Nobel Hóa học 2026 vinh danh hai nhà khoa học giải mã bí ẩn về 'phân tử thuận tay'

(CLO) Hai nhà khoa học Henri B. Kagan và Kenso Soai đã được trao giải Nobel Hóa học 2026 nhờ những phát hiện giúp các nhà hóa học kiểm soát tốt hơn cách tạo ra các phân tử có cấu trúc “thuận tay” khác nhau.

Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển ngày 7/10 công bố giải Nobel Hóa học 2026 thuộc về hai nhà khoa học Henri B. Kagan và Kenso Soai, với công trình về các hiệu ứng phi tuyến tính và hiện tượng tự xúc tác trong tổng hợp hữu cơ bất đối xứng.

Nói đơn giản, công trình của hai nhà khoa học giúp giải thích và kiểm soát một hiện tượng đặc biệt trong hóa học, khi một phản ứng có thể tạo ra nhiều phân tử có hình dạng gần như giống nhau nhưng lại là hình ảnh phản chiếu của nhau.

untitled-9368.png
Giải Nobel Hóa học 2026 thuộc về hai nhà khoa học Henri B. Kagan và Kenso Soai. Ảnh chụp màn hình

Một số phân tử tồn tại dưới hai dạng được gọi là đồng phân đối quang. Hai dạng này giống như bàn tay trái và bàn tay phải của con người. Chúng có cùng các thành phần hóa học nhưng không thể chồng khít lên nhau.

Sự khác biệt tưởng như rất nhỏ này lại có ý nghĩa lớn trong thực tế. Trong các phản ứng hóa học, việc tạo ra đúng một dạng phân tử thay vì hỗn hợp cả hai dạng có thể quyết định tính chất của sản phẩm.

Đây là lý do hóa học bất đối xứng đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra nhiều hợp chất hữu ích, đặc biệt trong lĩnh vực dược phẩm.

Theo Chủ tịch Ủy ban Nobel về Hóa học Heiner Linke, chủ đề của giải thưởng năm nay liên quan đến những nguyên lý hóa học cơ bản giúp các nhà khoa học hiểu rõ hơn cách những phân tử “thuận tay” này được hình thành.

Điểm đáng chú ý trong công trình được trao Nobel năm nay là hiện tượng tự xúc tác. Trong một phản ứng hóa học thông thường, chất xúc tác giúp thúc đẩy phản ứng nhưng không bị tiêu hao theo cách thông thường. Với phản ứng tự xúc tác, một sản phẩm được tạo ra trong quá trình phản ứng lại có thể tiếp tục thúc đẩy chính phản ứng tạo ra nó.

Điều này tạo ra một hiệu ứng đặc biệt. Chỉ một lượng nhỏ sản phẩm ban đầu cũng có thể khiến phản ứng tiếp tục tạo ra nhiều sản phẩm có cùng cấu trúc.

Ông Kagan và ông Soai đã đóng góp quan trọng vào việc phát hiện và làm rõ những hiệu ứng này trong hóa học bất đối xứng. Công trình cho thấy các phản ứng hóa học không phải lúc nào cũng diễn ra theo cách tuyến tính đơn giản, mà đôi khi một thay đổi nhỏ ban đầu có thể tạo ra ảnh hưởng lớn đến kết quả cuối cùng.

Những hiểu biết này giúp các nhà hóa học có thêm công cụ để kiểm soát quá trình tạo ra các phân tử bất đối xứng.

Năm 2025, giải Nobel Hóa học được trao cho Susumu Kitagawa, Richard Robson và Omar Yaghi vì phát triển các khung kim loại-hữu cơ, những cấu trúc có khả năng ứng dụng trong nhiều lĩnh vực như thu giữ khí và xử lý nước.

Các nhà khoa học đoạt Nobel Hóa học 2026 sẽ nhận huy chương và bằng chứng nhận từ Quốc vương Thụy Điển Carl XVI Gustaf tại Stockholm vào ngày 10/12, đúng ngày mất của Alfred Nobel.

Họ cũng sẽ chia sẻ phần tiền thưởng 12 triệu krona Thụy Điển, tương đương khoảng 1,2 triệu USD.

Xem thêm

Hàng loạt động đất mạnh trên thế giới trong một ngày: từ Peru, Indonesia đến Trung Quốc

Hàng loạt động đất mạnh trên thế giới trong một ngày: từ Peru, Indonesia đến Trung Quốc

(CLO) Ngày 21/11, hàng loạt trận động đất mạnh xảy ra tại nhiều khu vực trên thế giới, từ Nam Mỹ đến châu Á. Trong đó, Indonesia ghi nhận trận động đất có độ lớn ban đầu lên tới 7,2, trong khi các rung chấn mạnh cũng khiến người dân Peru hoảng sợ và được ghi nhận tại tỉnh Thanh Hải, Trung Quốc.

Hình ảnh sinh vật được cho là Bigfoot trong đoạn phim do Roger Patterson và Robert Gimlin ghi lại tại California, Mỹ, năm 1967. Ảnh: Public Domain

Mỹ công bố hồ sơ về sinh vật bí ẩn ‘quái vật chân to’

(CLO) Bộ Nông nghiệp Mỹ vừa công bố loạt tài liệu lưu trữ liên quan đến "Bigfoot" (quái vật chân to), sinh vật bí ẩn được cho là sống trong những khu rừng Bắc Mỹ. Các hồ sơ hé lộ những cuộc điều tra về dấu chân khổng lồ và những lời kể về sinh vật này từ hơn 80 năm trước.

Bitcoin lao dốc, chạm mức thấp nhất trong hai năm

Bitcoin lao dốc, chạm mức thấp nhất trong hai năm

(CLO) Giá Bitcoin, đồng tiền điện tử lớn nhất thế giới, giảm mạnh xuống mức thấp nhất kể từ tháng 9/2024, trong bối cảnh nhà đầu tư lo ngại về triển vọng của ngành trí tuệ nhân tạo (AI) và những biến động trên thị trường tài chính Mỹ.

Động đất 6,8 độ rung lắc Peru

Động đất 6,8 độ rung lắc Peru

(CLO) Trận động đất mạnh 6,8 độ xảy ra tối 20/11 tại vùng núi Andes, miền trung Peru, khiến người dân ở thủ đô Lima và nhiều khu vực lân cận hoảng loạn sơ tán.

Khoai tây được trồng trong đất mô phỏng điều kiện trên Mặt Trăng tại phòng thí nghiệm của Đại học Bang Oregon, thành phố Corvallis, bang Oregon (Mỹ). Ảnh: Đại học Bang Oregon

Lần đầu trồng thành công khoai tây trên đất mô phỏng Mặt trăng

(CLO) Các nhà khoa học Mỹ đã trồng thành công khoai tây trong đất mô phỏng bề mặt Mặt trăng, với năng suất tương đương khi trồng trên Trái đất. Kết quả nghiên cứu mở ra triển vọng tự sản xuất lương thực cho các phi hành gia trong những sứ mệnh không gian dài ngày.

Chi phí chiến tranh của Mỹ tại Iran vượt 48 tỷ USD

Chi phí chiến tranh của Mỹ tại Iran vượt 48 tỷ USD

(CLO) Lầu Năm Góc xác nhận chi phí chiến dịch quân sự của Mỹ tại Iran đã lên tới 48,3 tỷ USD, chưa tính thiệt hại hạ tầng tại các căn cứ ở Trung Đông. Khoản chi leo thang đang thổi bùng tranh cãi tại Quốc hội Mỹ sau thất bại của đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vừa qua.

Liên minh châu Âu xác nhận bị tấn công mạng bằng công cụ AI

Liên minh châu Âu xác nhận bị tấn công mạng bằng công cụ AI

(CLO) Liên minh châu Âu (EU) lần đầu tiên ghi nhận một cuộc tấn công mạng sử dụng công cụ AI nhằm vào các cơ quan quản lý của khối. Vụ xâm nhập kéo dài ít nhất 10 ngày, gây gián đoạn nhiều hệ thống nội bộ phục vụ khoảng 40.000 nhân sự tại Brussels nhưng chưa phát hiện dấu hiệu rò rỉ dữ liệu diện rộng.

Cỡ chữ bài viết: