Người làm sang cho giai điệu âm nhạc dân tộc

• âm nhạc

Với cây đàn và tờ giấy chứng nhận tú tài 2, chàng trai lãng mạn rời quê nhà Duy Xuyên (Quảng Nam) xuôi về phương Nam để trái tim mình hòa theo câu hát “Trăng phương Nam sáng tỏa khắp bờ Cửu Long/ Nước chảy con thuyền xuôi dòng/ Hòa những tiếng hò ấm lòng”.

Từ lạ lẫm, không một người quen nơi quê người, chàng sinh viên năm thứ 2 ban Việt - Hán trường Đại học Sư phạm Sài Gòn đã gây chú ý với hai bài tình ca “Thu, hát cho người” và “Chiều mơ”. Sau khi 2 bài tình ca này được phát trên đài Phát thanh Sài Gòn, được thu âm ra băng đĩa và Nhà xuất bản Khai Hóa phát hành thành tập thì báo chí và dư luận văn nghệ không tiếc lời khen ngợi hai ca khúc để đời này. Và cũng từ đó mà tên tuổi của nhạc sĩ Vũ Đức Sao Biển được những người yêu nhạc biết đến.

Năm 1970, sau khi tốt nghiệp đại học, nhận nhiệm sở trường Trung học Công lập Bạc Liêu. Vẫn với chất lãng mạn của người nghệ sĩ, vẫn với niềm say mê âm hưởng đờn ca tài tử, thầy giáo trẻ Vũ Đức Sao Biển tiếp tục cuộc hành trình âm nhạc đi tìm vầng trăng phương Nam, điệu hò phương Nam.

Đến năm 40 tuổi, nhạc sĩ Vũ Đức Sao Biển bắt đầu có những thay đổi trong phong cách sáng tác, ông bắt đầu sử dụng các giai điệu âm nhạc dân ca và đờn ca tài tử Nam bộ nghe được từ các nghệ nhân dân gian ở xứ Bạc Liêu, để viết nên những khúc tình ca tươi đẹp, mới mẻ nhưng vẫn giữ được hồn tính phương Nam. Theo đó mà “Điệu buồn phương Nam”, rồi “Đêm Gành Hào nghe điệu hoài lang”, “Trở lại Bạc Liêu”, “Tình ca phương Nam”, “Mẹ Cửu Long”, “Phượng nhớ Hoàng”, “Tiếng chim rừng Đông Hải”, “Trên sóng Cửu Long”, “Gởi về nơi cuối đất”, “Chào Cửu Long Giang”... lần lượt ra đời, làm say mê giới yêu nhạc. Cùng thời điểm này, ông cũng bắt đầu khai thác các giai điệu dân ca đẹp của đất Quảng Nam và làm nên CD Hoài niệm Trường Giang.

Giai điệu của dân ca phương Nam, cũng như dân ca Quảng Nam đã tạo nên cái hồn trong dân ca và nhạc cổ từ lâu. Nhưng có thể nói, phải đến khi nhạc sĩ Vũ Đức Sao Biển khai thác và đưa những quãng âm đẹp nhất vào những bài tình ca mới của ông thì giai điệu ấy mới trở nên sang trọng hơn, hút công chúng đương thời hơn. Sự tài tình này của Vũ Đức Sao Biển chính là lý do mà giới văn nghệ sĩ phương Nam thường gọi ông là “Phù thủy của âm thanh”, riêng cá nhân GS - TS. Nguyễn Chấn Hùng thì gọi Vũ Đức Sao Biển là “Beethoven của âm nhạc Việt Nam”…

Tại thời điểm kỷ niệm 50 năm hành trình âm nhạc của Vũ Đức Sao Biển, khán giả truyền hình xem chương trình Sol Vàng Thu, hát cho người phát sóng trên VTV9 đã lấy làm kinh ngạc về năng lực sáng tác của ông. Trong 50 năm, ông đã sáng tác tổng cộng 223 bài tình ca, được in thành tập nhạc và đều được người yêu nhạc đón nhận.

Tại chương trình Sol Vàng nhân kỷ niệm 50 năm hành trình âm nhạc của Vũ Đức Sao Biển, 14 bài tình ca của Vũ Đức Sao Biển đã được giới thiệu đến công chúng, trong đó có 4 bài viết về miền đất quê hương Quảng Nam là “Thu, hát cho người”, “Trên đồi xưa”, “Lý vọng phu”, “Đàn và dây” và 4 bài viết về xứ Bạc Liêu là “Đêm Gành Hào nghe điệu hoài lang”, “Điệu buồn phương Nam”, “Trở lại Bạc Liêu” và “Phượng nhớ Hoàng”. Chương trình Sol Vàng đánh giá: “Nhạc sĩ Vũ Đức Sao Biển đã có những đóng góp to lớn cho nền âm nhạc của đất nước. Ông có một sự gắn bó đặc biệt với những giai điệu phương Nam và đất Quảng Nam. Những nét nhạc dân dã ấy đi vào âm nhạc của Vũ Đức Sao Biển đã trở thành đẹp đẽ, sang trọng, tràn đầy niềm tự hào của một người con đất Việt”.

Trong giới yêu mến tác phẩm của nhạc sĩ Vũ Đức Sao Biển có nhiều lứa tuổi, thành phần xã hội khác nhau. Nếu với sinh viên, Vũ Đức Sao Biển không chỉ là một nhạc sĩ nổi tiếng, ngày ngày vẫn lặng lẽ sáng tạo ra các giá trị văn hóa, dâng cho đời những giá trị nhân văn. Mà còn là một thầy giáo thông minh, ngay thẳng, hết mức yêu thương học trò. Thì với bạn đọc báo, Vũ Đức Sao Biển là nhà báo nổi tiếng, có trên 2.000 bài báo, ký với nhiều bút danh khác nhau trên các tờ báo Tuổi Trẻ Cười, Công an TP.HCM, Thanh Niên và Pháp Luật TP.HCM…

Riêng với người yêu văn học thì biết đến Vũ Đức Sao Biển như một nhà văn đã có hơn 50 tác phẩm được Nhà xuất bản Trẻ và các nhà xuất bản khác ấn hành. Văn của Vũ Đức Sao Biển giản dị, giàu tính nhân văn và tính hài hước. Nhiều tác phẩm của Vũ Đức Sao Biển được xem là tác phẩm best seller (bán nhiều nhất) như bộ “Biên khảo Kim Dung giữa đời tôi”…

Hiện, mặc dù đã trải qua hai lần bị tai biến với nhiều di chứng để lại nhưng hằng ngày sau cữ cà phê uống sáng, Vũ Đức Sao Biển vẫn bắt đầu ngồi vào bàn máy tính làm việc từ 6 giờ và vẫn viết đều đặn khoảng 2.000 từ. Và trong thời gian dưỡng bệnh do mổ khối u ở cổ họng chưa đầy 1 năm, Vũ Đức Sao Biển đã viết xong ba cuốn biên khảo về âm nhạc: “Lắng nghe giai điệu Boléro”, “Tình ca Việt Nam từ năm 1935 đến cuối thế kỷ 20” và “Mười chín giọng hát đẹp cuối thế kỷ 20”.

Với năng lực sáng tạo đáng kinh ngạc, nhạc sĩ Vũ Đức Sao Biển được các tổ chức xã hội phong tặng các danh hiệu: Nghệ sĩ thành đạt, Nhạc sĩ lớn có tác phẩm để đời (cùng với các nhạc sĩ Phạm Duy, Tô Vũ, Nguyễn Ánh 9, Nguyễn Văn Tý, Châu Kỳ), Nhạc sĩ Sol Vàng Việt Nam 2018, Nhà Kim Dung học của Việt Nam…

Và mới đây, nhân kỷ niệm 100 năm ra đời bản Dạ cổ hoài lang của Cao Văn Lầu, Hội Nhà báo Việt Nam, báo Nhà báo & Công Luận đã phối hợp với tỉnh Bạc Liêu tổ chức chương trình nghệ thuật có chủ đề “Trở lại Bạc Liêu”. Và bản Dạ cổ hoài lang của nhạc sĩ Cao Văn Lầu và các ca khúc khác mang đậm âm hưởng đờn ca tài tử Nam bộ của nhạc sĩ – nhà báo Vũ Đức Sao Biển sáng tác một lần nữa đã khiến người nghe xúc động.

Nguyễn Phương Lục