Ngày 5/6, Đại hội XIV Công đoàn Việt Nam nhiệm kỳ 2026-2031 diễn ra chương trình trao đổi, thảo luận giữa Thủ tướng Lê Minh Hưng với đại biểu Đại hội về chủ đề: "Công đoàn Việt Nam đồng hành với Chính phủ nâng cao năng suất lao động, thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số".
Tránh tình trạng doanh nghiệp "giấu" sáng kiến, thưởng mang tính hình thức
Phát biểu tại phiên thảo luận, ông Hoàng Phúc Long, Chủ tịch Công đoàn Liên doanh Vietsovpetro (Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Việt Nam) nhấn mạnh, Đảng và Chính phủ đang có những chỉ đạo rất quyết liệt trong việc tăng trưởng hai con số để thực hiện được hai mục tiêu chiến lược 100 năm của đất nước. Để có thể tăng trưởng được hai con số thì phong trào thi đua lao động trong người lao động và phong trào tăng năng suất lao động là rất quan trọng. Và một trong những phương thức đó là tổ chức các phong trào thi đua của người lao động.
Thời gian qua, tổ chức Công đoàn cũng đã tổ chức nhiều phong trào thi đua thiết thực, trong đó đặc biệt là phong trào thi đua lao động giỏi, lao động sáng tạo. Thực tế tại Petrovietnam, phong trào thi đua đổi mới sáng tạo đạt được hiệu quả rất cao, thúc đẩy tinh thần sáng tạo, cống hiến của người lao động và đã có hơn 5.000 sáng kiến, sản phẩm sáng tạo của người lao động đóng góp cho đơn vị, làm lợi cho Petrovietnam hàng chục nghìn tỷ đồng. Đó là một minh chứng cho sự đồng hành của tổ chức Công đoàn đối với hoạt động sản xuất kinh doanh của đơn vị, và cũng giúp cho Petrovietnam liên tục có sự tăng trưởng hai con số trong những năm vừa qua.
Tuy nhiên, theo ông Long, không phải doanh nghiệp nào cũng làm được tốt như vậy. Nhiều nơi phong trào thi đua chưa thực sự được tổ chức bài bản, vẫn còn theo kỳ cuộc và đặc biệt là còn có những nơi sáng kiến của người lao động chưa được ghi nhận, khen thưởng xứng đáng. Mặc dù các quy định pháp luật đã có nhưng có những doanh nghiệp không công khai sáng kiến, giá trị làm lợi của sáng kiến của người lao động. Điều này làm mất đi động lực của người lao động và rất khó để người lao động chủ động tìm tòi, chủ động nghiên cứu để tăng năng suất lao động.
Từ thực tế tại đơn vị, ông Long đề xuất Chính phủ tiếp tục chỉ đạo nghiên cứu hoàn thiện cơ chế thưởng sáng kiến theo hướng người sử dụng lao động phải đảm bảo khen thưởng tương xứng với công sức, giá trị của sáng kiến mà người lao động đem lại; gắn sự sáng tạo, năng suất lao động với thu nhập của người lao động.
Đồng thời, tổ chức Công đoàn tiếp tục triển khai các phong trào thi đua đảm bảo thường xuyên, liên tục, thực chất và quan trọng là đồng hành với sự sản xuất kinh doanh của đơn vị, lấy hiệu quả sản xuất, quyền lợi của người lao động làm thước đo.
Trao đổi về ý kiến đại biểu Hoàng Phúc Long, Thứ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Mạnh Khương bày tỏ đồng tình với đại biểu về việc cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế khuyến khích, tôn vinh và khen thưởng đối với các sáng kiến, cải tiến kỹ thuật của người lao động.
Thứ trưởng Bộ Nội vụ cho biết, thực tiễn ở nhiều cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp, phong trào thi đua lao động giỏi, lao động sáng tạo đã phát triển mạnh mẽ, xuất hiện nhiều sáng kiến mang lại giá trị kinh tế - xã hội lớn. Tuy nhiên, cũng còn tình trạng ở một số nơi triển khai phong trào thi đua mang hình thức; việc ghi nhận, tôn vinh và khen thưởng đối với người có sáng kiến chưa thực sự tương xứng với giá trị, hiệu quả mà sáng kiến mang lại.
Về cơ chế chính sách, pháp luật hiện hành đã có những quy định bảo đảm quyền lợi của tác giả sáng kiến. Cụ thể như quy định tại Luật Thi đua, khen thưởng năm 2022 của QH15, Nghị định số 152/2020/NĐ-CP, Nghị định số 13/2012/NĐ-CP và Thông tư số 18/2016/TT-BKHCN của Bộ Khoa học và Công nghệ.
Theo đó, người có sáng kiến không chỉ được xem xét khen thưởng bằng các danh hiệu thi đua, hình thức khen thưởng của Nhà nước, mà còn có quyền được hưởng tiền thù lao và các lợi ích vật chất khác theo quy định của pháp luật và theo thỏa thuận với cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp áp dụng sáng kiến.
Thứ trưởng Bộ Nội vụ cho biết, pháp luật hiện nay cũng khuyến khích các cơ quan, doanh nghiệp xây dựng quy chế khen thưởng phù hợp với giá trị và hiệu quả kinh tế của từng sáng kiến. Thực hiện Nghị quyết số 27-NQ/TW của Trung ương về cải cách chính sách tiền lương, hiện nhiều cơ quan, đơn vị đã bố trí quỹ tiền thưởng bằng 10% tổng quỹ tiền lương. Trên cơ sở đó, người đứng đầu cơ quan, đơn vị được toàn quyền chủ động xem xét, quyết định khen thưởng đối với tập thể, cá nhân có thành tích xuất sắc, có sáng kiến, có giải pháp hiệu quả, hoặc có đóng góp nổi bật trong thực hiện nhiệm vụ chính trị, nhiệm vụ chuyên môn.
“Chúng tôi nhận thấy rằng, điều quan trọng không chỉ là có quy định, mà phải bảo đảm các quy định đó đi vào cuộc sống, tạo động lực thực sự cho người lao động đổi mới, sáng tạo. Tinh thần chung là ở đâu có sáng kiến, ở đó phải được ghi nhận xứng đáng; người lao động càng đóng góp nhiều cho sự phát triển của cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp thì càng phải được tôn vinh và hưởng thành quả tương xứng”, ông Khương nhấn mạnh.
Đại diện Bộ Nội vụ cũng lưu ý, cần đổi mới cách hiểu về "sáng kiến." Đó không chỉ là những phát minh công nghệ to lớn, mà còn bao gồm các giải pháp quản lý, cải tiến quy trình làm việc hay nâng cao chất lượng tác nghiệp hàng ngày. Ngay cả đội ngũ lãnh đạo cũng cần thay đổi nhận thức để mở rộng diện ghi nhận, khích lệ người lao động.
Trong thời gian tới, Bộ Nội vụ sẽ phối hợp chặt chẽ với Bộ Khoa học và Công nghệ, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam và các cơ quan liên quan tiếp tục rà soát, đánh giá việc thực hiện các quy định về sáng kiến, đổi mới sáng tạo và công tác khen thưởng đối với người lao động.
Trên cơ sở đó, nghiên cứu, đề xuất hoàn thiện cơ chế, chính sách theo hướng, khuyến khích mạnh mẽ hơn hoạt động sáng kiến, cải tiến kỹ thuật trong lao động, sản xuất và công tác; Nâng cao hiệu quả công tác tôn vinh, khen thưởng đối với các cá nhân có sáng kiến mang lại giá trị lớn cho doanh nghiệp và xã hội.
Gắn chặt phong trào thi đua với năng suất lao động, chất lượng, hiệu quả công việc và thu nhập của người lao động; Kịp thời phát hiện, biểu dương, nhân rộng các điển hình tiên tiến, các mô hình sáng tạo, hiệu quả trong thực tiễn.
Bộ Nội vụ cũng sẽ tiếp tục tham mưu cấp có thẩm quyền đổi mới nội dung và phương thức tổ chức các phong trào thi đua theo hướng thực chất, lấy kết quả lao động, hiệu quả công việc, năng suất, chất lượng và mức độ đóng góp làm thước đo chủ yếu. Phong trào thi đua phải thực sự gắn với quyền lợi và lợi ích của người lao động. Qua đó, góp phần tạo môi trường thuận lợi để mỗi người lao động tích cực tham gia các phong trào thi đua, phát huy trí tuệ, sáng tạo, cống hiến nhiều hơn cho sự phát triển của doanh nghiệp, của ngành và của đất nước.
Sẽ nghiên cứu chính sách thuế để kích thích doanh nghiệp thưởng lớn cho người lao động
Phát biểu chỉ đạo tại chương trình, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng cho biết, Chính phủ sẽ chỉ đạo hoàn thiện các quy định của pháp luật, nhất là quy định về sáng kiến. Theo Thủ tướng, như Thứ trưởng Bộ Nội vụ đã trao đổi, các quy định liên quan đến sáng kiến, nhất là mức thưởng sáng kiến, trong quá trình thực hiện thời gian qua chưa được nhiều doanh nghiệp áp dụng và chưa thực sự tạo động lực để người lao động phát huy sáng kiến.
Nghị định về sáng kiến đã được ban hành từ năm 2012. Thời gian tới, Chính phủ sẽ chỉ đạo Bộ Nội vụ nghiên cứu, đề xuất các giải pháp mới nhằm hỗ trợ doanh nghiệp thúc đẩy sáng kiến của người lao động.
Theo Thủ tướng, có thể nghiên cứu các chính sách, cơ chế về thuế để tạo điều kiện cho doanh nghiệp có thêm động lực đẩy mạnh các phong trào khuyến khích người lao động có sáng kiến.
Đối với những sáng kiến mang lại chất lượng, hiệu quả cho hoạt động của doanh nghiệp, Thủ tướng cho rằng không chỉ nên thưởng một lần mà có thể tính tới cơ chế thưởng theo mức gia tăng thu nhập doanh nghiệp đạt được nhờ sáng kiến của người lao động. Theo đó, người lao động phải được thụ hưởng những đóng góp, thành quả đó.
