Những dấu ấn nổi bật của ngành khoa học và công nghệ năm 2025

Ngày 1/3, Nghị định 55 của Chính phủ về tổ chức bộ máy Bộ Khoa học và Công nghệ (mới) có hiệu lực, đánh dấu việc Bộ Thông tin và Truyền thông hợp nhất Bộ Khoa học và Công nghệ. Bộ trưởng Thông tin và Truyền thông Nguyễn Mạnh Hùng giữ chức Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ.

Đây được đánh giá là sự kiện tái cấu trúc quan trọng trong quản lý nhà nước, tạo ra sự hợp lực giữa khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, hình thành ba trụ cột thúc đẩy phát triển đất nước.

Theo Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng, những mục tiêu lớn và áp lực cao buộc bộ máy phải thay đổi cách làm, hướng mạnh hơn tới kết quả cuối cùng và tác động thực chất vào sự phát triển kinh tế - xã hội.

Tại hội nghị tổng kết của khối khoa học, hợp tác quốc tế và pháp chế ngày 20/12 vừa qua, Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng cho biết: "Không hướng tới kết quả, tác động cuối cùng, thì đất nước không thể phát triển".

Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng định hình lại ngành khoa học và công nghệ Việt Nam, với mục tiêu khoa học, công nghệ đóng góp 1%, đổi mới sáng tạo 3% và chuyển đổi số đóng góp 1% vào tăng trưởng GDP.

Sau khi hợp nhất, Bộ Khoa học và Công nghệ bắt tay vào tạo dựng hành lang pháp lý dẫn dắt sự phát triển của lĩnh vực, với mục tiêu tháo gỡ điểm nghẽn về thể chế. Trong vòng 9 tháng, Bộ Khoa học và Công nghệ đã chủ trì soạn thảo, lấy ý kiến, trình Quốc hội và được thông qua 10 luật.

Gồm: Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; Luật Công nghiệp công nghệ số; Luật Năng lượng nguyên tử (sửa đổi); Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa; Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật Tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật; Luật Chuyển đổi số; Luật Công nghệ cao (sửa đổi); Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chuyển giao công nghệ; và Luật Trí tuệ nhân tạo.

Đây là dấu mốc hiếm có trong hoạt động lập pháp, không chỉ của ngành khoa học công nghệ mà với bất kỳ bộ, ngành nào, thể hiện rõ quyết tâm của Bộ Khoa học và Công nghệ trong việc tháo gỡ điểm nghẽn. Thể chế - từng được xem là rào cản - nay trở thành động lực, lợi thế để phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Sự ra đời của các luật mới giúp người dân tiếp cận dịch vụ số tốt hơn, được bảo vệ trên môi trường số, doanh nghiệp hưởng lợi từ môi trường đầu tư minh bạch, ổn định và khuyến khích đổi mới, trong khi bộ máy nhà nước chuyển từ quản lý thủ tục sang quản lý dựa trên kết quả và tác động cuối cùng, qua đó tạo nền tảng cho tăng trưởng dài hạn của nền kinh tế.

Năm 2025 ghi dấu bước chuyển mình chiến lược của Việt Nam trong lộ trình phát triển điện hạt nhân, khi các chủ trương tái khởi động dự án được Quốc hội thông qua cuối năm 2024 bắt đầu đi vào triển khai thực tế. Điện hạt nhân không chỉ được định vị là nguồn năng lượng dài hạn, mà còn là giải pháp then chốt đáp ứng nhu cầu điện năng bùng nổ cho tăng trưởng kinh tế và các ngành công nghệ cao.

Sự quyết tâm của hệ thống chính trị được thể hiện ở cấp cao nhất qua chuyến thăm và làm việc của Tổng Bí thư Tô Lâm cùng Thủ tướng Phạm Minh Chính tại Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam vào tháng 9.

Tại đây, thông điệp cốt lõi đã được khẳng định: Phát triển điện hạt nhân là tất yếu, nhưng phải tuân thủ nguyên tắc “không đánh đổi an toàn lấy tiến độ hay quy mô”.

Về khung pháp lý, việc thông qua Luật Năng lượng nguyên tử (sửa đổi) đã tạo hành lang vững chắc cho các hoạt động nghiên cứu và vận hành. Song song đó, các nỗ lực rà soát quy hoạch dự án Ninh Thuận, đào tạo nhân lực và hợp tác quốc tế được đẩy mạnh.

Đặc biệt, kết quả từ đợt đánh giá INIR của IAEA không chỉ khẳng định sự sẵn sàng của Việt Nam mà còn giúp chuẩn hóa lộ trình theo các tiêu chuẩn khắt khe nhất của quốc tế, đảm bảo tính minh bạch và an toàn tuyệt đối.

Sau nhiều năm duy trì ở mức ổn định, tốc độ Internet Việt Nam trên bảng xếp hạng Ookla Speedtest đã ghi nhận bước bứt phá ngoạn mục trong năm 2025. Chỉ trong quý đầu năm, các chỉ số liên tục thiết lập kỷ lục mới; đặc biệt giai đoạn tháng 7-9, Việt Nam lần đầu tiên vươn lên vị trí thứ 8 thế giới về Internet cố định và thứ 14 về Internet di động – một bước tiến dài so với vị trí ngoài Top 30 của một năm trước đó.

Thành tựu này là kết quả từ nỗ lực hiện thực hóa Nghị quyết 57 nhằm xây dựng hạ tầng số hiện đại, băng thông siêu rộng ngang tầm quốc tế.

Điểm sáng lớn nhất nằm ở lộ trình thương mại hóa 5G với độ phủ sóng đạt 59% dân số vào giữa năm và dự kiến đạt 90% vào cuối năm khi Viettel hoàn thiện hệ thống 30.000 trạm phát sóng.

Việc đấu giá thành công dải tần 700 MHz cùng sự xuất hiện của hơn 2.500 trạm 5G "Make in Vietnam" không chỉ giúp phổ cập mạng tốc độ cao mà còn khẳng định khả năng tự chủ công nghệ của đất nước.

Song song đó, hạ tầng cáp quang cũng được nâng cấp mạnh mẽ với sự góp mặt của hai tuyến cáp biển mới ADC, SJC-2 và tuyến cáp đất liền tự chủ đầu tiên VSTN, nâng tổng dung lượng quốc tế lên 198 Tbps.

Sự kết hợp giữa các công nghệ tiên tiến như Wi-Fi 7, XGS-PON và các gói cước 1 Gbps giá rẻ đã đưa kết nối siêu tốc đến gần hơn với mọi người dùng.

Đây là nền tảng vững chắc để hướng tới mục tiêu năm 2030: sở hữu 15 tuyến cáp quang biển quốc tế và đảm bảo 100% người dùng có khả năng truy cập tốc độ 1 Gbps, đưa Việt Nam trở thành quốc gia có hạ tầng số hàng đầu khu vực.

Kế thừa tinh thần diệt "giặc dốt" từ phong trào "Bình dân học vụ" do Chủ tịch Hồ Chí Minh khởi xướng năm 1945, chương trình "Bình dân học vụ số" chính thức ra đời năm 2025, mở ra một chương mới trong nỗ lực nâng cao dân trí số tại Việt Nam.

Phát động phong trào này, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh: "Chúng ta không chỉ kế thừa di sản quý báu của lịch sử, mà còn phải biết vận dụng sáng tạo vào thực tiễn hiện nay".

Việc trang bị tri thức số không đơn thuần là phổ cập kỹ thuật, mà là chìa khóa để mỗi người dân tự tin làm chủ vận mệnh trong môi trường số và chủ động thích nghi với sự vận động của công nghệ toàn cầu.

Chính thức vận hành từ tháng 4, nền tảng "Bình dân học vụ số" đã trở thành kho tàng tri thức trực tuyến khổng lồ, cung cấp từ kỹ năng số cơ bản, an toàn thông tin đến cách thức sử dụng dịch vụ công và ứng dụng công nghệ vào sản xuất kinh doanh.

Với ưu thế vượt trội về chi phí và khả năng xóa bỏ rào cản địa lý, nền tảng đã mang cơ hội học tập bình đẳng tới mọi tầng lớp nhân dân, từ lao động thành thị đến đồng bào vùng sâu, vùng xa.

Phong trào đã tạo nên làn sóng lan tỏa mạnh mẽ trên khắp cả nước. Tại các địa phương, mạng lưới các điểm học cộng đồng được hình thành, nơi người dân được cầm tay chỉ việc để thực hiện thủ tục hành chính trực tuyến và bảo vệ mình trên không gian mạng. Tại học đường, tư duy công nghệ và trí tuệ nhân tạo cũng được lồng ghép sớm, chuẩn bị hành trang cho thế hệ kế cận.

Những con số biết nói đã minh chứng cho hiệu quả của phong trào: Tính đến giữa tháng 12/2025, nền tảng đã thu hút hơn 578.000 lượt tham gia qua 20 khóa học chuyên sâu.

Đặc biệt, với sự đồng hành của hơn 93.500 Tổ công nghệ số cộng đồng, tỷ lệ người dân thực hiện thủ tục hành chính trực tuyến đã bứt phá ngoạn mục, tăng gấp chín lần so với trước đây. Đây chính là nền móng vững chắc để Việt Nam tự tin tiến vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.