Chủ tịch Hạ viện Mỹ Nancy Pelosi - Ảnh: Reuters
Bài liên quan
Học thuyết của Joe Biden: 5 trụ cột chiến lược và 3 dấu hỏi nghi ngờ
Một tháng đầu tiên của Tổng thống Joe Biden: Đập là chính, xóa hết dấu vết của Trump
Chính quyền Biden cân nhắc giảm nhẹ các lệnh trừng phạt Iran
Vấn đề Trung Quốc của Joe Biden: Tách rời hay tái ghép nối cạnh tranh?
Theo luật pháp, Tổng thống Hoa Kỳ là người có thẩm quyền duy nhất để phóng vũ khí hạt nhân vào bất kỳ lúc nào và vì bất kỳ lý do gì. Mặc dù mệnh lệnh phải được Bộ trưởng Quốc phòng xác nhận, nhưng vị trí đó không có quyền phủ quyết và buộc phải tuân thủ, vì xác nhận chỉ đơn giản là xác minh rằng mệnh lệnh đó đến từ Tổng thống.
Sáng kiến này được đưa ra bởi đại diện dân biểu Jimmy Panetta, người cho biết ông đang kêu gọi Tổng thống Biden "cài đặt các kiểm tra & cân bằng trong cấu trúc chỉ huy và kiểm soát hạt nhân của chúng ta".
“... Việc một người có đặc quyền như thế này dẫn đến những rủi ro thực sự”, lá thư của Panetta, được trích dẫn bởi Politico. “Các Tổng thống trong quá khứ đã đe dọa tấn công các quốc gia khác bằng vũ khí hạt nhân hoặc thể hiện hành vi khiến các quan chức khác bày tỏ lo ngại về phán quyết của Tổng thống”.
Panetta vạch ra rằng, mặc dù người ta cho rằng một Tổng thống sẽ tham khảo ý kiến của các cố vấn trước khi ra lệnh tấn công hạt nhân, nhưng không có "yêu cầu" nào buộc ông phải làm như vậy. Hạ nghị sĩ lưu ý rằng "quân đội có nghĩa vụ thực hiện mệnh lệnh nếu họ đánh giá là hợp pháp theo luật chiến tranh", đề cập đến nghĩa vụ của Bộ trưởng Quốc phòng Hoa Kỳ để xác minh mệnh lệnh đó.
"Dưới thế trận hiện tại của các lực lượng hạt nhân Hoa Kỳ, cuộc tấn công đó sẽ xảy ra trong vài phút", bức thư viết.
Để thay thế cho một kịch bản lệnh tấn công hạt nhân có thể xảy ra, các đảng viên đảng Dân chủ Hạ viện đưa ra đề xuất yêu cầu các quan chức khác, chẳng hạn như người phát biểu của Hạ viện và phó Tổng thống - hiện tại là Nancy Pelosi và Kamala Harris, tương ứng - phê duyệt lệnh.
Đảng Dân chủ vạch ra rằng cả hai quan chức hàng đầu đều không "có thể bị Tổng thống cách chức nếu họ không đồng ý".
Hiện tại, Tổng thống Mỹ có khả năng đơn phương phát động một cuộc tấn công hạt nhân. Mặc dù lệnh đó sẽ phải được Bộ trưởng quốc phòng xác nhận, Bộ trưởng quốc phòng không có quyền phủ quyết.
Theo truyền thống, các tổng thống Hoa Kỳ đã truyền lại một chiếc cặp chứa tất cả các vật liệu cần thiết để thực hiện một cuộc tấn công hạt nhân, một cái gọi là "vali hạt nhân".
Khi chiếc cặp được bàn giao cho Tổng thống Mỹ trước đó là Donald Trump, các đảng viên Đảng Dân chủ bày tỏ lo ngại về việc ông có thể tiếp cận vũ khí nguy hiểm. Đặc biệt, Chủ tịch Hạ viện Pelosi tuyên bố rằng một Tổng thống "mất kiểm soát" có thể bắt đầu một cuộc chiến tranh hạt nhân và đặt câu hỏi về "các biện pháp phòng ngừa sẵn có" có thể ngăn ông ta ra lệnh phóng.
Joe Biden, người kế thừa "vali hạt nhân" từ Trump sau khi nhậm chức vào ngày 20 tháng 1, là một người ủng hộ lớn tiếng cho việc không phổ biến vũ khí hạt nhân và kiểm soát vũ khí.
Tổng thống đề xuất một công thức tuyên bố hạt nhân cho Hoa Kỳ, được gọi là "mục đích duy nhất", cho thấy rằng mục đích duy nhất của vũ khí hạt nhân của Hoa Kỳ là để ngăn chặn việc sử dụng hạt nhân chống lại nước này hoặc các đồng minh.
Vali hạt nhân là vật luôn đi cùng với Tổng thống Mỹ bất cứ đâu - Ảnh: Getty
Mục đích duy nhất hay cam kết không sử dụng trước?
Chính sách mục đích duy nhất, như một số nhà quan sát lập luận, không giống như một cam kết "không sử dụng trước", một lập trường không sử dụng vũ khí hạt nhân làm phương tiện chiến tranh trừ khi bị đối thủ tấn công trước.
Ankit Panda và Vipin Narang, trong bài bình luận của họ cho War on the Rocks, đã phác thảo rằng "mục đích duy nhất" và "không sử dụng trước" là khác nhau, mặc dù một số tranh luận ngược lại.
"[...] Nó gần giống nhau nhưng không phải là điều tương tự. Không sử dụng trước là tuyên bố về thời điểm Hoa Kỳ sẽ và sẽ không sử dụng vũ khí hạt nhân. Đó là một ràng buộc việc làm rõ ràng: Nó cam kết một nhà nước không sử dụng vũ khí hạt nhân ngoại trừ để trả đũa các cuộc tấn công hạt nhân. Ngược lại, mục đích duy nhất giống như tên gọi của nó ngụ ý một tuyên bố về lý do tại sao Hoa Kỳ sở hữu kho vũ khí hạt nhân mà họ có, chứ không phải cách họ sẽ sử dụng nó", các tác giả nhấn mạnh trong bài báo.
Khi cuộc tranh luận sôi nổi diễn ra giữa những người ủng hộ cho cả hai cách tiếp cận, Tom Z. Collina, giám đốc chính sách của Quỹ Ploughshares Fund - một tổ chức công cộng ủng hộ các sáng kiến ngăn chặn việc phổ biến và sử dụng vũ khí hạt nhân - đã cân nhắc ý kiến của mình rằng chính quyền Biden nên từ bỏ thẩm quyền duy nhất để phát động các cuộc tấn công hạt nhân và thực hiện chính sách không sử dụng trước.
"Plowshares đang yêu cầu Tổng thống Biden thông báo rằng ông ấy sẽ chấm dứt chính sách độc quyền theo hai cách củng cố: 1) Hoa Kỳ sẽ không bao giờ bắt đầu một cuộc chiến tranh hạt nhân và sẽ chỉ xem xét việc sử dụng vũ khí hạt nhân để đáp trả một cuộc tấn công hạt nhân đã được xác nhận, hay còn gọi là Không sử dụng lần đầu; 2) Lệnh sử dụng vũ khí hạt nhân trước tiên phải được cả cơ quan hành pháp và lập pháp của chính phủ phê duyệt", ông Collina đưa ra trong các lựa chọn thay thế cho các kịch bản phóng hạt nhân hiện tại.
Bonnie Jenkins, được Tổng thống Biden đề cử làm Ngoại trưởng phụ trách các vấn đề kiểm soát vũ khí và an ninh quốc tế, lên tiếng ủng hộ chính sách "không sử dụng trước", đồng thời chỉ trích chính quyền trước đó đã tăng cường tài trợ cho vũ khí hạt nhân của Mỹ.
“Chúng tôi đang cố gắng nói rằng, chúng tôi sẽ không tấn công bạn bằng vũ khí hạt nhân trừ khi bạn tấn công chúng tôi bằng vũ khí hạt nhân”, cô ấy giải thích trong một podcast của House of Dilemma vào tháng 1.
“Đó là hướng đi của vấn đề. Tuy nhiên, vào năm 2018, chúng tôi đã rút lại một số bước về điều đó. Chúng tôi đã thêm tất cả những điều kiện này để chúng tôi thực sự có thể sử dụng vũ khí hạt nhân. Chúng tôi đã lùi lại phía sau".
Kể từ sau khi lên nắm quyền, ông Biden đã gia hạn hiệp ước kiểm soát vũ khí New START với Moscow và bày tỏ ý định khôi phục Kế hoạch Hành động Toàn diện Chung (JCPOA) với Iran mà ông Trump đã đơn phương rút khỏi năm 2018 - một thỏa thuận hạt nhân dự kiến nước cộng hòa Hồi giáo sẽ thu nhỏ chương trình hạt nhân để đổi lấy gỡ bỏ các biện pháp trừng phạt.
