò tại nhiều khu vực khác ở Nhật Bản, trong đó có dự án hợp tác với tập đoàn thương mại Sumitomo và công ty khai thác vàng Mỹ Newmont gần mỏ Yamagano đã đóng cửa ở Kagoshima.
Theo ông Shuichi Miyatake, Phó chủ tịch phụ trách thăm dò của Irving Japan, Nhật Bản vẫn còn nhiều dư địa cho hoạt động thăm dò vàng. Trước đây, nước này ít được chú ý như một điểm đến đầu tư do rào cản ngôn ngữ và đồng yên từng có giá trị cao.
Nhật Bản từng là một trung tâm sản xuất vàng lớn. Trong thời kỳ Edo từ thế kỷ 17 đến thế kỷ 19, nước này được cho là đóng góp khoảng 20% sản lượng vàng toàn cầu, trong đó các mỏ trên đảo Sado chiếm khoảng một nửa.
Tuy nhiên, phần lớn các mỏ sau đó lần lượt đóng cửa, chủ yếu do quặng cạn kiệt. Hiện Hishikari là mỏ vàng duy nhất còn hoạt động tại Nhật Bản.
Theo Cục Khảo sát Địa chất Mỹ, sản lượng vàng toàn cầu đạt khoảng 3.300 tấn trong năm 2024, trong khi Nhật Bản chỉ sản xuất khoảng 4 tấn, thấp hơn nhiều so với các nước sản xuất lớn như Trung Quốc, Nga và Australia.
Bối cảnh đang thay đổi khi giá vàng tăng mạnh. Ngày 17/9, giá vàng kỳ hạn tại New York dao động trên 4.000 USD/ounce, cao hơn gấp 3 lần so với một thập kỷ trước, trong bối cảnh nhà đầu tư tìm kiếm tài sản trú ẩn trước các rủi ro địa chính trị và lạm phát.
Đáng chú ý, đà mất giá của đồng yên càng làm tăng giá trị vàng tính theo nội tệ. Ông Miyatake cho biết, giá vàng tính bằng yên hiện cao hơn 10 lần so với cuối những năm 1990, thời điểm hoạt động thăm dò vàng tại Nhật Bản chững lại.
Giá vàng cao cũng thúc đẩy một hình thức khai thác khác: “khai thác đô thị”, tức thu hồi kim loại quý từ chất thải.
Nippon Denko, công ty con của Nippon Steel, đang vận hành các lò nung để xử lý tro từ rác thải đốt nhằm thu hồi nhiều loại kim loại, trong đó có vàng. Doanh nghiệp hiện có 4 cơ sở và dự kiến nâng lên 7 cơ sở vào năm 2030.
Theo Nippon Denko, những vật dụng như quạt cầm tay và thẻ tín dụng bị thải bỏ có thể chứa một lượng nhỏ vàng. Lượng vàng trong tro sau khi xử lý thậm chí có thể cao gấp 10 lần so với quặng vàng thông thường.
Các doanh nghiệp Nhật Bản cũng đang thử nghiệm những phương pháp thu hồi vàng khác. Tập đoàn kỹ thuật IHI đang nghiên cứu công nghệ tách vàng từ nước biển bằng tảo. Tuy nhiên, chi phí hiện vẫn là rào cản lớn: để thu hồi 1 gram vàng cần xử lý lượng nước tương đương thể tích của một hồ lớn.
IHI đang xem xét sử dụng những nguồn nước có nồng độ vàng cao hơn, chẳng hạn nước thải từ suối nước nóng hoặc các mỏ khai thác, nhằm cải thiện tính khả thi của công nghệ.
Trong khi đó, Sumitomo Metal Mining, đơn vị vận hành mỏ Hishikari, đang ứng dụng công nghệ để nâng cao hiệu quả khai thác. Từ tháng 9/2025, công ty bắt đầu sử dụng drone gắn camera trong các đường hầm để quan sát những vỉa quặng nằm tại các khu vực khó tiếp cận, qua đó hỗ trợ xác định vị trí nổ mìn.
Từ thăm dò các mỏ mới đến thu hồi vàng từ rác thải và phát triển công nghệ khai thác, giá vàng tăng đang mở ra động lực mới cho ngành vàng Nhật Bản – quốc gia từng được biết đến với danh xưng “xứ sở vàng”.
