Giữa những cánh rừng nguyên sinh trải dài trên dãy Trường Sơn, từng bước chân của lực lượng bảo vệ rừng vẫn lặng lẽ băng qua núi đá, vượt suối sâu để gìn giữ một trong những kho báu thiên nhiên quý giá nhất Việt Nam. Đó không chỉ là nhiệm vụ bảo vệ rừng, mà còn là hành trình gìn giữ giá trị của Di sản thiên nhiên thế giới cho các thế hệ mai sau.
Năm 2025, Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng tiếp tục ghi dấu bằng những kết quả nổi bật trong công tác quản lý, bảo vệ rừng, bảo tồn đa dạng sinh học, phát triển du lịch bền vững và thúc đẩy chuyển đổi số, tạo nền tảng quan trọng để bước vào giai đoạn phát triển mới.
Giữ vững "lá chắn xanh" bằng khoa học, công nghệ và sức mạnh cộng đồng
Xác định phương châm "phòng là chính, bảo vệ rừng tại gốc", Ban Quản lý Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp từ tuyên truyền, tuần tra, kiểm soát đến ứng dụng công nghệ hiện đại trong quản lý tài nguyên rừng.
Trong năm 2025, đơn vị đã tổ chức 346 đợt tuyên truyền pháp luật về bảo vệ rừng và đa dạng sinh học tại 286 lượt thôn, bản vùng đệm với hơn 6.300 người dân tham gia; tổ chức 10 hội nghị cấp thôn, bản thuộc Chương trình phát triển lâm nghiệp bền vững. Nhờ đó, nhận thức của người dân được nâng lên rõ rệt, số người vào rừng trái phép giảm so với năm trước.
Song song với công tác tuyên truyền, hơn 1.900 đợt tuần tra bảo vệ rừng cùng 810 đợt tuần tra phối hợp với các lực lượng địa phương đã được triển khai; 190 đợt chuyên trách bảo vệ quần thể Bách xanh đá được thực hiện. Các phần mềm SMART, SMART Mobile, Desktop cùng công nghệ bẫy ảnh được ứng dụng hiệu quả, góp phần kiểm soát chặt chẽ tài nguyên rừng.
Đáng chú ý, năm 2025 không xảy ra bất kỳ vụ cháy rừng nào trong toàn bộ lâm phận quản lý. Tình trạng khai thác gỗ trái phép cơ bản được chấm dứt, các hoạt động săn bắt động vật hoang dã giảm đáng kể, số vụ vi phạm hành chính về lâm nghiệp tiếp tục giảm cả về số lượng lẫn mức độ.
Ông Phạm Hồng Thái, Giám đốc Ban Quản lý Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng, cho biết: "Chúng tôi luôn xác định bảo vệ rừng là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt. Muốn giữ được Di sản thì trước hết phải giữ được rừng, giữ được hệ sinh thái nguyên vẹn. Vì vậy, Ban Quản lý đã triển khai đồng bộ các giải pháp từ tuyên truyền, phối hợp với chính quyền địa phương, cộng đồng dân cư đến ứng dụng công nghệ số trong tuần tra, giám sát. Điều đáng mừng là ý thức của người dân vùng đệm ngày càng được nâng cao, nhiều cộng đồng đã trở thành lực lượng đồng hành tích cực trong bảo vệ rừng".
Không chỉ bảo vệ rừng, Phong Nha - Kẻ Bàng còn tiếp tục khẳng định vị thế là trung tâm nghiên cứu, bảo tồn đa dạng sinh học hàng đầu của cả nước. Năm 2025, tỷ lệ cứu hộ động vật hoang dã thành công đạt 93%, vượt kế hoạch đề ra; công tác chăm sóc, tiêm phòng cho các cá thể hổ và nhiều loài động vật quý hiếm được thực hiện an toàn.
Việc ứng dụng drone, bẫy ảnh, Wildlife Insight, trí tuệ nhân tạo cùng các nền tảng số đã tạo bước tiến lớn trong giám sát đa dạng sinh học. Qua hệ thống bẫy ảnh, Ban Quản lý ghi nhận 199 lượt đàn với 1.344 lượt cá thể động vật hoang dã xuất hiện trong rừng.
Các nhà khoa học cũng tiếp tục ghi nhận nhiều thành tựu mới khi công bố thêm hai loài mới cho khoa học gồm Ốc nón Sơn Đoòng và Bạch đầu Phong Nha - Kẻ Bàng, nâng tổng số loài mới được phát hiện tại Di sản lên 53 loài.
Đến nay, Phong Nha - Kẻ Bàng đã ghi nhận 2.956 loài thực vật và 1.404 loài động vật, trong đó hàng trăm loài nằm trong Sách đỏ Việt Nam, Sách đỏ IUCN và các danh mục bảo vệ quốc tế.
Theo ông Phạm Hồng Thái, chuyển đổi số đang trở thành "trợ thủ" quan trọng trong công tác bảo tồn: "Chúng tôi xác định khoa học công nghệ và chuyển đổi số sẽ là động lực mới để nâng cao hiệu quả quản lý Di sản. Việc ứng dụng AI, bẫy ảnh, ảnh vệ tinh, số hóa cơ sở dữ liệu hay mã QR trong quản lý động thực vật không chỉ giúp theo dõi tài nguyên chính xác hơn mà còn tạo nền tảng để kết nối nghiên cứu, giáo dục và phát triển du lịch sinh thái trong tương lai".
Biến giá trị Di sản thành động lực tăng trưởng xanh và phát triển bền vững
Cùng với công tác bảo tồn, hoạt động du lịch tại Phong Nha - Kẻ Bàng ghi nhận tín hiệu phục hồi tích cực.
Trong năm 2025, các tuyến, điểm du lịch của Vườn Quốc gia đón hơn 893 nghìn lượt khách, tăng 2% so với cùng kỳ; trong đó khách quốc tế đạt gần 179 nghìn lượt, tăng 11%. Tổng doanh thu đạt hơn 314 tỷ đồng.
Ban Quản lý tiếp tục đa dạng hóa sản phẩm du lịch với việc đưa vào khai thác tuyến "Đường Trường Sơn huyền thoại - Hang Chỉ Huy", phát triển các dự án du lịch sinh thái tại Suối Nước Moọc, Sông Chày - Hang Tối, Bách xanh đá - Hang Kling; đồng thời ứng dụng công nghệ số, thực tế ảo 3D và AI trong quảng bá, giới thiệu Di sản.
Việc Phong Nha - Kẻ Bàng tiếp tục được vinh danh tại Giải thưởng Du lịch Thế giới 2025 càng góp phần nâng cao sức hút của điểm đến trên bản đồ du lịch quốc tế.
Bên cạnh đó, công tác hợp tác quốc tế cũng được mở rộng với nhiều đối tác như Đại học California Irvine (Hoa Kỳ), Vườn Quốc gia Yorkshire Dales (Anh), Vườn Quốc gia Hin Nậm Nô (Lào), Tổ chức Động vật châu Á cùng nhiều tổ chức bảo tồn quốc tế. Đặc biệt, việc Phong Nha - Kẻ Bàng cùng Vườn Quốc gia Hin Nậm Nô được UNESCO công nhận là Di sản thế giới xuyên biên giới đầu tiên của Đông Nam Á đã mở ra giai đoạn hợp tác mới trong bảo tồn thiên nhiên giữa Việt Nam và Lào.
Bước sang năm 2026, Ban Quản lý Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng đặt mục tiêu tiếp tục giữ độ che phủ rừng khoảng 95%, không để xảy ra cháy rừng, điểm nóng khai thác lâm sản trái phép; nâng tỷ lệ cứu hộ động vật hoang dã trên 90%; tăng trưởng khách du lịch từ 10% trở lên, phát triển thêm các sản phẩm du lịch mới.
Đơn vị cũng sẽ tập trung hoàn thiện Kế hoạch quản lý Di sản giai đoạn 2025-2030; triển khai Danh lục xanh IUCN; đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện, ứng dụng AI, dữ liệu lớn, ảnh vệ tinh trong quản lý tài nguyên và phát triển du lịch thông minh.
"Chúng tôi hướng tới xây dựng Phong Nha - Kẻ Bàng trở thành mô hình tiêu biểu trong quản lý Di sản thiên nhiên thế giới mang đa danh hiệu quốc tế, theo hướng hiện đại, thông minh và bền vững. Bảo tồn luôn là nền tảng để phát triển du lịch, còn người dân vùng đệm chính là chủ thể cùng đồng hành gìn giữ, phát huy các giá trị nổi bật toàn cầu của Di sản", ông Phạm Hồng Thái nhấn mạnh.
Những bước đi kiên trì trong bảo vệ rừng, đầu tư cho khoa học công nghệ, phát triển sinh kế cộng đồng và đổi mới sản phẩm du lịch đang tạo nên diện mạo mới cho Phong Nha - Kẻ Bàng. Không chỉ giữ vững "lá phổi xanh" của miền Trung, Di sản thiên nhiên thế giới này đang từng bước khẳng định vị thế là điểm đến sinh thái hàng đầu khu vực, nơi bảo tồn và phát triển luôn song hành trên hành trình hướng tới tương lai bền vững.
