Vừa qua, Viện Kiểm sát nhân dân (VKSND) tối cao đã ban hành cáo trạng truy tố 58 bị can trong vụ án nhận và đưa hối lộ đặc biệt nghiêm trọng xảy ra tại Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế). Một "luật ngầm" về mức giá chung cho từng bộ hồ sơ đã biến cơ quan quản lý nhà nước thành nơi trục lợi bất chính suốt nhiều năm qua.
Theo hồ sơ vụ án, sau khi Nghị định số 15/2018/NĐ-CP về hướng dẫn Luật An toàn thực phẩm có hiệu lực, các quy định về việc đăng ký, công bố sản phẩm thực phẩm bảo vệ sức khỏe vẫn còn tồn tại nhiều điểm chung chung, thiếu hướng dẫn cụ thể về tiêu chí kỹ thuật. Lợi dụng sự lúng túng của doanh nghiệp và những "khoảng xám" trong quy trình thẩm định, dàn lãnh đạo Cục An toàn thực phẩm đã cấu kết để thiết lập một đường dây nhận hối lộ có tổ chức.
Tháng 9/2018, trên cương vị Cục trưởng, bị can Nguyễn Thanh Phong đã chủ trì cuộc họp cấp ủy và lãnh đạo Cục. Tại đây, ông Phong cùng các thuộc cấp đã thống nhất một chủ trương "động trời": Cho phép chuyên viên nhận tiền ngoài lệ phí từ các doanh nghiệp khi thẩm xét hồ sơ. Để tránh sự lộn xộn, nhóm này đã ấn định mức giá "ngầm" dao động từ 5 đến 10 triệu đồng cho mỗi bộ hồ sơ công bố sản phẩm, với mức bình quân là 7 triệu đồng.
Chủ trương này sau đó được quán triệt xuống các đơn vị trực thuộc như Trung tâm Ứng dụng và Đào tạo An toàn thực phẩm, Phòng Quản lý Tiêu chuẩn và Kiểm nghiệm. Từ đây, một quy trình "làm luật" khép kín chính thức vận hành, kéo dài từ năm 2018 đến tận năm 2024.
Điểm đáng chú ý trong vụ án này là sự phân chia lợi ích được thực hiện một cách chi tiết, chuyên nghiệp như một bảng lương thưởng. Tiền hối lộ từ doanh nghiệp sau khi thu về sẽ được chia cho từ lãnh đạo cao nhất đến chuyên viên thẩm định trực tiếp theo các định mức cố định.
Cụ thể, đối với mỗi bộ hồ sơ, bị can Nguyễn Thanh Phong nhận phần "phế" từ 1 triệu đến 3 triệu đồng tùy vào đơn vị thẩm xét. Với vai trò cầm đầu và phê duyệt chủ trương, ông Phong bị cáo buộc đã hưởng lợi bất chính tổng cộng gần 44 tỷ đồng.
Trong khi đó, bị can Trần Việt Nga (cựu Cục trưởng, giai đoạn trước đó là Phó Cục trưởng) cũng thiết lập một cơ chế "hành" doanh nghiệp riêng biệt. Bà Nga thường xuyên để hồ sơ quá hạn, không ký duyệt hoặc trả lại với những lý do mơ hồ nhằm ép chuyên viên phải thu tiền của doanh nghiệp rồi nộp lại cho mình tối thiểu 2 triệu đồng mỗi hồ sơ. Bằng thủ đoạn này, bà Nga đã thu lợi hơn 8 tỷ đồng.
Không đứng ngoài cuộc, các Phó Cục trưởng là Nguyễn Hùng Long và Đỗ Hữu Tuấn cũng tích cực tham gia vào đường dây. Kết quả điều tra xác định ông Long nhận 8,6 tỷ đồng và ông Tuấn nhận 4,3 tỷ đồng để ký nhanh các giấy tiếp nhận đăng ký và giấy chứng nhận nhà máy đạt chuẩn GMP. Các vị trí cấp thấp hơn như Trưởng phòng, Giám đốc trung tâm và chuyên viên cũng đều được chia phần theo "ngạch" bậc công tác, tạo nên một tập thể sai phạm mang tính hệ thống.
Cơ quan tố tụng xác định, trong suốt 6 năm, đường dây này đã nhận tổng cộng 94 tỷ đồng từ các tổ chức, cá nhân. Đổi lại, các bị can đã "tạo điều kiện" để cấp Giấy tiếp nhận công bố sản phẩm và Giấy chứng nhận tiêu chuẩn GMP một cách nhanh chóng, bỏ qua các rào cản kỹ thuật khắt khe.
Hành vi của dàn lãnh đạo và cán bộ Cục An toàn thực phẩm không chỉ vi phạm nghiêm trọng quy định về phòng chống tham nhũng mà còn trực tiếp đe dọa đến sức khỏe cộng đồng. Khi các tiêu chuẩn về thực phẩm bảo vệ sức khỏe bị mua chuộc bằng tiền, người tiêu dùng chính là đối tượng chịu rủi ro lớn nhất từ những sản phẩm chưa được kiểm định khách quan.
Hiện, VKSND tối cao đã truy tố Nguyễn Thanh Phong, Trần Việt Nga cùng 32 đồng phạm về tội "Nhận hối lộ". Bên cạnh đó, 24 bị can là đại diện các doanh nghiệp cũng bị truy tố về tội "Đưa hối lộ". Vụ án là hồi chuông cảnh tỉnh về sự thoái hóa biến chất trong công tác cán bộ tại các cơ quan nắm giữ quyền lực kiểm tra, giám sát an toàn sức khỏe nhân dân.
