Đây là những hiện vật có giá trị đặc biệt về lịch sử, văn hóa và nghệ thuật, phản ánh các giai đoạn phát triển quan trọng trong đời sống tinh thần của cư dân Nam Bộ qua nhiều thế kỷ.
Theo Quyết định số 236/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ban hành ngày 31/12/2025, Bát bồng văn hóa Óc Eo hiện đang lưu giữ tại Bảo tàng TP.HCM được công nhận là Bảo vật quốc gia. Hiện vật này là bảo vật thứ 14 đang được bảo tồn trong hệ thống bảo tàng thuộc giai đoạn thời Dựng nước tại TP.HCM.
Bát bồng có niên đại khoảng 3.800 - 4.000 năm cách ngày nay, thuộc giai đoạn tiền sơ sử của cư dân cổ tại khu vực Nam Bộ. Hiện vật được chế tác từ đất nung, gồm phần chân đế cao, thân bát rộng và miệng loe. Các nhà nghiên cứu cho biết cấu trúc của bát được chia thành nhiều phần rõ rệt, thể hiện trình độ kỹ thuật và thẩm mỹ phát triển của cư dân cổ.
Bề mặt hiện vật có lớp áo màu xám hồng đặc trưng của gốm nung. Qua phân tích vi ảnh Microstructure, các nhà khoa học xác định bát được nung ở nhiệt độ khoảng 700 - 800°C. Phần chân đế cao, loe xiên kết hợp với thân bát rộng tạo nên tổng thể cân đối và vững chắc.
Trên thân bát là các hoa văn được thực hiện bằng kỹ thuật khắc vạch kết hợp in chìm, tạo thành những dải họa tiết hình tam giác, hình thoi và các đường chỉ song song, được bố cục hài hòa, cho thấy tư duy thẩm mỹ phát triển của cư dân cổ.
Bên cạnh đó, Bộ tượng gốm men nhiều màu Tam quan Đại Đế cũng được công nhận là Bảo vật quốc gia. Bộ tượng có niên đại khoảng cuối thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX, được xem là hiện vật tiêu biểu cho nghệ thuật gốm men nhiều màu của vùng Nam Bộ.
Các tượng được chế tác công phu, thể hiện rõ nét trang phục, mũ miện và thần thái nhân vật. Theo các nhà nghiên cứu, bộ tượng không chỉ có giá trị về kỹ thuật tạo hình và men màu đặc sắc mà còn mang ý nghĩa văn hóa - tín ngưỡng sâu sắc.
Hình tượng Tam quan Đại Đế gắn với quan niệm bảo hộ, che chở và mang lại bình an cho cộng đồng, phản ánh đời sống tâm linh phong phú cũng như sự giao lưu, tiếp biến văn hóa của cư dân Nam Bộ.
Theo Bảo tàng TP.HCM, hai Bảo vật quốc gia này đang được trưng bày phục vụ công chúng từ ngày 6 đến 8/3/2026 tại bảo tàng (số 65 Lý Tự Trọng, TP.HCM), nhằm giới thiệu rộng rãi những giá trị tiêu biểu của di sản văn hóa và góp phần nâng cao ý thức bảo tồn, phát huy các giá trị lịch sử và văn hóa của đất nước.
