Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen gọi mở rộng EU là một “yêu cầu địa chính trị cấp thiết” trong bối cảnh xung đột Ukraine kéo dài. “Khi các quốc gia xin gia nhập đạt được tiến bộ trên con đường cải cách, EU phải sẵn sàng chào đón họ”, bà nói.
Để thuyết phục 27 thành viên hiện nay ủng hộ kế hoạch, Ủy ban châu Âu đề xuất nhiều cơ chế bảo vệ nhằm hạn chế rủi ro chính trị và kinh tế. Đáng chú ý là thời gian thử thách 15 năm đối với các thành viên mới. Nếu một nước vi phạm nghiêm trọng các giá trị dân chủ hoặc nguyên tắc hợp tác, EU có thể nhanh chóng tước quyền biểu quyết tại Hội đồng EU hoặc cắt giảm hỗ trợ tài chính với quốc gia đó.
EU cũng đề xuất cơ chế “tích hợp từng bước”, cho phép các nước ứng viên tham gia sớm một số chương trình, chính sách và lĩnh vực của thị trường chung như năng lượng, giao thông, số hóa, an ninh và quốc phòng. “Tích hợp từng bước không phải là sự thay thế cho tư cách thành viên đầy đủ; nó là chất xúc tác cho quá trình mở rộng”, Ủy viên phụ trách mở rộng Marta Kos nói. Quyền tiếp cận này có thể bị thu hồi nếu nước ứng viên không tiếp tục cải cách hoặc không tuân thủ chính sách đối ngoại và các lệnh trừng phạt của EU.
Để tránh tình trạng bế tắc trong công tác quản trị khi khối có thể tăng lên tới 35 thành viên, Ủy ban châu Âu kiến nghị chuyển đổi cơ chế quyết định từ đồng thuận 100% sang bỏ phiếu theo đa số đủ điều kiện trong các lĩnh vực quan trọng như áp đặt lệnh trừng phạt, phòng chống gian lận thuế và các bước trung gian của tiến trình gia nhập.
Ngoài ra, EU cũng xem xét khả năng thu gọn quy mô của Ủy ban châu Âu xuống mức tương đương hai phần ba số quốc gia thành viên theo hệ thống luân phiên bình đẳng, thay vì duy trì mỗi nước một ủy viên như hiện nay. Đối với các tranh chấp song phương nội bộ, những nước mới gia nhập sẽ được yêu cầu tự nguyện cam kết không sử dụng quyền phủ quyết để cản trở quá trình mở rộng khối trong tương lai.
Về trường hợp của Ukraine, EU dự kiến áp dụng các biện pháp chuyển tiếp đặc biệt để hạn chế tác động từ ngành nông nghiệp quy mô lớn của nước này đối với nông dân trong khối.
Tình hình gia nhập của từng quốc gia ứng viên cũng sẽ được phân hóa rõ rệt, trong đó Montenegro đang là nước dẫn đầu với mục tiêu hoàn tất đàm phán kỹ thuật vào cuối năm 2026 hoặc đầu năm 2027 để gia nhập EU vào năm 2028. Lộ trình chi tiết cho bốn quốc gia gồm Montenegro, Albania, Moldova và Ukraine sẽ được công bố vào ngày 28/10.
Các lãnh đạo EU dự kiến sẽ bắt đầu thảo luận chính thức về gói đề xuất này tại cuộc họp Hội đồng Châu Âu diễn ra vào ngày 15/10 - 16/10.
