Theo Bloomberg, dẫn dữ liệu từ Cục Thống kê Dân số Mỹ, giá trị xuất khẩu pin và mô-đun năng lượng mặt trời từ Mỹ sang Cuba vượt 6,3 triệu USD trong 7 tháng đầu năm, tăng 1.070% so với cùng kỳ năm trước. Trong khi đó, lượng nhập khẩu thiết bị tương tự từ Trung Quốc giảm 83%.
Trung Quốc vẫn là nhà cung cấp tấm pin và mô-đun điện mặt trời lớn nhất của Cuba. Tuy nhiên, Mỹ đang nổi lên như một nguồn cung thay thế, đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của các hộ gia đình và doanh nghiệp trên đảo quốc này. Diễn biến trên tạo ra nghịch lý khi Washington vẫn duy trì các biện pháp trừng phạt Cuba, trong khi chính các doanh nghiệp Mỹ lại gia tăng xuất khẩu công nghệ năng lượng sạch sang nước này.
Ông John Kavulich, Chủ tịch Hội đồng Thương mại và Kinh tế Mỹ - Cuba nhận định với Bloomberg rằng: Cuba có thể trở thành thị trường xuất khẩu năng lượng tái tạo quan trọng của các doanh nghiệp Mỹ, bất chấp quan điểm không mấy thuận lợi của chính quyền Tổng thống Donald Trump đối với lĩnh vực này.
Trong bối cảnh nguồn cung nhiên liệu bị gián đoạn, năng lượng mặt trời đang trở thành một trong những giải pháp quan trọng giúp Cuba duy trì hoạt động kinh tế và đáp ứng nhu cầu điện. Theo Tổng thống Cuba Miguel Díaz-Canel, nước này hiện có 144 công trình điện mặt trời với tổng công suất 1.418 MW, đáp ứng khoảng 20% nhu cầu điện quốc gia.
Tuy nhiên, việc mở rộng công suất điện mặt trời vẫn tồn tại những hạn chế. Ông Jorge Piñón, nhà nghiên cứu tại Viện Năng lượng thuộc Đại học Texas, cho biết Cuba chưa phát triển đầy đủ các hệ thống lưu trữ pin quy mô lớn để cung cấp điện vào ban đêm hoặc những ngày ít nắng. Điều này khiến khả năng khai thác nguồn điện mặt trời bị hạn chế, nhất là khi hệ thống điện cần nguồn cung ổn định liên tục.
Đáng chú ý, các thiết bị lưu trữ pin cũng nằm trong danh mục hàng hóa mà doanh nghiệp Mỹ bị hạn chế xuất khẩu sang Cuba theo các biện pháp trừng phạt hiện hành. Vì vậy, dù có thể tiếp cận tấm pin mặt trời từ Mỹ, người dân và doanh nghiệp Cuba vẫn gặp khó khăn trong việc bổ sung hệ thống lưu trữ để sử dụng điện hiệu quả hơn.
Bài toán này không chỉ xuất hiện tại Cuba. Tại châu Âu, công suất điện mặt trời tăng nhanh trong khi hệ thống lưu trữ chưa theo kịp cũng gây ra tình trạng dư thừa điện vào một số thời điểm, kéo giá điện xuống thấp, thậm chí âm. Diễn biến này làm giảm hiệu quả kinh tế của các dự án năng lượng tái tạo, cho thấy việc mở rộng công suất phát điện cần đi kèm đầu tư vào lưu trữ và điều tiết nguồn cung.
Trong khi Cuba tìm cách giảm phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu, Mỹ vẫn duy trì sức ép kinh tế đối với quốc đảo này. Theo Reuters, lực lượng chức năng Mỹ trong tuần đã tịch thu lô nhiên liệu sinh học trị giá 3 triệu USD đang trên đường vận chuyển đến Cuba. Lô hàng gồm 90 chuyến hàng riêng biệt. Reuters cho biết chính phủ Mỹ vẫn cho phép một số lô nhiên liệu quy mô nhỏ đến Cuba nhằm khuyến khích các hoạt động phản kháng chính quyền tại nước này.
Cuba hiện tự sản xuất khoảng 40% lượng dầu thô cần thiết cho nhu cầu trong nước. Tuy nhiên, khả năng bảo đảm nguồn cung vẫn chịu sức ép khi các nhà cung cấp trước đây rút lui vì lo ngại nguy cơ bị Mỹ áp thuế nặng nếu tiếp tục bán nhiên liệu cho quốc đảo này.
Trong bối cảnh đó, điện mặt trời đang trở thành một hướng đi ngày càng quan trọng đối với Cuba. Dù vậy, việc thiếu hệ thống lưu trữ và những hạn chế trong việc tiếp cận thiết bị cho thấy năng lượng mặt trời chưa thể thay thế hoàn toàn nhiên liệu truyền thống. Sự gia tăng xuất khẩu thiết bị từ Mỹ vì thế vừa phản ánh nhu cầu cấp thiết của Cuba, vừa cho thấy những nghịch lý trong quan hệ thương mại giữa hai nước.
