Cuộc xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran leo thang khi các cơ sở năng lượng chiến lược bị đưa vào tầm ngắm. Ngày 18/3, Israel không kích mỏ khí đốt Nam Pars của Iran. Chỉ vài giờ sau, rạng sáng 19/3, Iran đáp trả bằng các cuộc tấn công vào cơ sở LNG tại Ras Laffan của Qatar.
Các vụ tấn công gây ra nhiều đám cháy lớn tại Ras Laffan nhưng chưa ghi nhận thương vong. Diễn biến này nối dài chuỗi căng thẳng bắt đầu từ ngày 28/2, khi Mỹ và Israel ném bom Iran, khiến nhiều quan chức cấp cao thiệt mạng.
Nam Pars và Ras Laffan: Hai “trục xương sống” của năng lượng khu vực và toàn cầu
Nam Pars là phần thuộc Iran của mỏ khí tự nhiên lớn nhất thế giới, trải rộng khoảng 9.700 km² và được chia sẻ với Qatar. Mỏ này cung cấp tới 80% nhu cầu khí đốt trong nước của Iran, đóng vai trò sống còn đối với sản xuất điện và sinh hoạt.
Dù có xuất khẩu một phần sang Iraq, phần lớn sản lượng từ Nam Pars được sử dụng nội địa. Vì vậy, tác động trực tiếp đến thị trường toàn cầu được đánh giá là không quá lớn.
Tuy vậy, gián đoạn nguồn cung đã ảnh hưởng rõ rệt đến Iraq, quốc gia phụ thuộc khoảng 1/3 năng lượng nhập khẩu từ Iran, khiến sản lượng điện sụt giảm mạnh.
Ở chiều ngược lại, Ras Laffan của Qatar lại mang ý nghĩa toàn cầu. Đây là cơ sở LNG lớn nhất thế giới, cung cấp khoảng 20% nguồn cung LNG toàn cầu và đóng vai trò điều tiết dòng chảy năng lượng giữa châu Á và châu Âu.
Không giống Nam Pars chủ yếu phục vụ nội địa, Ras Laffan là “van khóa” của thị trường quốc tế. Khi cơ sở này bị tấn công và gián đoạn, hệ quả không dừng ở khu vực mà lan rộng tới các nền kinh tế phụ thuộc LNG như châu Âu, Nhật Bản hay Ấn Độ.
Đặc biệt, châu Âu đang ngày càng lệ thuộc vào LNG sau vụ phá hoại đường ống dẫn khí Nord Stream, khiến bất kỳ biến động nào tại Ras Laffan đều có thể đẩy giá năng lượng tăng mạnh và kéo dài.
Phản ứng dây chuyền từ khu vực và các cường quốc
Qatar lên án mạnh mẽ vụ tấn công, trong khi QatarEnergy xác nhận nhiều cơ sở bị thiệt hại. Qatar đồng thời trục xuất một số nhà ngoại giao Iran, làm căng thẳng ngoại giao leo thang.
Tổng thống Donald Trump tuyên bố Mỹ không liên quan đến cuộc tấn công ban đầu, nhưng cảnh báo có thể phá hủy hoàn toàn Nam Pars nếu Iran tiếp tục leo thang.
Ngoại trưởng Ả Rập Xê Út Faisal bin Farhan Al Saud cũng nhấn mạnh sự kiên nhẫn của các nước vùng Vịnh là có giới hạn, để ngỏ khả năng đáp trả.
Thị trường năng lượng rung lắc, nguy cơ lan rộng
Không chỉ Qatar, nhiều cơ sở năng lượng khác tại Ả Rập Xê Út và UAE cũng bị nhắm mục tiêu. Các vụ tấn công khiến hoạt động tại nhiều cơ sở phải tạm dừng.
Hệ quả lan nhanh ra toàn cầu. Giá LNG tại châu Âu tăng lên mức cao nhất trong hơn ba năm, trong khi dầu Brent vọt lên 115 USD/thùng, gần gấp đôi so với trước xung đột.
Căng thẳng còn gắn với eo biển Hormuz - tuyến vận chuyển khoảng 20% nguồn dầu khí thế giới - sau khi Iran tuyên bố khu vực này bị “đóng cửa” từ ngày 2/3, làm dấy lên nguy cơ một cú sốc năng lượng quy mô lớn.
