Đợt nắng nóng đang bao trùm nhiều khu vực tại châu Âu không chỉ tạo áp lực lên đời sống người dân mà còn làm lộ rõ những điểm yếu của hệ thống năng lượng. Khi nhu cầu làm mát tăng mạnh trong lúc một số nguồn điện quan trọng bị hạn chế, giá điện tại nhiều quốc gia đã tăng lên mức cao nhất trong nhiều năm vào thời điểm tháng 6.
Nhu cầu điện tăng nhanh hơn nguồn cung
Nguyên nhân trực tiếp đến từ việc nhiệt độ tăng cao khiến các hộ gia đình và doanh nghiệp đồng loạt tăng cường sử dụng điều hòa không khí. Nhu cầu điện vào các khung giờ cao điểm buổi chiều và buổi tối tăng mạnh, trong khi khả năng đáp ứng của hệ thống điện không tăng tương ứng.
Tại Anh, cơ quan vận hành hệ thống điện quốc gia (NESO) thậm chí đã phải phát cảnh báo về nguy cơ thiếu hụt nguồn cung trong giờ cao điểm và yêu cầu các nhà máy điện chuẩn bị công suất dự phòng bổ sung.
Tuy nhiên, vấn đề không chỉ nằm ở nhu cầu tăng. Đợt nắng nóng còn làm giảm hiệu quả hoạt động của nhiều nguồn điện quan trọng trên khắp châu Âu.
Nắng nóng làm suy yếu nguồn phát điện
Tại Pháp, quốc gia phụ thuộc lớn vào điện hạt nhân, nhiệt độ nước sông tăng cao đã buộc một số lò phản ứng phải giảm công suất hoặc tạm dừng hoạt động nhằm bảo vệ hệ sinh thái thủy sinh.
Tại Thụy Sĩ, nhà máy điện hạt nhân Beznau cũng phải cắt giảm sản lượng vì lý do tương tự. Trong khi đó, một số nhà máy điện khí tại Đức và Anh ghi nhận tình trạng giảm hiệu suất hoặc gia tăng các sự cố ngoài kế hoạch do nhiệt độ môi trường quá cao.
Nguồn năng lượng tái tạo cũng không thể bù đắp hoàn toàn sự thiếu hụt này. Hệ thống áp suất cao gây ra đợt nắng nóng đã làm tốc độ gió suy giảm trên diện rộng, kéo theo sản lượng điện gió thấp hơn bình thường tại nhiều quốc gia.
Kết quả là hệ thống điện buộc phải huy động thêm các nhà máy điện khí đốt và nhiên liệu hóa thạch có chi phí sản xuất cao hơn để đáp ứng nhu cầu.
Giá điện tăng vọt trong giờ cao điểm
Tác động của sự mất cân bằng giữa cung và cầu được phản ánh rõ trên thị trường điện giao ngay.
Tại Đức, giá điện trong giờ cao điểm buổi tối có thời điểm vượt 860 euro/MWh, trong khi tại Pháp giá điện cũng tăng lên hơn 400 euro/MWh. Ở Anh, giá điện giao dịch trong ngày cao hơn nhiều lần so với mức ghi nhận vào đầu ngày.
Các chuyên gia cho rằng mức giá cao không đồng nghĩa với việc hệ thống điện đang thiếu điện nghiêm trọng. Thay vào đó, đây là tín hiệu cho thấy thị trường đang phải sử dụng những nguồn điện đắt đỏ hơn để đảm bảo nguồn cung, khiến chi phí sản xuất điện tăng mạnh.
Thách thức dài hạn đối với quá trình chuyển đổi năng lượng
Đợt nắng nóng hiện nay đang đặt ra một bài toán lớn cho châu Âu. Trong nhiều năm qua, khu vực này đã đầu tư mạnh vào quá trình chuyển đổi sang năng lượng sạch nhằm giảm phát thải carbon. Tuy nhiên, biến đổi khí hậu đang khiến các hiện tượng thời tiết cực đoan xuất hiện thường xuyên hơn, làm gia tăng áp lực lên hệ thống điện.
Nghịch lý là chính các đợt nắng nóng lại có thể làm suy giảm hiệu quả của một số nguồn năng lượng và hạ tầng truyền tải điện. Nhiệt độ cao khiến đường dây điện hoạt động kém hiệu quả hơn, trong khi các nhà máy điện hạt nhân và nhiệt điện phải đối mặt với những hạn chế về làm mát.
Sự cố mất điện ảnh hưởng tới hàng chục nghìn hộ gia đình tại miền Tây nước Pháp trong tuần này là một minh chứng cho những rủi ro ngày càng lớn đối với hạ tầng năng lượng.
Giá điện cao có thể trở thành trạng thái mới
Các chuyên gia nhận định đợt nắng nóng hiện nay không chỉ là một hiện tượng thời tiết ngắn hạn mà còn phản ánh xu hướng dài hạn của thị trường năng lượng châu Âu.
Khi nhiệt độ trung bình tiếp tục tăng, nhu cầu điện cho làm mát dự kiến sẽ tăng nhanh trong những năm tới. Điều này đòi hỏi các quốc gia phải đầu tư mạnh hơn vào lưới điện, hệ thống lưu trữ năng lượng và các nguồn phát linh hoạt nhằm duy trì ổn định nguồn cung.
Đối với châu Âu, thách thức không còn đơn thuần là sản xuất đủ điện từ các nguồn năng lượng sạch, mà còn là xây dựng một hệ thống điện có khả năng chống chịu trước các hiện tượng thời tiết cực đoan ngày càng thường xuyên và khắc nghiệt hơn.
