Sáng 10/10, tại Hà Nội, Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội phối hợp với Bộ Công an tổ chức Hội thảo khoa học cấp quốc gia với chủ đề “Phát huy giá trị văn hóa Việt Nam thành một động lực quan trọng phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới”.
Tại hội thảo, trình bày tham luận “Quan điểm mới của Đảng về phát triển văn hóa, con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới”, PGS.TS Bùi Hoài Sơn cho rằng, yêu cầu đặt ra hiện nay là đưa văn hóa trở thành nguồn lực trực tiếp cho phát triển, thay vì chỉ được xem là lĩnh vực đi sau kinh tế.
Nhắc đến lễ khởi công Dự án bảo quản, tu bổ, phục hồi Điện Kính Thiên tại Hoàng thành Thăng Long, ông cho rằng, việc phục hồi công trình không chỉ nhằm khôi phục một di tích lịch sử mà còn đưa ký ức dân tộc trở lại với đời sống đương đại. Từ câu chuyện này, ông nhấn mạnh ba vấn đề trọng tâm trong phát triển văn hóa Việt Nam hiện nay.
Thứ nhất, văn hóa phải trở thành một trụ cột của phát triển. Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị đã nâng tầm nhận thức về vai trò của văn hóa và con người, xác định đây là nền tảng, nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn, trụ cột và hệ điều tiết cho phát triển nhanh, bền vững đất nước.
Từ đó, văn hóa cần được đặt trong quá trình hoạch định các chính sách về kinh tế, đô thị, giáo dục, khoa học - công nghệ, môi trường và đối ngoại. Một dự án không thể được coi là thành công nếu tạo ra tăng trưởng nhưng làm tổn hại cảnh quan, ký ức cộng đồng hoặc niềm tin xã hội. Ngược lại, đầu tư cho di sản, nghệ thuật, thiết chế văn hóa và không gian công cộng cần được nhìn nhận như đầu tư cho năng lực phát triển lâu dài.
Thứ hai, cần chuyển hóa các giá trị văn hóa và phẩm chất con người Việt Nam thành nguồn lực phát triển, năng lực cạnh tranh và sức mạnh mềm quốc gia. Việt Nam có lịch sử lâu đời, hệ thống di sản phong phú, bản sắc đa dạng của 54 dân tộc cùng nguồn lực sáng tạo của con người Việt Nam trong và ngoài nước.
Theo ông, vấn đề không chỉ nằm ở việc sở hữu những giá trị văn hóa, mà còn ở khả năng đưa các giá trị ấy vào đời sống thông qua sản phẩm, dịch vụ và trải nghiệm. Việc khai thác văn hóa một cách có trách nhiệm không làm suy giảm giá trị di sản, mà góp phần mở rộng sức sống và khả năng lan tỏa của văn hóa trong xã hội hiện đại.
Thứ ba, cần chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo phát triển văn hóa. Nhà nước không thể sáng tạo thay nghệ sĩ, kinh doanh thay doanh nghiệp hay áp đặt thị hiếu cho công chúng, nhưng có thể tạo lập môi trường thuận lợi để các ý tưởng sáng tạo phát triển thành giá trị.
Điều này đòi hỏi tiếp tục hoàn thiện thể chế, bảo vệ quyền tác giả, phát triển thị trường văn hóa minh bạch và tạo điều kiện để các chủ thể sáng tạo phát huy năng lực.
PGS.TS Bùi Hoài Sơn cho rằng, trong kỷ nguyên mới, cần chuyển từ câu hỏi “Chúng ta có những giá trị văn hóa gì?” sang “Chúng ta làm gì để những giá trị ấy tạo ra sức mạnh cho đất nước?”. Theo ông, câu trả lời trước hết nằm ở việc phát triển con người Việt Nam có bản lĩnh, giàu sáng tạo, tự tin hội nhập nhưng vẫn giữ vững căn cốt văn hóa dân tộc.
