Man Utd sẽ còn thay tướng, nếu vẫn cố đi tìm một Alex Ferguson khác!

Một câu hỏi khiến nhiều người ngơ ngác

Có một câu chuyện nhỏ nhưng đủ sức gợi mở về lịch sử Man Utd. Khi được hỏi về những HLV từng đưa đội bóng đến chức vô địch quốc gia, Paul Scholes và Nicky Butt chỉ nhớ ra hai cái tên. Cái tên thứ ba, Ernest Mangnall, khiến cả hai ngơ ngác. “Ai cơ?”, Butt thốt lên, còn Scholes cũng bất ngờ không kém.

Thực ra, Mangnall là người đưa Man Utd đến hai chức vô địch quốc gia đầu tiên, vào các mùa 1907/08 và 1910/11. Nhưng hơn một thế kỷ sau, dấu ấn của ông gần như bị che khuất bởi những triều đại vĩ đại hơn nhiều.

Man Utd có 20 chức vô địch quốc gia (hay Ngoại hạng Anh sau này), nhưng chỉ ba HLV mang về những danh hiệu ấy: Mangnall hai lần đăng quang, Sir Matt Busby năm lần và Sir Alex Ferguson 13 lần. Riêng Busby và Ferguson đã chiếm tới 18 chức vô địch. Một sự tập trung thành công hiếm thấy, đồng thời cũng đặt ra câu hỏi về khả năng kế thừa của một trong những CLB giàu truyền thống nhất nước Anh.

Hãy nhìn sang Liverpool. Cũng sở hữu 20 chức vô địch quốc gia, nhưng thành tích ấy được chia cho 10 HLV, từ Tom Watson, Bill Shankly, Bob Paisley, Joe Fagan, Kenny Dalglish đến Jurgen Klopp và Arne Slot. Sự khác biệt không chỉ nằm ở số lượng những nhà cầm quân đưa CLB lên đỉnh cao. Nó còn cho thấy thành công của Liverpool được vun đắp qua nhiều thế hệ HLV, trong khi lịch sử Man Utd lại tập trung gần như tuyệt đối vào hai cá nhân.

Điều đó không có nghĩa Man Utd không có những HLV giỏi sau Busby và Ferguson. Nhưng nó cho thấy CLB từng trải qua những giai đoạn mà thành công gắn chặt với tài năng và quyền lực của một nhà cầm quân đặc biệt. Khi những cá nhân ấy rời đi, Man Utd không chỉ mất người dẫn dắt mà còn phải đối diện với bài toán duy trì những giá trị đã làm nên vị thế của mình.

Việc Michael Carrick bị sa thải sau vỏn vẹn 173 ngày cầm quân là diễn biến mới nhất của câu chuyện ấy. Nhưng nếu chỉ nhìn vào những cuộc thay tướng liên tiếp, người ta sẽ bỏ qua vấn đề sâu xa hơn: Man Utd đang thiếu một nền móng đủ vững để thành công không còn phụ thuộc vào sự xuất hiện của một cá nhân phi thường.

Hai người khổng lồ và di sản khó kế thừa

Khi Matt Busby đến Man Utd năm 1945, CLB còn rất xa hình ảnh về một siêu CLB mà thế giới biết ngày nay. Old Trafford bị bom đạn Thế chiến II tàn phá, không thể sử dụng; United phải mượn Maine Road của Man City làm sân nhà, đồng thời gượng dậy sau những tổn thất tài chính và vật chất của chiến tranh.

Busby từng khoác áo Man City và Liverpool, thậm chí được đề nghị dẫn dắt Liverpool trước khi nhận lời Man Utd. Nhưng ông đến Old Trafford với một ý tưởng rõ ràng: xây dựng một đội bóng có khả năng phát triển lâu dài, thay vì chỉ hướng đến những chiến thắng trước mắt.

Cầu thủ trẻ phải có con đường lên đội một. Man Utd phải chơi thứ bóng đá giàu khát vọng và đủ sức cạnh tranh với những đội bóng mạnh nhất châu Âu. "Busby Babes" vì thế không đơn thuần là tên gọi một thế hệ cầu thủ. Đó còn là biểu tượng cho triết lý phát triển mà Busby muốn xây dựng: đào tạo, trao cơ hội và đặt niềm tin vào những tài năng trưởng thành từ chính CLB.

Thảm họa Munich năm 1958 suýt xóa sạch thành quả ấy. Tám cầu thủ Man Utd thiệt mạng trong vụ tai nạn máy bay, cùng nhiều thành viên khác của đoàn; Busby bị thương nặng. Nhưng ông trở lại, xây dựng lại đội bóng từ đống đổ nát. George Best, Denis Law và Bobby Charlton trở thành những gương mặt tiêu biểu của thế hệ hồi sinh, đưa Man Utd lên đỉnh cao châu Âu năm 1968 sau chiến thắng 4-1 trước Benfica tại Wembley.

Với Aaron Burns, cựu cầu thủ học viện Man Utd, hiện đứng đầu Hiệp hội các cựu cầu thủ CLB, những ký ức ấy vẫn hiện hữu trong đời sống của đội bóng. “Man Utd là khát vọng và là nguồn cảm hứng”, ông nói. “Bạn bước vào tòa nhà, thấy các huyền thoại, nhưng cũng thấy nỗi đau. Bạn thấy thảm họa Munich, thứ được nhắc đến thường xuyên.”

Burns nhìn thấy mối liên hệ trực tiếp giữa hai triều đại vĩ đại: Ferguson xây dựng những giá trị cốt lõi trên nền tảng Busby để lại, như cách ông nói, “xây lên trên chứ không phải xây bên cạnh”.

Đó có lẽ là điểm quan trọng nhất khi nhìn vào thành công của Man Utd. Busby không chỉ để lại một đội bóng vô địch châu Âu. Ông đặt nền móng cho một bản sắc mà người kế nhiệm có thể tiếp tục phát triển. Ferguson cũng không chỉ giành danh hiệu. Ông biến những giá trị ấy thành một hệ thống vận hành hiệu quả trong nhiều thập kỷ.

Sau Busby, Wilf McGuinness, Frank O'Farrell, Tommy Docherty, Dave Sexton và Ron Atkinson lần lượt ngồi vào ghế nóng. Họ mang về tổng cộng 4 chiếc cúp quốc nội, nhưng không thể đưa Man Utd trở lại ngôi vô địch quốc gia. Đội bóng phải chờ đến năm 1993 mới chấm dứt cơn khát danh hiệu kéo dài từ năm 1967, nhờ Ferguson.

Alex Ferguson sinh ra ở Govan, Glasgow, cách nơi Busby chào đời tại Orbiston, Bellshill chưa đầy 20 dặm. Hai người có nhiều điểm tương đồng: cùng xuất thân tầng lớp lao động Scotland, coi trọng đào tạo trẻ và bóng đá tấn công, đồng thời nhìn công việc huấn luyện rộng hơn việc lựa chọn đội hình cho mỗi trận đấu.

Tuy nhiên, Ferguson đến Old Trafford với một hành trang khác. Khi nhậm chức vào tháng 11/1986, ông đã là một trong những HLV được kính trọng nhất nước Anh nhờ thành công tại Aberdeen. Chiến thắng trước Real Madrid ở chung kết Cúp C2 châu Âu năm 1983 đã đưa tên tuổi ông ra khỏi phạm vi bóng đá Scotland.

Dẫu vậy, Ferguson cũng không tiếp quản một đội bóng sẵn sàng thống trị. Man Utd chưa vô địch quốc gia từ năm 1967 và vẫn sống dưới cái bóng thành công của Liverpool. Ông phải thay đổi cả những thói quen và chuẩn mực của CLB trước khi có thể thay đổi vị thế của đội bóng. FA Cup chỉ đến vào năm 1990, Cúp C2 châu Âu năm 1991, còn chức vô địch quốc gia, như đã đề cập, phải chờ đến năm 1993.

Ferguson không xây dựng thành công bằng một đội hình bất biến. Ông liên tục tái thiết, chia tay những cầu thủ đã thành danh và đưa những gương mặt mới vào đội hình mà không để các chuẩn mực bị hạ thấp. Lứa cầu thủ trưởng thành từ học viện, thường được gọi là thế hệ '92, với David Beckham, Paul Scholes, Nicky Butt, Gary Neville, Phil Neville và Ryan Giggs là biểu tượng rõ nhất cho triết lý ấy.

Cú ăn ba năm 1999 là đỉnh cao của một thế hệ, nhưng Ferguson không dừng lại ở đó. Những đội hình vô địch giữa thập niên 2000 và đội hình đăng quang Champions League năm 2008 được xây dựng quanh những nhân tố khác. Khả năng thay đổi mà vẫn duy trì được bản sắc chính là một trong những yếu tố giúp ông giữ Man Utd ở vị thế hàng đầu trong thời gian dài.

Đừng tìm một Ferguson khác

Sau khi Ferguson nghỉ hưu năm 2013, Man Utd không thiếu những HLV có danh tiếng. David Moyes, Louis van Gaal, Jose Mourinho, Ole Gunnar Solskjaer, Erik ten Hag rồi Michael Carrick đều từng được kỳ vọng sẽ đưa đội bóng trở lại vị thế vốn có. Nhưng không ai tái lập được sự thống trị mà Ferguson từng tạo ra.

Những danh hiệu vẫn xuất hiện, nhưng chúng không đủ để xóa đi cảm giác Man Utd đang ngày càng xa rời vị thế của một ứng viên vô địch Premier League. FA Cup của Van Gaal, cú đúp League Cup và Europa League của Mourinho hay hai danh hiệu quốc nội dưới thời Ten Hag đều có giá trị riêng. Tuy nhiên, tại Old Trafford, những thành tựu ấy thường bị đặt cạnh một câu hỏi lớn hơn: bao giờ Man Utd mới lại vô địch nước Anh?

Paul Scholes không ngần ngại cho rằng chức vô địch Ngoại hạng Anh mới là thước đo thực sự đối với một HLV Man Utd. Các đội bóng khác cũng có thể giành những chiếc cúp quốc nội, nhưng Quỷ đỏ phải hướng đến khả năng thống trị giải đấu. Ngay cả Wayne Barton, nhà sử học uy tín của CLB, cũng thừa nhận rằng trong kỷ nguyên hiện đại, vô địch quốc gia là yêu cầu bắt buộc, hoặc ít nhất đội bóng phải cạnh tranh sòng phẳng ngôi đầu và thường xuyên góp mặt ở những trận chung kết.

Có thể hiểu được quan điểm ấy. Một CLB từng thống trị bóng đá Anh không thể dễ dàng hài lòng với những danh hiệu nhỏ hơn. Nhưng vấn đề nằm ở chỗ tiêu chuẩn thành công có thể được duy trì trong khi năng lực tạo ra thành công lại không còn như trước.

Man Utd có quyền đòi hỏi HLV phải vô địch Premier League. Nhưng để biến yêu cầu ấy thành hiện thực, CLB cần nhiều hơn một nhà cầm quân giỏi. Họ cần một định hướng bóng đá nhất quán, một hệ thống tuyển dụng phù hợp, sự phối hợp giữa ban lãnh đạo và ban huấn luyện, cùng một kế hoạch đủ dài để các quyết định không bị đảo lộn sau mỗi lần thay tướng.

Man Utd hiện không cần tìm một Busby thứ hai hay một Ferguson thứ hai. Những nhân vật như vậy không thể được tạo ra bằng một quyết định bổ nhiệm. Và nếu cứ tiếp tục lấy thời kỳ Busby và Ferguson làm thước đo, nhưng không học được cách họ xây dựng và duy trì thành công, Man Utd sẽ mãi mắc kẹt giữa niềm tự hào về quá khứ và nỗi thất vọng của hiện tại.

Michael Carrick là nạn nhân mới nhất phải rời Old Trafford, nhưng ông không phải người đầu tiên và cũng không phải người cuối cùng nếu bài toán kế thừa vẫn chưa có lời giải. Điều đáng lo ngại với Man Utd không phải là họ chưa tìm được một Ferguson mới, mà là sau hơn một thập kỷ, đội bóng này vẫn chưa xác quyết được rằng, họ có thể thành công mà không cần một Ferguson khác.