Chính phủ Nga đã bắt đầu thực hiện việc bán vàng vật chất từ quỹ dự trữ ngoại hối lần đầu tiên sau 1/4 thế kỷ. Động thái này nhằm tìm kiếm nguồn tài chính bù đắp cho khoảng trống ngân sách đang ngày một nới rộng trong bối cảnh các chi tiêu quân sự vẫn duy trì ở mức cao.
Theo dữ liệu từ các cơ quan quản lý, trong giai đoạn từ năm 2022 đến năm 2025, tổng giá trị vàng và ngoại tệ được bán ra đã vượt ngưỡng 15.000 tỷ rúp (tương đương 150 tỷ USD). Riêng trong hai tháng đầu năm 2026,
Nga đã bán thêm khoảng 3.500 tỷ rúp (tương đương 35 tỷ USD). Chỉ tính riêng tháng 1, Ngân hàng Trung ương Nga đã bán ra 300.000 ounce vàng, tiếp sau đó là 200.000 ounce vào tháng 2.
Đây được xem là một sự thay đổi mang tính bước ngoặt trong chiến lược quản lý dự trữ của Moscow. Trước đây, các giao dịch liên quan đến vàng chủ yếu thực hiện trên sổ sách, với việc chuyển giao quyền sở hữu giữa Bộ Tài chính và Ngân hàng Trung ương mà không đưa vàng ra khỏi kho lưu trữ.
Tuy nhiên, trong những tháng gần đây, Ngân hàng Trung ương đã bắt đầu bán các thỏi vàng vật chất trực tiếp ra thị trường.
Hệ quả là lượng vàng dự trữ của Nga đã giảm xuống còn 74,3 triệu ounce, mức thấp nhất trong vòng 4 năm qua. Việc bán ra 14 tấn vàng trong hai tháng đầu năm cũng đánh dấu đợt thanh lý lớn nhất trong vòng hai tháng kể từ quý II năm 2002, thời điểm Nga từng bán 58 tấn vàng trong một lần giao dịch.
Hiện nay, ngân sách của Nga đang chịu áp lực ngày càng lớn do các khoản chi tiêu quân sự nặng nề. Chính phủ Nga kết thúc năm 2025 với mức thâm hụt ngân sách chiếm 2,6% GDP, dù mục tiêu dự báo hồi đầu năm chỉ là 0,5%.
Theo đánh giá của các chuyên gia kinh tế, quy mô thâm hụt thực tế của năm 2025 có thể lên tới 3,4% GDP, nhưng một phần các khoản thanh toán đến hạn trong tháng 12 đã được chuyển dịch sang năm 2026 nhằm giảm bớt con số tổng kết trên báo cáo.
Bên cạnh đó, ngân sách Nga còn đối mặt với nhiều thử thách khi giá dầu sụt giảm trong nửa cuối năm ngoái và các lệnh trừng phạt từ Mỹ được siết chặt.
Điều này khiến tỷ trọng doanh thu từ thuế dầu khí sụt giảm mạnh, hiện chỉ còn đóng góp khoảng 20% tổng thu ngân sách, tức là đã giảm một nửa so với thời điểm trước khi cuộc xung đột nổ ra.
Quyết định bán vàng cũng được thúc đẩy bởi sự tăng giá mạnh mẽ của kim loại quý này khi vượt mốc 5.000 USD mỗi ounce. Theo báo cáo từ Ngân hàng Trung ương Nga tính đến ngày 28/2, nhờ việc đánh giá lại giá trị kho vàng vật chất, tổng dự trữ quốc tế của Nga đã tăng lên hơn 809 tỷ USD (bao gồm cả 300 tỷ USD đang bị phong tỏa).
Trong số đó, giá trị dự trữ vàng hiện đạt khoảng 384 tỷ USD. Kể từ khi các lệnh trừng phạt được áp đặt vào năm 2022, giá trị tổng dự trữ quốc tế của Nga đã tăng thêm khoảng 200 tỷ USD, giúp bù đắp được khoảng 2/3 số tiền đang bị đóng băng tại phương Tây.
Dữ liệu từ Hội đồng Vàng Thế giới cho thấy Nga hiện sở hữu hơn 2.000 tấn vàng, là quốc gia nắm giữ vàng lớn thứ năm trên thế giới.
Moscow đã dành nhiều năm tích lũy kho dự trữ này như một phần của chiến lược giảm phụ thuộc vào các tài sản định danh bằng đồng USD, đặc biệt là sau các lệnh trừng phạt liên quan đến sự kiện sáp nhập bán đảo Crimea năm 2014 và được tăng cường sau khi cuộc xung đột tại Ukraine bùng phát vào năm 2022.
Đồng thời, Nga đã thanh toán hầu hết các khoản nợ nước ngoài và hiện chỉ còn dư nợ chiếm 14% GDP. Đây là mức nợ thấp nhất trong số các nền kinh tế lớn trên thế giới, khiến việc áp đặt các lệnh trừng phạt tài chính trở nên vô cùng khó khăn.
Kể từ năm 2022, Bộ Tài chính Nga đã áp dụng một chiến lược phức tạp để bù đắp thâm hụt ngân sách bằng cách khai thác nhiều nguồn quỹ khác nhau nhằm phân tán áp lực.
Chiến lược này bao gồm việc sử dụng Quỹ Phúc lợi Quốc gia, nơi vẫn còn nắm giữ khoảng 4.000 tỷ rúp, đủ để trang trải toàn bộ mức thâm hụt dự báo từ 3-4% GDP trong năm nay.
Ngoài ra, Bộ Tài chính cũng tăng gấp đôi việc phát hành trái phiếu kho bạc OFZ và tăng thuế giá trị gia tăng (VAT) thêm 2 điểm phần trăm, đây hiện là nguồn thu lớn nhất đóng góp 40% vào tổng thu ngân sách.
Việc chuyển sang bán vàng vật chất cho thấy các đệm dự trữ thanh khoản đang được huy động một cách trực tiếp hơn. Điều này phản ánh áp lực ngày càng tăng đối với vị thế tài chính của Nga khi cuộc xung đột tại Ukraine đã bước sang năm thứ tư.
