Dễ trồng, chi phí thấp
Dịp này, nhiều người dân ở xã Vạn An (tỉnh Nghệ An) đang phấn khởi bước vào vụ thu hoạch các loại cây lấy tinh dầu như sả Java, húng quế, bạc hà. Trong số này có gia đình ông Bùi Văn Hồng (67 tuổi, trú tại xóm Nam Lộc, xã Vạn An).
Ông Hồng là một trong những hộ dân tiên phong chuyển đổi cơ cấu cây trồng. Trước đây, gia đình ông chủ yếu trồng ngô và sắn, nhưng thu nhập luôn bấp bênh, thường xuyên rơi vào cảnh “được mùa, mất giá”. Nhận thấy hiệu quả không cao, gia đình ông quyết định chuyển sang trồng cây dược liệu húng quế trên diện tích 8 ha, mở ra một hướng sản xuất mới.
Sau một thời gian chăm sóc, ông Hồng nhận thấy húng quế là loại cây dễ trồng, công chăm sóc nhẹ hơn so với các loại nông sản truyền thống như ngô, sắn. Đặc biệt, hiệu quả kinh tế từ cây húng quế cao hơn nhiều lần so với các loại cây trồng trước đây.
Điểm cộng lớn giúp mô hình trồng cây tinh dầu tại Vạn An đạt hiệu quả kinh tế cao và bền vững chính là quy trình sản xuất khép kín. Toàn bộ nguồn giống chất lượng được Hợp tác xã Dược liệu Vạn An trực tiếp cung cấp cho bà con.
Sau khi nhận giống, người dân tiến hành trồng theo hướng hữu cơ. Việc sử dụng ni-lông phủ đất giúp hạn chế cỏ dại, giữ độ ẩm, qua đó giảm đáng kể công lao động, đồng thời bảo đảm nguồn nguyên liệu sạch cho quá trình chưng cất.
Theo ông Hồng, khác với ngô, sắn chỉ thu hoạch một vụ rồi phải phá bỏ để trồng lại, húng quế có thể cho thu hoạch nhiều lứa trong năm. Nếu thời tiết thuận lợi, người dân có thể thu hoạch từ 5-6 lứa/năm.
Để cây tiếp tục sinh trưởng và cho năng suất cao, sau mỗi lần thu hoạch, người dân chỉ cần xới đất nhẹ, bón phân, cây sẽ nhanh chóng đâm chồi, nảy lộc và cho thu hoạch lứa tiếp theo. Nhờ đó, chi phí đầu tư ban đầu được giảm đáng kể, góp phần tối ưu hóa hiệu quả và lợi nhuận từ mô hình.
Để tạo điều kiện thuận lợi nhất cho bà con, Hợp tác xã đa dạng hóa hình thức thu mua theo hai cách: mua nguyên liệu tươi hoặc thu mua tinh dầu thành phẩm sau khi chưng cất. Theo tính toán, mỗi lít tinh dầu húng quế thành phẩm có giá trị khoảng 1,1 triệu đồng. Trung bình, với 1 sào húng quế, bà con có thể chưng cất được khoảng 3 lít tinh dầu nguyên chất, tương đương giá trị thương mại khoảng 3,3 triệu đồng.
Nhờ quy trình sản xuất khép kín, tinh dầu được chế biến ngay tại chỗ, qua đó nâng cao giá trị sản phẩm. Ước tính, cây húng quế mang lại thu nhập bình quân khoảng 180-240 triệu đồng/ha/năm. Sau khi trừ toàn bộ chi phí đầu vào, lợi nhuận đạt khoảng 120-150 triệu đồng/ha/năm.
Riêng gia đình ông Hồng, ngay ở lứa thu hoạch đầu tiên, mỗi sào đã cho khoảng 9 tạ cành, lá tươi. Ông Hồng phấn khởi cho biết: “Điều đặc biệt là càng về những lứa sau, cây càng cho hiệu quả cao hơn do gốc bắt đầu đẻ nhiều nhánh, sản lượng lá cũng vượt trội so với lứa đầu. Cây sinh trưởng tốt, lại được hợp tác xã bao tiêu đầu ra nên chúng tôi hoàn toàn yên tâm chăm sóc”.
Triển vọng mới cho nông dân
Cũng là người dám thay đổi cơ cấu cây trồng, ông Nguyễn Hữu Tình, trú xóm Đại Đồng, hiện đang sở hữu vựa dược liệu quy mô lên tới 12 ha gieo trồng sả Java và húng quế.
Ông Tình cho biết từ ngày chuyển đổi sang trồng cây tinh dầu, tâm lý người dân được giải tỏa khi không còn lo về đầu ra. Bà con không còn sợ nguyên liệu bị tồn đọng sau thu hoạch. Cũng từ đó, người dân yên tâm mở rộng diện tích gieo trồng.
Có được điều đó là nhờ việc Hợp tác xã đứng ra xây dựng và vận hành chuỗi liên kết chặt chẽ bao gồm các công đoạn đồng bộ: từ sản xuất nguồn giống chất lượng; định hướng quy trình trồng, chăm sóc sạch. Sau đó là tổ chức thu mua tận ruộng, đến sơ chế, chưng cất tinh dầu và tìm kiếm thị trường.
Theo bà Nguyễn Thị Hương - Giám đốc HTX Dược liệu Vạn An, hiện đơn vị đang triển khai trồng 30 ha cây dược liệu tinh dầu. Ngoài cây húng quế, sả Java cũng cho người dân thu nhập tương tự. Theo tính toán, trong điều kiện canh tác thuận lợi, năng suất sả Java có thể đạt trên 100 tấn cây tươi/ha/năm, mang lại nguồn thu nhập khoảng 200 triệu đồng.
Nhằm nâng tầm chuỗi giá trị và giải quyết triệt để bài toán kinh tế cho địa phương, định hướng lớn của Hợp tác xã là tập trung xây dựng nhà máy chế biến tinh dầu ứng dụng công nghệ cao tại chỗ. Khi nhà máy đi vào vận hành, nhu cầu về nguồn nguyên liệu đầu vào sạch sẽ là rất lớn.
Để đảm bảo nguồn nguyên liệu, hợp tác xã đang vận động người dân mạnh dạn mở rộng diện tích gieo trồng, biến các diện tích hoa màu kém hiệu quả thành những vùng nguyên liệu chuyên canh.
Đánh giá về mô hình chuyển đổi cơ cấu cây trồng này, bà Nguyễn Thị Hà, Chủ tịch Hội Nông dân xã Vạn An, khẳng định các loại cây tinh dầu rất phù hợp với thổ nhưỡng địa phương. Những loài cây này có quy trình chăm sóc dễ dàng, ít sâu bệnh, thời gian sinh trưởng ngắn ngày và thị trường tiêu thụ đa dạng. Đây là hướng đi mới mang lại hiệu quả khá cao.
Thời gian tới, hội nông dân xã sẽ phối hợp mở các lớp tập huấn kỹ thuật chưng cất, bảo quản. Đồng thời, từng bước hỗ trợ người dân nhân rộng diện tích, hướng tới xây dựng vùng nguyên liệu dược liệu ổn định, bền vững.
