Từ ngày 17 đến 24/8, Đoàn chuyên gia Hội đồng Di tích và Di chỉ Quốc tế (ICOMOS) đã khảo sát thực địa Khu di tích khảo cổ Óc Eo - Ba Thê, tỉnh An Giang. Đây là bước quan trọng trong quá trình đánh giá hồ sơ đề cử Di sản Thế giới, sau khi hồ sơ được trình Trung tâm Di sản Thế giới UNESCO ngày 29/1/2026.
Khu di sản tiêu biểu về văn hóa Óc Eo
Khu di tích khảo cổ Óc Eo - Ba Thê nằm ở vùng hạ lưu sông Mê Kông, là một trong những trung tâm tiêu biểu và toàn diện của văn hóa Óc Eo, phát triển từ khoảng thế kỷ I đến thế kỷ VII sau Công nguyên, gắn với sự hình thành và phát triển của vương quốc Phù Nam.
Ảnh: Bích Thủy
Hồ sơ đề cử gồm 4 khu vực thành phần có mối quan hệ hữu cơ: Khu vực núi Ba Thê (Khu A), Khu đô thị Óc Eo (Khu B), Giồng Xoài (Khu C) và Nền Chùa (Khu D). Tổng diện tích khu đề cử khoảng 453,1ha, vùng đệm rộng 946,3ha.
Bốn khu vực cùng phản ánh một hệ thống đô thị - tôn giáo - thương mại phát triển, với không gian cư trú, sản xuất thủ công, kiến trúc tín ngưỡng, mạng lưới giao thông thủy và cửa ngõ hướng biển. Hàng nghìn hiện vật khảo cổ đã phát hiện trong khu vực di tích như tượng thờ, minh văn, đồ trang sức, khuôn đúc, công cụ sản xuất, tiền tệ và hàng hóa nhập khẩu từ nhiều khu vực cho thấy vị trí quan trọng của Óc Eo trong các mạng lưới giao lưu văn hóa, thương mại xuyên Á.
Trên cơ sở những giá trị nổi bật về lịch sử, văn hóa và khảo cổ học, Khu di tích khảo cổ Óc Eo - Ba Thê được đề cử theo tiêu chí (ii) và (iii) của Công ước Di sản Thế giới năm 1972.
Gắn hoàn thiện hồ sơ với bảo tồn bền vững
Sau chuyến khảo sát của Đoàn chuyên gia, UBND tỉnh An Giang tổ chức hội nghị tổng kết Chương trình này. Tại đây, các chuyên gia ICOMOS đưa ra nhiều khuyến nghị nhằm tiếp tục hoàn thiện hồ sơ, đồng thời tăng cường công tác bảo tồn, quản lý và phát huy giá trị di sản gắn với cộng đồng.
Theo đó, trong chương trình khảo sát, Đoàn chuyên gia ICOMOS đã tham quan Bảo tàng An Giang, kho lưu giữ hiện vật và khảo sát nhiều di tích thành phần tại xã Óc Eo và xã Mỹ Thuận như Linh Sơn Bắc, đỉnh núi Ba Thê, Linh Sơn tự, Linh Sơn Nam, Gò Tư Trâm, Gò Sáu Thuận, Gò Giồng Cát, Lung Lớn và Hào thành cổ, Giồng Xoài, Nền Chùa…
Đặc biệt, các hoạt động tiếp xúc cộng đồng tại chùa Linh Sơn và Khu di tích Nền Chùa cho thấy sự gắn kết giữa di sản văn hóa với đời sống người dân địa phương. Đây cũng là yếu tố quan trọng trong định hướng bảo tồn di sản gắn với cộng đồng.
Chuyên gia ICOMOS, tiến sĩ Rima Hooja đánh giá cao công tác chuẩn bị của các bộ, ngành, tỉnh An Giang và địa phương. Bà đề nghị tiếp tục bổ sung các tư liệu, giá trị minh chứng nhằm làm rõ hơn những nội dung phục vụ quá trình đánh giá hồ sơ, hướng tới lợi ích lâu dài cho di sản và cộng đồng.
Tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ VHTT&DL Hoàng Đạo Cương đánh giá chuyến khảo sát của chuyên gia ICOMOS là cột mốc quan trọng để đánh giá thực trạng di sản và tiếp tục hoàn thiện hồ sơ đề cử.
Thứ trưởng đề nghị tỉnh An Giang và các cơ quan quản lý tiếp tục thực hiện quy hoạch, cắm mốc di tích, bảo vệ cảnh quan; bảo vệ nghiêm các điểm khảo cổ tiềm năng, tránh nguy cơ thất thoát cổ vật.
Cùng với đó, cần tăng cường gắn kết cộng đồng với di sản thông qua giáo dục học đường, tạo sinh kế bền vững cho người dân địa phương...
Tiếp thu các khuyến nghị, Phó Chủ tịch UBND tỉnh An Giang Lê Văn Phước khẳng định địa phương sẽ tiếp tục huy động nguồn lực, tăng cường phối hợp với các cơ quan Trung ương, tổ chức chuyên môn, nhà khoa học và cộng đồng để bảo tồn, quản lý và phát huy giá trị Khu di tích khảo cổ Óc Eo - Ba Thê.
Theo đó, tỉnh chú trọng bảo vệ tính toàn vẹn, tính xác thực của di sản; hoàn thiện hệ thống quản lý, bảo vệ các khu vực khảo cổ; tăng cường ứng dụng khoa học - công nghệ, chuyển đổi số trong nghiên cứu, quản lý và giới thiệu di sản. Đồng thời, phát huy giá trị di sản thông qua giáo dục, truyền thông, hoạt động văn hóa và phát triển du lịch bền vững, tạo điều kiện để cộng đồng địa phương tham gia và hưởng lợi.
Việc hoàn thiện hồ sơ đề cử vì thế đang được đặt trong mối quan hệ chặt chẽ với công tác bảo tồn và quản lý di sản. Lãnh đạo tỉnh An Giang nhấn mạnh, được ghi danh là Di sản Thế giới không phải là đích đến cuối cùng mà là sự khởi đầu của trách nhiệm lớn hơn đối với di sản, cộng đồng và các thế hệ mai sau.
Với những giá trị nổi bật về lịch sử, văn hóa và khảo cổ học, Óc Eo - Ba Thê là tài sản quý giá của Việt Nam và khu vực Đông Nam Á. Việc khẩn trương hoàn thiện hồ sơ trên cơ sở tiếp thu đầy đủ khuyến nghị của chuyên gia ICOMOS sẽ tạo nền tảng quan trọng cho chặng đường hướng tới mục tiêu được UNESCO xem xét, ghi danh là Di sản Thế giới.
